Tóm tắt ca bệnh
Bệnh nhân nữ, 81 tuổi, nhập viện cấp cứu sau té ngã đập đầu ra sau. CT sọ não cho thấy tụ máu dưới màng cứng trái và xuất huyết dưới nhện. Bệnh nhân được chỉ định phẫu thuật mở sọ lấy máu tụ khẩn cấp. Gây mê với chiến lược hạn chế opioid, phối hợp đa mô thức giảm đau. Sau mổ, thay vì an thần thở máy như thường quy, bệnh nhân được rút nội khí quản sớm và an thần bằng truyền dexmedetomidine. Diễn tiến thuận lợi, không có biến chứng, hồi phục thần kinh tốt và xuất viện trong trạng thái tỉnh táo hoàn toàn.
Diễn tiến lâm sàng
- Gây mê khởi đầu:
- Propofol 2 mg/kg
- Fentanyl 2 µg/kg
- Rocuronium 0,6 mg/kg
- Duy trì mê: Sevoflurane + truyền Dexmedetomidine
- Giảm đau: Paracetamol + NSAIDs (Ketorolac)
- Phẫu thuật: Mở sọ nhỏ lấy máu tụ dưới màng cứng trái, xử trí xuất huyết dưới nhện, thời gian mổ khoảng 90 phút.
- Rút nội khí quản: Thực hiện tại phòng mổ sau hồi tỉnh, GCS ≥ 12, tự thở hiệu quả, huyết động ổn định, không dấu hiệu tăng áp lực nội sọ.
- An thần hồi sức: Dexmedetomidine liều 0,2–0,4 µg/kg/h.
- Diễn tiến: Bệnh nhân ổn định, không biến chứng hô hấp, đánh giá thần kinh rõ ràng và xuất viện tỉnh táo.
Bàn luận
1. Tính hợp lý của rút nội khí quản sớm
Rút nội khí quản sớm trong phẫu thuật thần kinh truyền thống còn dè dặt do lo ngại mất bảo vệ đường thở, suy hô hấp, hoặc tăng áp lực nội sọ. Tuy nhiên, khi các điều kiện được đảm bảo:
- Phẫu thuật kiểm soát chảy máu tốt
- Bệnh nhân hồi tỉnh nhanh, tự thở hiệu quả
- Không phù não lan tỏa hoặc tổn thương thân não
…thì rút nội khí quản sớm có thể thực hiện an toàn. Wen J et al. (2023) cho thấy chiến lược này làm giảm đáng kể nguy cơ viêm phổi ICU và giúp phục hồi thần kinh nhanh hơn so với nhóm thở máy kéo dài.
2. Vai trò vượt trội của dexmedetomidine
Dexmedetomidine là chất an thần lý tưởng trong hồi sức sau mổ sọ nhờ:
- An thần tỉnh táo, dễ đánh giá thần kinh
- Không ức chế hô hấp → an toàn hậu rút nội khí quản
- Ổn định huyết động → lợi thế ở bệnh nhân cao tuổi, nhiều bệnh nội khoa
- Giảm ho và phản xạ giao cảm → giảm biến chứng khi rút NKQ
Bhowmick LK et al. (2025) khẳng định dexmedetomidine hiệu quả hơn fentanyl trong giảm ho, ổn định huyết động và cải thiện chất lượng rút nội khí quản ở bệnh nhân mổ sọ.
Kết luận
Chiến lược rút nội khí quản sớm kết hợp với an thần bằng dexmedetomidine sau phẫu thuật sọ não ở bệnh nhân cao tuổi có thể được xem là an toàn, hợp lý và hiệu quả trong những trường hợp được chọn lọc kỹ lưỡng. Ca lâm sàng này củng cố xu hướng cá thể hóa hồi sức thần kinh thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào các phác đồ cố định.
Tài liệu tham khảo mới nhất
- Bhowmick LK, et al. (2025). Comparative Efficacy of Dexmedetomidine and Fentanyl for Extubation in Post-Neurosurgical ICU. Community Based Medical Journal, 14(1):108–114.
- Wen J, et al. (2023). Dexmedetomidine vs. Midazolam for ICU Sedation: A Meta-analysis. PLoS ONE, 18(11):e0294292.
- Praveen et al. (2023). Nebulized Dexmedetomidine in Transsphenoidal Surgery. Surgical Neurology International, 14(431):1-8.
- Zhao LH, et al. (2017). Dexmedetomidine for Analgesia and Sedation Post-Craniotomy. Journal of Neurosurgical Anesthesiology, 29(2):132-139.
