DRKUN.ORG
BẢN THỬ
SỔ TAY CẤP CỨU
GÂY MÊ SẢN KHOA
Thẻ xử trí nhanh cho gây mê – sản khoa chu sinh: đủ 73 chương Quick Hits
CÁCH DÙNG
  1. Nhận diện sự cố, gọi hỗ trợ sớm
  2. Tìm số thẻ ở mục lục hoặc tab màu
  3. Một người đọc to từng bước
  4. Làm theo thứ tự: BẮT ĐẦU → KẾT THÚC
Biên soạn: BS. Nguyễn Trung Kiên
73 thẻ xử trí
v1.0 (bản thử) · 11/2026
GIẢM ĐAU – VÔ CẢM#1–11
THỦ THUẬT – PHÁP LÝ#12–20
CẤP CỨU SẢN KHOA#21–26
SẢN KHOA#27–38
BỆNH LÝ MẸ#39–49
BIẾN CHỨNG GÂY TÊ#50–63
CẤP CỨU GÂY MÊ#64–69
HỒI SINH#70–72
CHUYÊN ĐỀ#73
DRKUN.ORG
SỔ TAY CẤP CỨU
GÂY MÊ SẢN KHOA
MỤC LỤC 1/2
Biên soạn: BS. Nguyễn Trung Kiên
v1.0 (bản thử) · 11/2026
DRKUN.ORG
SỔ TAY CẤP CỨU
GÂY MÊ SẢN KHOA
MỤC LỤC 2/2
Biên soạn: BS. Nguyễn Trung Kiên
v1.0 (bản thử) · 11/2026
1
GIẢM ĐAU CHUYỂN DẠ NGOÀI MÀNG CỨNG
CHỈ ĐỊNH – CCĐ

Chỉ định

Sản phụ yêu cầu
Thai nguy cơ cao: béo phì, song thai, ngôi mông
Tiền sản giật
Bệnh tim hoặc phổi ở mẹ
Không bắt buộc độ mở CTC tối thiểu

Chống chỉ định

Sản phụ từ chối
Rối loạn đông máu: LMWH dự phòng <12 giờ; LMWH điều trị <24 giờ (xem Heparin và gây tê trục thần kinh, #49)
HELLP kèm giảm tiểu cầu nặng
Nhiễm khuẩn tại vị trí chọc
BẮT ĐẦU
KỸ THUẬT
Tư thế
Ngồi: dễ xác định đường giữa; ưu tiên khi béo phì
Nằm nghiêng: hợp khi cơn co đau
Mức chọc
Siêu âm: L3 hoặc thấp hơn
Không có siêu âm: dưới đường Tuffier
Vô khuẩn
Khẩu trang, mũ, găng vô khuẩn bắt buộc; khăn phủ
Chlorhexidine 0,5% trong cồn
Không để chlorhexidine nhiễm kim/catheter (độc thần kinh)
Kim
Tuohy 18G hoặc 16G
Tìm khoang
Mất sức cản với nước muối (hoặc không khí)
Không đẩy kim trong cơn co (tăng nguy cơ ADP)
Không xoay kim sau khi vào khoang
Catheter
Luồn tối đa 7 cm; rút kim
Để lại 5 cm trong khoang
Luôn hút thử khi chưa gắn lọc (tránh âm tính giả)
Cố định bằng băng vô khuẩn/dụng cụ cố định
☰ MỤC LỤC
Tiếp tục
trang sau
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 1, tr. 1–6v1.0 (bản thử) · 11/2026
1
GIẢM ĐAU CHUYỂN DẠ NGOÀI MÀNG CỨNG
THUỐC – LIỀU
Nguyên tắc
Thuốc tê amid nồng độ thấp + opioid tan trong lipid
Opioid giúp giảm nồng độ thuốc tê, ít hạ HA, ít phong bế vận động
Thuốc tê
(Levo)bupivacaine 0,0625-0,125%
Hoặc ropivacaine 0,1-0,15%
Opioid
Fentanyl 1-2 mcg/mL
Hoặc sufentanil 0,5-1 mcg/mL
Liều thử
Không khuyến cáo liều thử riêng
Lidocaine 2% ± epinephrine: kém nhạy, kém đặc hiệu
Mỗi lần tiêm
Coi là một liều thử
Cảm giác cao bất thường ± vận động → nghi dưới nhện
Không giảm đau → nghi trong lòng mạch
DUY TRÌ
PCEA
Tăng hài lòng, giảm phong bế vận động
PCEA + nền
Tăng hài lòng thêm, ít cần nhân viên can thiệp
PIEB
Bolus tự động mỗi 45-60 phút
Có thể ít phong bế vận động; cần thêm nghiên cứu
CEI
Hiếm dùng: nhiều phong bế vận động, đau bùng phát
Tiêm tay
Không tự động, dễ sai sót
TƯ VẤN NGUY CƠ
Thất bại, làm lại
1/10
Đau đầu
1/100
Tổn thương TK vĩnh viễn
1/100000-200000
Nhiễm khuẩn, tụ máu
<1/200000
Khác
Có thể tăng sinh có hỗ trợ dụng cụ
Tăng thân nhiệt không do nhiễm khuẩn (xem Sốt trong chuyển dạ, #53)
KẾT THÚC
☰ MỤC LỤC
‹‹‹QUAY LẠI
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 1, tr. 1–6v1.0 (bản thử) · 11/2026
2
GIẢM ĐAU CHUYỂN DẠ BẰNG CSE
CHỈ ĐỊNH
Tùy cơ sở: kỹ thuật lựa chọn hoặc cho chỉ định cụ thể
Chuyển dạ giai đoạn muộn hoặc rất sớm
Chuyển dạ đau dữ dội
Sản phụ sinh nhiều lần
Song thai
BẮT ĐẦU
KỸ THUẬT
Thường dùng
Một khe, kim tủy sống qua kim NMC
Hai khe: tủy sống một mức, NMC mức khác
Kim/catheter
Kim tủy sống 25-27G qua kim NMC
Tiêm tủy sống → rút kim → luồn catheter 19-20G
Mức chọc
Trên L2-L3: nguy cơ tổn thương chóp tủy vĩnh viễn
Sau CSE
Giữ nằm nghiêng hoàn toàn (phòng hạ HA)
THUỐC TỦY SỐNG
Opioid
Sufentanil 1,5-2,5 mcg
Hoặc fentanyl 5-15 mcg
Thuốc tê
Ropivacaine 3-4,7 mg
Hoặc (levo)bupivacaine 2,5-4 mg
Cách khác
3 mL hỗn hợp NMC liều thấp tiêm tủy sống
Vd bupivacaine 0,1% + fentanyl 0,0002%
= bupivacaine 3 mg + fentanyl 6 mcg
Không thêm
Clonidine (hạ HA đáng kể)
Neostigmine (buồn nôn, nôn)
Duy trì
CEI, PCEA hoặc PIEB như NMC thường
(xem Giảm đau chuyển dạ ngoài màng cứng, #1)
☰ MỤC LỤC
Tiếp tục
trang sau
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 2, tr. 7–11v1.0 (bản thử) · 11/2026
2
GIẢM ĐAU CHUYỂN DẠ BẰNG CSE
ƯU ĐIỂM
Giảm đau trong ~5 phút (NMC có thể tới 30 phút)
Điểm VAS thấp hơn; ít đau bùng phát
Ít cần BS gây mê can thiệp; ít phải thay catheter
Giảm 20-30% lượng thuốc tê
Ít phong bế vận động hoặc khởi phát muộn hơn
BIẾN CHỨNG – XỬ TRÍ
Tim thai bất thường
Sớm: 10-30 phút sau tiêm tủy sống
Do tăng hoạt động tử cung + hạ HA nhẹ
→ Xử trí
Bolus dịch TM + ephedrine 5-10 mg
Thất bại: cân nhắc ức chế co tử cung (vd atosiban)
Hạ HA
Nhiều hơn NMC; phòng bằng nằm nghiêng hoàn toàn
Catheter chưa thử
Lo ngại khi cần MLT khẩn sau liều tủy sống
Bằng chứng: catheter CSE tin cậy hơn, không tăng nguy cơ
PDPH, nhiễm khuẩn
Không tăng so với NMC
Buồn nôn, nôn
Có thể gặp, không nhiều hơn NMC
KẾT THÚC
☰ MỤC LỤC
‹‹‹QUAY LẠI
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 2, tr. 7–11v1.0 (bản thử) · 11/2026
3
GIẢM ĐAU CHUYỂN DẠ KHÔNG QUA TRỤC THẦN KINH
LỰA CHỌN

Hộ sinh/điều dưỡng

Paracetamol
Entonox
Opioid TB
TENS
Liệu pháp bổ trợ

BS gây mê

Trục thần kinh (#1, #2)
PCA TM: remifentanil, fentanyl, morphine
BẮT ĐẦU
ENTONOX
Thành phần
50% oxy + 50% N₂O; van theo nhu cầu
Cách hít
Bắt đầu 30 giây trước cơn co
Cơn co không đều: hít ngay khi thấy co
Cơn co giảm: ngừng; giữa cơn bỏ ống ngậm
Phòng mổ
Oxy và N₂O lưu lượng bằng nhau qua mặt nạ
Hiệu quả
Giảm đau khiêm tốn; tăng hài lòng
Không ảnh hưởng thai đủ tháng/sơ sinh
Tác dụng phụ
Buồn nôn, nôn, choáng váng, buồn ngủ
Phơi nhiễm >24 giờ: ức chế methionine synthase → biến chứng tạo máu
OPIOID TB
Pethidine
50-150 mg TB, tối đa 2 liều cách 2 giờ
Normeperidine tích lũy: co giật, ức chế hô hấp
Không đảo ngược được bằng naloxone
Morphine
10-15 mg TB; tác dụng 3-4 giờ
Nên dành cho giai đoạn sớm
Diamorphine
7,5 mg TB, tối đa 2 liều cách 2 giờ
Kéo dài chuyển dạ trung bình 82 phút so với pethidine
Tác dụng phụ
Mẹ: buồn nôn, nôn, khó chịu
Thai: giảm nhịp nền, giảm biến thiên
Sơ sinh: ức chế hô hấp, bú kém
☰ MỤC LỤC
Tiếp tục
trang sau
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 3, tr. 13–20v1.0 (bản thử) · 11/2026
3
GIẢM ĐAU CHUYỂN DẠ KHÔNG QUA TRỤC THẦN KINH
PCA REMIFENTANIL
Chỉ định
CCĐ NMC: rối loạn đông máu, nhiễm khuẩn huyết, mổ cột sống
Từ chối NMC; đau nặng không kiểm soát
CCĐ
Mẫn cảm remifentanil/dẫn xuất fentanyl
Bệnh hô hấp nặng; điều trị opioid dài hạn
Lạm dụng chất; opioid toàn thân trong 4 giờ qua
Pha
40 mcg/mL (2 mg trong 50 mL NaCl 0,9%)
Bolus
20-40 mcg, khóa 2 phút (1-5 phút)
Truyền nền
Bằng chứng mâu thuẫn; nếu dùng: 0,025-0,1 mcg/kg/phút
Tăng bolus: nhiều tác dụng phụ hơn tăng tốc truyền
Dược động học
Khởi phát 1,2-1,4 phút; đỉnh 2,5 phút; t½ 3,5 phút
Lưu ý
Ngoài nhãn; ngưng thở ~70% sản phụ
Đã có ngừng hô hấp, ngừng tim
AN TOÀN PCA
Đường truyền
TM riêng cho PCA; rút sau sinh
Bấm nút
Chỉ sản phụ bấm; trước/ngay khi bắt đầu cơn co
Không dùng thêm
Opioid khác trong 4 giờ trước; Entonox
Giám sát
1 hộ sinh : 1 sản phụ liên tục
SpO₂ liên tục; nền >94% trước liều đầu
Điểm an thần mỗi 30 phút
BÁO BS GÂY MÊ NGAY
SpO₂ <90% dù oxy mũi 4 L/phút
Nhịp thở <8 lần/phút
An thần: nhắm mắt/không đánh thức được bằng lời
☰ MỤC LỤC
‹‹‹QUAY LẠI
Tiếp tục
trang sau
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 3, tr. 13–20v1.0 (bản thử) · 11/2026
3
GIẢM ĐAU CHUYỂN DẠ KHÔNG QUA TRỤC THẦN KINH
PCA KHÁC
Fentanyl
20 mcg/mL (1000 mcg/50 mL NaCl 0,9%)
Bolus 20 mcg, khóa 3 phút; tối đa 1600 mcg/4 giờ
Khởi phát 3-5 phút; đỉnh 5-15 phút
Morphine
Bolus 2 mg, khóa 6 phút; tối đa 40 mg/4 giờ
Ít dùng khi thai sống được (t½ sơ sinh 6 giờ)
Nhiều buồn nôn, nôn, ngứa hơn fentanyl
Theo dõi
Như remifentanil: 1 hộ sinh : 1 sản phụ; nhịp thở, an thần
TENS – BỔ TRỢ
TENS
Đau nặng không khác giả dược; có thể tăng hài lòng
Thôi miên, châm cứu
Giảm nhu cầu thuốc giảm đau; chưa chứng minh giảm đau
KẾT THÚC
☰ MỤC LỤC
‹‹‹QUAY LẠI
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 3, tr. 13–20v1.0 (bản thử) · 11/2026
4
THAI CHẾT TRONG TỬ CUNG (IUFD)
ĐỊNH NGHĨA
IUFD muộn: thai chết trong tử cung sau đủ 24 tuần (đơn thai)
Trước 24 tuần: sẩy thai
Nguy cơ chính: DIC, nhiễm khuẩn huyết
BẮT ĐẦU
XÉT NGHIỆM
CTM, sinh hóa, CRP
Tiểu cầu thấp gợi ý DIC tiềm ẩn
Đông máu + fibrinogen
Fibrinogen <3,0 g/L: có thể DIC đang tiến triển
Kleihauer
Tìm xuất huyết thai–mẹ
Nhiễm khuẩn
Cấy máu, que phết, nước tiểu
Khác
Tùy bệnh sử, lâm sàng
XỬ TRÍ SẢN KHOA
Sinh khẩn cấp nếu
Nhiễm khuẩn huyết, tiền sản giật, nhau bong non, vỡ ối
Còn lại
Có thể chờ đợi vài ngày
85% sinh trong 3 tuần
Khi chờ đợi
Đông máu 2 lần/tuần; CRP có thể lặp thường hơn
Khởi phát
Mifepristone + misoprostol; có thể tăng co oxytocin
Đường sinh
Hầu hết âm đạo; dụng cụ/MLT theo chỉ định sản
Nơi chăm sóc
Phòng yên tĩnh, tách biệt; cho gia đình hỗ trợ
☰ MỤC LỤC
Tiếp tục
trang sau
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 4, tr. 21–24v1.0 (bản thử) · 11/2026
4
THAI CHẾT TRONG TỬ CUNG (IUFD)
GIẢM ĐAU
Quyết định
BS gây mê đánh giá; bàn cùng sản phụ, hộ sinh, ê-kíp sản
Ban đầu
Entonox nếu có
Opioid TB
Diamorphine: giảm đau tốt hơn, ít tác dụng phụ hơn pethidine
Hữu ích giai đoạn đầu
Tránh tiêm bắp khi rối loạn đông máu
PCA TM
Morphine hoặc fentanyl (không lo ức chế sơ sinh)
Có thể bắt đầu trước khi có KQ đông máu
Remifentanil: có thể dùng; nguy cơ an thần, ức chế hô hấp mẹ
NMC
Hiệu quả nhất
Khi không nhiễm khuẩn huyết đáng kể/rối loạn đông máu
TRƯỚC GÂY TÊ TRỤC
Đông máu
KQ bình thường trong 6 giờ trước: chấp nhận được
Nguy cơ thấp
Trong 3 tuần sau thai chết
Trừ khi kèm nhau bong non, tiền sản giật, vỡ tử cung
Chống đông
Kiểm tra dự phòng huyết khối đã/sắp dùng; chọn thời điểm phong bế
(xem Heparin và gây tê trục thần kinh, #49)
BIẾN CHỨNG
DIC
10% sau 4 tuần; sau đó tăng tới 30%
Đông máu bất thường không rõ nguyên nhân: tới 4%
Tăng nguy cơ DIC
Nhiễm khuẩn huyết, nhau bong non, tiền sản giật
Khác
Nhiễm khuẩn huyết; tác động tâm lý gia đình
KẾT THÚC
☰ MỤC LỤC
‹‹‹QUAY LẠI
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 4, tr. 21–24v1.0 (bản thử) · 11/2026
5
MỔ LẤY THAI MỨC 4 / THEO KẾ HOẠCH
CHỈ ĐỊNH

Sản khoa

Ngôi mông/ngôi ngang đủ tháng, ECV CCĐ hoặc thất bại
Đa thai, thai thứ nhất không ngôi đầu
Nhau tiền đạo nặng (che hoàn toàn/trong vòng 2 cm lỗ trong)
Nhau cài răng lược/xuyên cơ/ăn sâu

Mẹ / khác

HIV tải lượng >400 copies/mL
Viêm gan C; herpes sinh dục nguyên phát quý 3
ĐTĐ + ước cân thai >4,5 kg
Tiền sử kẹt vai nặng/sinh khó ảnh hưởng trẻ
Chấn thương sàn chậu lần trước (sau hội chẩn đa chuyên khoa)
Sản phụ yêu cầu (sau tư vấn)
BẮT ĐẦU
CHUẨN BỊ
Thời điểm
Sau 39 tuần
Trước 39 tuần: corticosteroid TB trước sinh
Đồng thuận
Đã ký trước: xác nhận, ký lại ngày mổ
Ghi chỉ định, mức khẩn, lợi ích/nguy cơ
Kháng acid
Vd ranitidine 150 mg uống 12 giờ và 2 giờ trước + metoclopramide 10 mg uống
Hoặc PPI: lansoprazole 30 mg uống
Nhịn ăn uống
Xác nhận
Khám
Đường thở, thắt lưng, tim phổi khi phù hợp
Máu
Bắt buộc nhóm máu + sàng lọc kháng thể
Phản ứng chéo nếu nguy cơ chảy máu cao
VÔ CẢM – CHUẨN
Vô cảm
Gây tê trục thần kinh an toàn nhất
RCoA: 95% MLT kế hoạch, 85% ngoài kế hoạch dưới gây tê trục
Chuẩn
Bảng kiểm WHO sản khoa; theo dõi theo AAGBI
Cannula 16 hoặc 18G; kháng sinh dự phòng
☰ MỤC LỤC
Tiếp tục
trang sau
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 5, tr. 25–30v1.0 (bản thử) · 11/2026
5
MỔ LẤY THAI MỨC 4 / THEO KẾ HOẠCH
TRONG MỔ
Thai
Nghe tim thai (kế hoạch); CTG (cấp cứu)
Giữ ấm
Sưởi khí cưỡng bức, làm ấm dịch TM
Dịch, tư thế
Truyền tinh thể đồng thời khi gây tê/khởi mê
Nghiêng trái khi lấy thai
Hạ HA tê tủy sống
Truyền phenylephrine tốc độ thay đổi + tinh thể
(xem Tụt huyết áp khi gây tê tủy sống mổ lấy thai, #10)
Tăng co
Oxytocin 3-5 IU TM khi lấy thai + truyền 10 IU/giờ
Hoặc carbetocin 100 mcg TM tiêm chậm
Lấy thai khó
Hiếm: GTN xịt 400 mcg hoặc salbutamol 100 mcg TM
Giảm đau
Opioid tủy sống/NMC + paracetamol + NSAID (nếu không CCĐ)
(xem Giảm đau sau mổ lấy thai, #11)
Chống nôn
Ondansetron TM dự phòng
SAU MỔ
Sau GMTT
1 nhân viên được đào tạo theo dõi riêng
Đến khi tự kiểm soát đường thở, ổn định tim phổi
Mọi vô cảm
Nhịp thở, mạch, HA, đau, an thần mỗi 30 phút × 2 giờ
Sau đó mỗi giờ nếu ổn định; có thể dùng MEOWS
BIẾN CHỨNG

Vô cảm

Hạ HA, buồn nôn, nôn
Phong bế không đủ (#55, #56)
Tê tủy sống cao (#65)
NKQ khó/thất bại (#64)
Hít sặc (#66); tỉnh trong mổ (#61)

Sản khoa

Xuất huyết (#21)
Tổn thương niệu quản/bàng quang
Thuyên tắc ối (#24)
Huyết khối TM sâu
KẾT THÚC
☰ MỤC LỤC
‹‹‹QUAY LẠI
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 5, tr. 25–30v1.0 (bản thử) · 11/2026
6
GÂY TÊ TỦY SỐNG CHO MỔ LẤY THAI
CHỐNG CHỈ ĐỊNH
Sản phụ từ chối; dị ứng thuốc tê amide
Giảm thể tích tuần hoàn chưa điều chỉnh
Rối loạn đông máu: INR >1,4, tiểu cầu <70 × 10⁹/L
Nhiễm khuẩn quanh vị trí chọc
Tăng áp lực nội sọ
BẮT ĐẦU
CHUẨN BỊ
Thăm khám
Bệnh sử, thuốc, dị ứng, nhịn ăn, đường thở
Tư vấn
Có thể cảm giác đè ép trong mổ
Phong bế không đủ → GMTT; đau đầu 1/100
TK vĩnh viễn 1/23500-50500; liệt hai chân 1/54500-141500
Kim
Đầu bút chì (Whitacre, Sprotte) hơn Quincke
Khuyến cáo Whitacre 26G hoặc 27G
PDPH: 25G 2,5-3%; 27G 0-0,5%
Tư thế
Ngồi: chọc dễ hơn
Nằm nghiêng: lợi khi cấp cứu/suy thai
(dễ CTG, lan nhanh, tiền oxy sẵn nếu chuyển GMTT)
Oxford: gối dưới vai hạn chế lan lên đầu
THUỐC – LIỀU
Thuốc tê
Bupivacaine tăng tỷ trọng 0,5% hoặc 0,75%
Liều
8-15 mg (ED95 11,2 mg khi kèm opioid)
Thấp: phong bế không đủ; cao: phong bế cao
Mức phong bế theo khối lượng, không theo thể tích
Thai phụ cần giảm 25% liều; non tháng cần nhiều hơn
CÂN NHẮC
Mổ dự kiến kéo dài
Liều cố định, không bổ sung được
Cân nhắc CSE (xem CSE cho mổ lấy thai, #7)
☰ MỤC LỤC
Tiếp tục
trang sau
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 6, tr. 31–35v1.0 (bản thử) · 11/2026
6
GÂY TÊ TỦY SỐNG CHO MỔ LẤY THAI
OPIOID TỦY SỐNG
Fentanyl
10-25 mcg: pha nhanh, hợp cấp cứu
Giảm đau sau mổ chỉ 1-2 giờ
Morphine
100-200 mcg; bắt buộc không chất bảo quản
Khởi phát chậm; giảm đau tới 24 giờ
Nên dùng kèm fentanyl
Diamorphine
300-400 mcg; NICE khuyến cáo (UK)
Cần pha loãng: mất thời gian khi cấp cứu
ĐÁNH GIÁ PHONG BẾ
Mức đạt
Lạnh đến T4 + sờ nhẹ đến T5
Kiểm tra thêm
Rễ cùng đã phong bế
Phong bế vận động sâu hai chân
Không phong bế vận động: thường tê kém
Hồ sơ
Ghi mức cảm giác, vận động trước mổ
VẤN ĐỀ THƯỜNG GẶP
Không đủ, trước mổ
Tùy mức khẩn: cân nhắc tê lại, giảm liều theo mức đã đạt
Không đủ thời gian → GMTT
Không đủ, trong mổ
Tùy giai đoạn: cân nhắc fentanyl TM
Có thể cần GMTT (xem Đau trong mổ lấy thai, #56; Gây mê toàn thân cho mổ lấy thai, #9)
Hạ HA
Tới 80% nếu không điều trị → buồn nôn, nôn
Dự phòng truyền phenylephrine + tinh thể đồng thời; bolus phenylephrine
(xem Tụt huyết áp khi gây tê tủy sống mổ lấy thai, #10)
KẾT THÚC
☰ MỤC LỤC
‹‹‹QUAY LẠI
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 6, tr. 31–35v1.0 (bản thử) · 11/2026
7
CSE CHO MỔ LẤY THAI
CHỈ ĐỊNH
Mổ dự kiến kéo dài: béo phì, phức tạp, mổ lại nhiều lần, nhau cài răng lược (tủy sống một lần chỉ 75-120 phút)
Tiền sử tủy sống thất bại/không đủ
Bất thường giải phẫu (vd vẹo cột sống nặng)
Rút catheter NMC chuyển dạ tê kém trước MLT khẩn: CSE liều thấp tránh tủy sống cao
Huyết động kém: CSE liều thấp + bổ sung NMC ổn định hơn
Tủy sống tiêm một lần: CCĐ ở một số bệnh tim (vd hẹp van ĐM chủ)
Tủy sống liều thấp: giảm hạ HA nặng, buồn nôn, vận mạch liều cao
Giảm đau sau mổ qua catheter (PCEA)
BẮT ĐẦU
KỸ THUẬT LIỀU THẤP
Chọc
Một khe, kim xuyên kim, tư thế ngồi
L3-L4 hoặc L4-L5; mất sức cản với nước muối
Tủy sống
Bupivacaine tăng tỷ trọng 6,0-7,5 mg
+ sufentanil 2,5 mcg hoặc fentanyl 15 mcg
± morphine không chất bảo quản 150 mcg hoặc diamorphine 300 mcg
Catheter
3-5 cm trong khoang NMC
Tư thế
Ngửa nghiêng trái, đầu thấp đến T4 (lạnh)
Đạt T4: bỏ đầu thấp, bắt đầu mổ
Chưa đạt T4
Bổ sung NMC từng phần
Levobupivacaine 0,5% 5-10 mL hoặc ropivacaine 0,75% cùng thể tích
Sau 40 phút
Tử cung chưa đóng: bổ sung dự phòng NMC nồng độ cao, chuẩn độ
☰ MỤC LỤC
Tiếp tục
trang sau
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 7, tr. 37–40v1.0 (bản thử) · 11/2026
7
CSE CHO MỔ LẤY THAI
LIỀU TỦY SỐNG
Liều chuẩn
Bupivacaine tăng tỷ trọng 11-15 mg (như tủy sống đơn thuần)
Liều thấp
6-9 mg: vô cảm tốt chỉ 40-50 phút
<8 mg: giảm hiệu quả, cần bổ sung NMC nhiều hơn
Nhưng ít buồn nôn, nôn, hạ HA
Dự phòng
Liều thấp: nên có catheter NMC (mổ >45 phút)
THUỐC NMC BỔ SUNG
Mục đích
Nâng mức, kéo dài, cải thiện chất lượng phong bế
Chuẩn độ
Lidocaine 2% + epinephrine 1/200000
Ropivacaine 0,75%; bupivacaine 0,5%; levobupivacaine 0,5%
Chloroprocaine 3%
LƯU Ý
Kiểm tra phong bế
Như tủy sống đơn thuần (xem Đau trong mổ lấy thai, #56)
Liều thấp: thử lạnh; sờ chạm thường còn
EVE
Nước muối 5-10 mL qua catheter/kim NMC sau tiêm tủy sống
Hiệu quả chưa rõ
Cấp cứu
Mức khẩn cấp quyết định phương pháp vô cảm
Kỹ thuật CSE
(xem Giảm đau chuyển dạ bằng CSE, #2)
KẾT THÚC
☰ MỤC LỤC
‹‹‹QUAY LẠI
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 7, tr. 37–40v1.0 (bản thử) · 11/2026
8
TIÊM BỔ SUNG NGOÀI MÀNG CỨNG CHO MỔ LẤY THAI
CHỈ ĐỊNH

Chỉ định

MLT, khâu tầng sinh môn
Bóc nhau bằng tay, khám dưới vô cảm
Thử sinh dụng cụ: forceps, giác hút, Kiwi

Chống chỉ định

Giảm đau NMC chuyển dạ không đầy đủ (sót khoanh, một bên, cần nhiều bolus)
Không đủ thời gian để tiêm bổ sung
Đã/nghi chọc thủng màng cứng
Mẹ thay đổi: vd xuất huyết nặng
BẮT ĐẦU
KỸ THUẬT
Thời gian
Dành 10-20 phút để đạt vô cảm đầy đủ
Tại phòng mổ
Khởi phát chậm hơn nhưng an toàn hơn
Tại phòng chuyển dạ
Thường không có monitor; khó phát hiện biến chứng
Chỉ tiêm liều thử, đi cùng sản phụ
Gắn theo dõi sớm nhất có thể
Có mặt
BS gây mê ở bên sản phụ đến hết mổ
Liều thử
3-5 mL, chờ 2-3 phút
Dấu hiệu sai vị trí
Phong bế cao nhanh, tụt HA, nhịp nhanh
Khó thở, tê môi, choáng váng, co giật, loạn nhịp
Tổng liều
15-20 mL, chia nhiều liều sau liều thử
Bolus lớn
Catheter chưa thử: nguy cơ tủy sống toàn bộ/LAST
☰ MỤC LỤC
Tiếp tục
trang sau
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 8, tr. 41–46v1.0 (bản thử) · 11/2026
8
TIÊM BỔ SUNG NGOÀI MÀNG CỨNG CHO MỔ LẤY THAI
HỖN HỢP 15-20 mL – KHỞI PHÁT
Bupivacaine 0,5%
Hoặc levobupivacaine 0,5%: 10-18 phút
Bupivacaine 0,5% + lidocaine 2%
Hỗn hợp 50:50 (bupivacaine 10 mL): 12 phút
Ropivacaine 0,75%
10 phút
Lidocaine 2% + epinephrine 1:200000
9-14 phút
Pha nhanh (Anh)
Lidocaine 2% 20 mL + epinephrine 1:1000 0,1 mL (100 mcg)
Pha ngay trước khi dùng
Fentanyl
Thêm 50-75 mcg: rút ngắn khởi phát tới 2 phút
Kiềm hóa
Sodium bicarbonate 8,4%: vô cảm trong 7 phút
Pha mất tới 4 phút; tăng nguy cơ sai sót thuốc
Chỉ dùng loại không chất bảo quản (EDTA: tổn thương TK)
ĐÁNH GIÁ PHONG BẾ
Mục tiêu
Mất cảm giác lạnh đến T4 hai bên (thực hành Anh)
Y văn: xúc giác nhẹ đến T5 hai bên
Phương thức
Lạnh: đá, ethyl chloride; xúc giác: bông, khăn giấy
Vận động (Bromage) có thể vẫn không hoàn toàn
Ghi hồ sơ
Giới hạn trên, lý tưởng cả dưới; xúc giác + lạnh
☰ MỤC LỤC
‹‹‹QUAY LẠI
Tiếp tục
trang sau
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 8, tr. 41–46v1.0 (bản thử) · 11/2026
8
TIÊM BỔ SUNG NGOÀI MÀNG CỨNG CHO MỔ LẤY THAI
THẤT BẠI
Thời điểm
Chưa kết luận thất bại trước 15 phút
Chưa đủ cao, tiến triển tốt
Bolus bổ sung hỗn hợp NMC
Coi chừng liều độc tối đa: 90 kg ≈ 27 mL lidocaine 2% + epinephrine
Tiêm chậm khi chắc catheter không trong mạch
Loang lổ/tiến triển kém
Cân nhắc bolus NMC hoặc thêm fentanyl
Sẵn sàng bỏ, chuyển kỹ thuật khác
Từ bỏ → GMTT
Sinh cấp cứu gấp, mẹ không ổn định
Hoặc mẹ không đồng ý thêm thủ thuật trục
Từ bỏ → trục thần kinh
Các trường hợp khác: rút catheter
Rồi gây tê tủy sống hoặc CSE
Liều tủy sống
Còn tranh luận: lan khó đoán, phong bế cao
Hợp lý: liều thường + tư thế thận trọng, dịch, vận mạch
Nếu giảm liều (20-30%): làm trong CSE
(xem Gây tê tủy sống cao, #65)
KẾT THÚC MỔ
Giảm đau sau mổ
Qua NMC trước kết thúc mổ:
Diamorphine 3 mg hoặc morphine 2-3 mg
Rút catheter
Thận trọng nếu nguy cơ RL đông máu:
Mất máu >1500 mL, HELLP, RL đông máu trước sinh
Hoặc sắp mổ lại (chảy máu, rút gạc âm đạo)
Giữ catheter
Theo dõi, bàn giao, ghi chép tỉ mỉ
KẾT THÚC
☰ MỤC LỤC
‹‹‹QUAY LẠI
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 8, tr. 41–46v1.0 (bản thử) · 11/2026
9
GÂY MÊ TOÀN THÂN CHO MỔ LẤY THAI
CHẨN ĐOÁN

Chỉ định

Cực kỳ khẩn (mẹ/thai bị đe dọa)
CCĐ phong bế trục: rối loạn đông máu, nhiễm khuẩn huyết, giảm thể tích, không đồng thuận
Người bệnh yêu cầu
Phong bế trục không đủ
Bệnh tim/thần kinh đáng kể; bất thường bám nhau

Chống chỉ định

Người bệnh từ chối
Đường thở khó dự kiến
Dị ứng thuốc GMTT
BẮT ĐẦU
GỌI HỖ TRỢTRỢ LÝ GÂY MÊ CHUYÊN TRÁCH
TRƯỚC KHỞI MÊ
Đánh giá
Tiền sử, thuốc, dị ứng, lần ăn uống cuối
Đường thở; vị trí bánh nhau; CTM, phản ứng chéo
Kháng acid
Ranitidine 50 mg TM (nếu chưa dùng)
Hoặc omeprazole 40 mg TM
+ sodium citrate 30 mL uống
Tư thế
Nằm ngửa, đẩy tử cung sang trái
Kê cao đầu-thân/gối nâng đầu
Chuẩn bị
Đường TM cỡ lớn đang truyền; ECG, HA, SpO₂, EtCO₂
Xe đường thở khó, đèn soi thanh quản video, máy hút
Trước khởi mê
Thông tiểu; PTV rửa tay, sát khuẩn, trải khăn
Bảng kiểm WHO; kháng sinh phổ rộng dự phòng
Tiền oxy hóa
Mặt nạ kín, oxy >10 L/phút trong 3 phút
± oxy 5 L/phút qua cannula mũi khi đặt NKQ
Oxy cuối thì thở ra >90% trước khởi mê
☰ MỤC LỤC
Tiếp tục
trang sau
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 9, tr. 47–52v1.0 (bản thử) · 11/2026
9
GÂY MÊ TOÀN THÂN CHO MỔ LẤY THAI
KHỞI MÊ TRÌNH TỰ NHANH
Ấn sụn nhẫn
10 N khi bắt đầu mất ý thức → 30 N khi đã mê
Giảm/ngừng ấn nếu đặt NKQ khó
Thuốc mê
Propofol 2-2,5 mg/kg TM
Hoặc thiopental 5-7 mg/kg TM
Giãn cơ
Succinylcholine 1,5 mg/kg
Hoặc rocuronium 1-1,2 mg/kg
Thay thế: atracurium 0,4-0,5 mg/kg (khởi phát chậm)
Hóa giải
Cần trong 3 phút sau rocuronium 1,2 mg/kg:
Sugammadex 16 mg/kg
Giảm đáp ứng soi TQ
Remifentanil 1-1,5 µg/kg; alfentanil 10-15 µg/kg
Fentanyl 1-1,5 µg/kg; lidocaine 1,5 mg/kg
Labetalol bolus 5-10 mg đến khi đạt tác dụng
Esmolol 0,5-2 mg/kg
Thất bại NKQ
(xem Đặt nội khí quản khó và thất bại, #64)
DUY TRÌ
Thuốc mê bay hơi
Sevoflurane/isoflurane ± N₂O
Nồng độ cao, lưu lượng khí mới cao lúc đầu
MAC 1,0-1,5 đến khi lấy thai
Thông khí
Oxy 50%; CO₂ 4,0-4,5 kPa
Sau lấy thai
Oxytocin bolus 3-5 IU chậm + truyền 10 IU/giờ
Opioid; giảm nồng độ thuốc mê bay hơi
Đờ tử cung
Có thể dùng gây mê tĩnh mạch
Thoát mê
Nghiêng trái hoặc ngồi; rút NKQ khi tỉnh
☰ MỤC LỤC
‹‹‹QUAY LẠI
Tiếp tục
trang sau
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 9, tr. 47–52v1.0 (bản thử) · 11/2026
9
GÂY MÊ TOÀN THÂN CHO MỔ LẤY THAI
NGUY CƠ
Đặt NKQ thất bại
Khoảng 1/400 (Anh)
Tỉnh trong mê
1/600 sản phụ
Chảy máu
Thuốc mê bay hơi giảm trương lực tử cung; oxytocin giảm thiểu
SAU MỔ
Oxy bổ sung; theo dõi mạch, HA, nhịp thở, SpO₂
Paracetamol đều; NSAID nếu không CCĐ; PCA opioid TM
Dự phòng huyết khối; đánh giá lại sau sinh
Ê-KÍP
Báo ê-kíp sơ sinh các thuốc đã dùng cho mẹ
Thuốc mê, opioid qua nhau có thể ảnh hưởng trẻ
KẾT THÚC
☰ MỤC LỤC
‹‹‹QUAY LẠI
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 9, tr. 47–52v1.0 (bản thử) · 11/2026
10
TỤT HUYẾT ÁP KHI GÂY TÊ TỦY SỐNG MỔ LẤY THAI
CHẨN ĐOÁN

Tụt HA

Định nghĩa cũ: HATT <80% nền, hoặc 90-100 mmHg
Cơ chế: giảm sức cản mạch hệ thống do phong bế giao cảm

Hậu quả

Mẹ: buồn nôn, nôn, chóng mặt, giảm ý thức
Sơ sinh: Apgar thấp, toan máu cuống rốn
BẮT ĐẦU
XỬ TRÍ NGAY
Mục tiêu
Giữ HATT ≥90% giá trị nền
Tránh nhịp tim chậm (HR thay thế cung lượng tim)
HATT <80% nền
Phenylephrine 50-100 µg TM bolus bổ sung, xử trí kịp thời
Chỉ tăng tốc độ truyền: không nhanh bằng bolus
HATT <90% nền + HR thấp
Có thể ephedrine 6 mg TM bolus liều thấp
HATT <80% nền + nhịp chậm
Có thể cần kháng cholinergic: glycopyrronium, atropine
Tư thế
Đẩy tử cung sang trái: nêm kê hoặc nghiêng bàn 15°
Kéo dài
Tìm nguyên nhân khác: giảm thể tích tuần hoàn, suy tim
Theo dõi
HA nền chính xác trước gây tê
Đo HA mỗi 1-2 phút từ khi gây tê tủy sống
Nguy cơ cao, bệnh tim: HA động mạch liên tục hoặc Clearsight®
☰ MỤC LỤC
Tiếp tục
trang sau
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 10, tr. 53–57v1.0 (bản thử) · 11/2026
10
TỤT HUYẾT ÁP KHI GÂY TÊ TỦY SỐNG MỔ LẤY THAI
DỰ PHÒNG – THUỐC VẬN MẠCH
Lựa chọn đầu tay
Chủ vận α: phenylephrine
Truyền dự phòng ưu việt hơn bolus
Phenylephrine truyền
25-50 µg/phút TM ngay sau gây tê tủy sống
Chuẩn độ theo HATT và HR
Tránh quá liều: giảm HR, cung lượng tim
Sau sổ thai
Có thể giảm tốc độ truyền
Thay thế
Norepinephrine, metaraminol: bằng chứng còn hạn chế
DỰ PHÒNG – DỊCH, CƠ HỌC
Dịch
Luôn phối hợp thuốc vận mạch
Truyền tinh thể trước gây tê: không khuyến cáo
Tinh thể đồng thời: có thể thêm lợi ích nếu truyền áp lực sớm
Keo trước 500 mL ≈ tinh thể đồng thời 1000 mL
Ép chân
Băng, ủng bơm hơi, tất chống huyết khối: có thể hiệu quả
Nâng chân 30°
Có thể giảm tụt HA; không khả thi khi mổ
BƠM VẬN MẠCH TỰ ĐỘNG (NGHIÊN CỨU)
HATT ≥ nền
Tiếp tục theo dõi
HATT 90-100% nền
HR ≥60: phenylephrine 25 µg TM
HR <60: ephedrine 2 mg TM
HATT <90% nền
HR ≥60: phenylephrine 50 µg TM
HR <60: ephedrine 4 mg TM
Khóa
15 giây giữa các bolus
TỤT HA KÉO DÀI
  1. Giảm thể tích tuần hoàn (xem Xuất huyết sản khoa khối lượng lớn, #21)
  2. Suy tim
KẾT THÚC
☰ MỤC LỤC
‹‹‹QUAY LẠI
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 10, tr. 53–57v1.0 (bản thử) · 11/2026
11
GIẢM ĐAU SAU MỔ LẤY THAI
MỤC TIÊU
Điểm đau VAPS <3 (thang 0-10) khi nghỉ và vận động
Đau cấp nặng dự báo đau mạn sau MLT
Đa mô thức; đánh giá trước mổ, theo nhu cầu từng sản phụ
BẮT ĐẦU
OPIOID TRỤC THẦN KINH
Vị trí
Tiêu chuẩn vàng; tủy sống và NMC tương đương
Morphine (không chất bảo quản)
0,1-0,2 mg IT hoặc 3 mg NMC
Khởi phát chậm; tác dụng tới 27 giờ
Diamorphine
0,25-0,4 mg IT hoặc 3 mg NMC
Khởi phát nhanh; tới 14 giờ; trong + sau mổ
Fentanyl
10-25 mcg IT hoặc 50-100 mcg NMC
Tác dụng 2-4 giờ; giảm đau sau mổ hạn chế
EREM (morphine NMC phóng thích kéo dài)
6-8 mg NMC sau kẹp dây rốn; tới 48 giờ
Tác dụng phụ
Mẹ: ức chế hô hấp, nôn, ngứa, an thần
Bí tiểu, tái hoạt HSV miệng; sơ sinh: ức chế hô hấp
Ngứa
Naloxone (có thể giảm một phần giảm đau)
Ondansetron dự phòng nôn và ngứa
THUỐC – LIỀU
Paracetamol
1 g uống/TM mỗi 6 giờ
Diclofenac
50 mg uống mỗi 8 giờ
Ketorolac
30-60 mg TM/TB mỗi 8 giờ
Celecoxib
200 hoặc 400 mg uống, liều duy nhất
Khi nguy cơ tác dụng phụ tiêu hóa, thận của NSAID
☰ MỤC LỤC
Tiếp tục
trang sau
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 11, tr. 59–67v1.0 (bản thử) · 11/2026
11
GIẢM ĐAU SAU MỔ LẤY THAI
OPIOID TOÀN THÂN
PCA TM
Khi chưa dùng opioid trục; hoặc cứu hộ
Thường dùng morphine hoặc fentanyl
Morphine uống (tức thì)
10-20 mg mỗi 4 giờ
Oxycodone uống
Tức thì: 5-10 mg mỗi 4-6 giờ
Kéo dài: 10-20 mg mỗi 12 giờ
Tramadol
50 mg uống mỗi 8 giờ
Tăng nguy cơ co giật: >400 mg/ngày, tiền sử co giật
Codeine
Không nên dùng khi cho con bú
Morphine trong sữa cao, hại trẻ bú mẹ
LƯU ĐỒ THEO VÔ CẢM
GMTT
Phong bế QLB/TAP
Đã phong bế: paracetamol + diclofenac
Cứu hộ: morphine uống 10 mg khi cần, mỗi 4 giờ
Đau nặng: PCA morphine TM
GMTT chưa phong bế
Paracetamol + diclofenac
+ PCA morphine TM hoặc morphine uống 10 mg mỗi 4 giờ
Trục, chưa opioid trục
Như trên; không hiệu quả: phong bế QLB/TAP
Trục, đã opioid trục
Paracetamol + diclofenac
Cứu hộ: morphine uống 10 mg khi cần, mỗi 4 giờ
Đau nặng kéo dài
Cân nhắc gabapentin nạp 600 mg uống
Tiếp 300 mg uống mỗi 8 giờ
Không hiệu quả: cân nhắc PCEA
Đã dung nạp opioid
Cân nhắc PCEA; thêm thuốc hỗ trợ:
Ketamine 10-20 mg TM ± dexamethasone 5-10 mg TM sau lấy thai
Gabapentin 600 mg uống trước mổ
☰ MỤC LỤC
‹‹‹QUAY LẠI
Tiếp tục
trang sau
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 11, tr. 59–67v1.0 (bản thử) · 11/2026
11
GIẢM ĐAU SAU MỔ LẤY THAI
PHONG BẾ THÀNH BỤNG
TAP – khi dùng
Sau GMTT; khi chưa có opioid trục tác dụng dài
Cứu hộ khi đau chủ yếu vết mổ, không phải đau tạng
TAP – lưu ý
Morphine IT giảm đau tốt hơn TAP đơn thuần
Có thể catheter liên tục hai bên ± clonidine
QLB
Lan rộng hơn TAP; giảm đau tốt, lâu hơn
Giảm lượng morphine; đường tiếp cận tối ưu chưa rõ
THUỐC HỖ TRỢ
Ketamine
0,15-0,5 mg/kg TM: có lợi khi MLT dưới GMTT
Không lợi khi tủy sống đã có opioid trục
Gabapentin/pregabalin
Chưa đủ bằng chứng dùng thường quy
An thần, rối loạn thị giác, qua nhau thai
Cân nhắc khi nguy cơ cao đau nặng
Clonidine
Kéo dài giảm đau khi thêm vào tủy sống
An thần, tụt HA; cân nhắc khi đau dai dẳng
PCEA
Không thường quy (chậm đi lại, catheter)
Dùng khi: dung nạp opioid; CCĐ opioid hoặc NSAID
Cứu hộ khi đa mô thức không đủ
KẾT THÚC
☰ MỤC LỤC
‹‹‹QUAY LẠI
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 11, tr. 59–67v1.0 (bản thử) · 11/2026
12
BÓC NHAU BẰNG TAY
CHỈ ĐỊNH
Sót nhau
Không sổ sau 30 phút (xử trí tích cực)
Hoặc sau 60 phút (xử trí sinh lý)
Bóc nhau bằng tay
Chưa sổ sau 1 giờ xử trí tích cực
Hoặc vẫn chảy máu đáng kể
BẮT ĐẦU
ĐÁNH GIÁ TRƯỚC VÔ CẢM
Huyết động
Đánh giá lâm sàng + lượng máu mất thấy được
Luôn nghĩ mất máu kín
Trục thần kinh
Không phù hợp nếu suy huyết động
Không phù hợp nếu RL đông máu
Hồi sức
Có thể cần hồi sức trước khởi mê
Chậm vào phòng mổ → chảy máu tiếp, giảm thể tích
Sốc do CTC
Nhau kẹt trên CTC: nhịp chậm rõ + tụt HA
XỬ TRÍ GÂY MÊ
Trục thần kinh
Phương pháp ưu tiên
Khó chịu giảm rõ khi phong bế ≥T6 (so với T9-T10)
Tủy sống
Bupivacaine tăng tỷ trọng 10-14 mg
Đạt cảm giác T4 hoặc cao hơn; ± fentanyl 15 mcg IT
Catheter NMC có sẵn
Lidocaine 2% + epinephrine, levobupivacaine 0,5%
Hoặc ropivacaine 0,75%; 10-15 mL ± fentanyl 50-100 mcg
(xem Tiêm bổ sung ngoài màng cứng cho MLT, #8)
GMTT
Đường thở như mọi thai phụ; kháng acid dự phòng
RSI chuẩn/cải biên, có tiền oxy hóa
Duy trì sevoflurane, thường MAC ≤1
Bay hơi giãn tử cung nhưng tăng chảy máu
☰ MỤC LỤC
Tiếp tục
trang sau
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 12, tr. 69–73v1.0 (bản thử) · 11/2026
12
BÓC NHAU BẰNG TAY
THUỐC – LIỀU
Oxytocin
Bolus 5 đơn vị hỗ trợ bong nhau
Sau lấy nhau: 40 đơn vị/500 mL NaCl 0,9%
Tốc độ 125 mL/giờ (≈10 đơn vị/giờ)
Carboprost
250 mcg TB; tối đa 2 mg
Ergometrine
Còn tranh cãi: co thắt CTC, khó bóc nhau
GTN (CTC co thắt giữ nhau)
Xịt dưới lưỡi 2 nhát (2 × 200 mcg)
Hoặc bolus 50-250 mcg TM
Biến chứng: tụt HA, chảy máu
Kháng sinh
Kháng sinh TM dự phòng trước thủ thuật (WHO)
QUY TRÌNH – BIẾN CHỨNG
Thủ thuật
Vô khuẩn; găng dài; một tay trong buồng tử cung
Tay kia ép đáy tử cung qua bụng
Thường siêu âm để lấy hết mô sót
Nguy cơ
Thủng tử cung, lộn tử cung (xem Lộn tử cung, #23)
Nhau vẫn bám dính
Cần BS sản cao cấp xử trí tiếp
Biến chứng sót nhau
Băng huyết sau sinh (xem Xuất huyết sản khoa khối lượng lớn, #21)
Viêm nội mạc tử cung, lộn tử cung, sốc do CTC
KẾT THÚC
☰ MỤC LỤC
‹‹‹QUAY LẠI
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 12, tr. 69–73v1.0 (bản thử) · 11/2026
13
KHÂU VÒNG CỔ TỬ CUNG
CHỈ ĐỊNH

Chỉ định (hở eo CTC)

Theo tiền sử: thường 12-14 tuần
Theo siêu âm: CTC ngắn, 14-24 tuần
Theo thăm khám: cứu vãn, màng ối thoát vị

Chống chỉ định

Đa thai
Viêm màng ối
Chảy máu âm đạo tiếp diễn
PPROM
Chuyển dạ giai đoạn hoạt động
BẮT ĐẦU
CHUẨN BỊ
Hít sặc
Nhịn ăn uống theo hướng dẫn
Cân nhắc ranitidine + metoclopramide trước mổ
Huyết áp
Phòng tụt HA, suy chức năng nhau
Tư thế
Đẩy tử cung sang trái khi thai >18-20 tuần
Tim thai
Theo dõi tùy cơ sở, tuổi thai sống được
Tử cung
Có thể cần làm giãn tử cung
XỬ TRÍ GÂY MÊ
Gây tê tủy sống
Rất hiệu quả cho khâu dự phòng (tiền sử, siêu âm)
Bupivacaine tăng tỷ trọng 7,5-12,5 mg ± fentanyl 10-20 mcg
Hoặc prilocaine/chloroprocaine (tác dụng ngắn)
Đạt phong bế T10 trước thủ thuật
Nếu sẽ Trendelenburg
Có thể ngồi 2-3 phút sau tiêm (yên ngựa)
Tránh bí tiểu
Liều tối thiểu, opioid ngắn, dịch hợp lý
Làm rỗng bàng quang cuối thủ thuật
☰ MỤC LỤC
Tiếp tục
trang sau
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 13, tr. 75–79v1.0 (bản thử) · 11/2026
13
KHÂU VÒNG CỔ TỬ CUNG
GÂY MÊ TOÀN THÂN
Quyết định
Theo nguy cơ từng ca, bàn với PTV
Đánh giá đường thở, kế hoạch GMTT thường quy
Đường thở
Hít sặc nguy cơ thấp: nhiều BS coi SAD thế hệ hai an toàn
Ưu điểm
Thuận lợi khâu qua đường bụng
Khâu cứu vãn: có thể giảm vỡ ối (chưa có bằng chứng)
Nhược điểm
Thai phơi nhiễm thuốc mê (dữ liệu hạn chế)
Đặt NKQ thất bại, hít sặc
LOẠI KHÂU – THỜI GIAN
McDonald (âm đạo)
20-40 phút
Shirodkar (âm đạo, cao)
30-60 phút
Qua đường bụng (TAC)
60-90 phút; mở bụng hoặc nội soi
Khâu bít CTC
20-40 phút
BIẾN CHỨNG – THÁO CHỈ
Biến chứng
Vỡ ối, sinh non, chảy máu, nhiễm trùng
Rách CTC, hẹp CTC (muộn)
Vỡ tử cung nếu chuyển dạ trước tháo chỉ
Tháo chỉ âm đạo
Tuần 37-38; thường không cần vô cảm
Chỉ đường bụng
Tháo khi MLT hoặc giữ cho lần mang thai sau
Xuất viện
Tiêu chí thường quy thủ thuật trong ngày
KẾT THÚC
☰ MỤC LỤC
‹‹‹QUAY LẠI
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 13, tr. 75–79v1.0 (bản thử) · 11/2026
14
NGOẠI XOAY THAI
CHỈ ĐỊNH
ECV
Ngôi mông, thai ≥37 tuần
Không CCĐ với ECV/sinh đường âm đạo

CCĐ tuyệt đối

CCĐ sinh đường âm đạo
Đa thai (thai thứ hai: ECV sau sinh thai một)
Nhau cài răng lược, nhau tiền đạo
Tim thai nền không trấn an
Sản phụ từ chối

CCĐ tương đối

Tiền sử nhau bong non
Bất thường tử cung; nghi vỡ ối
HELLP; TSG/tăng HA nặng
Thai dị tật bẩm sinh
Thai chậm tăng trưởng (EFW <bách phân vị 5)
BẮT ĐẦU
CHUẨN BỊ
Nơi làm
Phòng mổ để chuyển nhanh sang MLT
Hoặc nơi đủ theo dõi + đội sản + phương tiện mổ
Trước thủ thuật
Siêu âm xác nhận ngôi mông; đồng thuận
CTG nền
Vô cảm
Đánh giá gây mê + đồng thuận riêng
Nhịn ăn uống + kháng acid dự phòng
Giảm co
Cân nhắc terbutaline dưới da hoặc nifedipine uống
Tác dụng phụ: nhịp nhanh mẹ
Thông tin
BS gây mê khu sinh phải biết các ca ECV
☰ MỤC LỤC
Tiếp tục
trang sau
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 14, tr. 81–86v1.0 (bản thử) · 11/2026
14
NGOẠI XOAY THAI
XỬ TRÍ GÂY MÊ
Mức phong bế
Liều gây tê (không phải giảm đau) có thể tăng thành công
Liều giảm đau: không tăng thành công
Anh: không đề nghị thường quy
Tủy sống
Khi ít khả năng MLT cấp, không MLT nếu thành công
Bupivacaine tăng tỷ trọng 7,5-10 mg + fentanyl 15 mcg
Mục tiêu cảm giác T6; prilocaine IT: xuất viện nhanh
CSE
Nếu sẽ MLT chương trình khi ECV thất bại
Linh hoạt hơn; giảm liều bupivacaine IT
Catheter: giảm đau chuyển dạ, MLT, morphine sau mổ
Lưu ý
Tủy sống một lần có thể không đủ cho MLT cấp cứu
THỦ THUẬT
Trong lúc xoay
Theo dõi thai (siêu âm); phương tiện mổ sẵn sàng
Số lần
Tối đa 3 lần thử; đánh giá thai giữa các lần
Sau thủ thuật
Theo dõi thai đến khi trấn an, về mức nền
Theo dõi mẹ đến khi hồi phục vận động, cảm giác
Thất bại
Có thể thử lại vào ngày khác, hoặc MLT chương trình
BIẾN CHỨNG
Có thể gặp
Thất bại, nhau bong non, vỡ ối
Sa dây rốn (xem Sa dây rốn, #18)
Khởi phát chuyển dạ sớm
Tim thai
Thay đổi không hiếm; thường ổn định sau thủ thuật
Đáng lo ngại
MLT cấp cứu (xem Mổ lấy thai khẩn và cấp cứu, #19)
Tỷ lệ 0,45-1,6% ở trung tâm có kinh nghiệm
KẾT THÚC
☰ MỤC LỤC
‹‹‹QUAY LẠI
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 14, tr. 81–86v1.0 (bản thử) · 11/2026
15
BẤM ỐI
CHỈ ĐỊNH

Chỉ định

Cần CTC mở ≥1 cm
Khởi phát chuyển dạ (thường kèm oxytocin)
Tăng cường/đẩy nhanh chuyển dạ
Đặt điện cực, lấy máu da đầu thai

Chống chỉ định

Nhau tiền đạo, mạch máu tiền đạo
Dây rốn trình diện; ngôi mông/ngang
Đầu cao, sinh non (tương đối)
Cần MLT vì lý do khác
Sẹo MLT cổ điển/>2 lần MLT
Herpes sinh dục nguyên phát hoạt động
HIV tải lượng vi-rút cao
BẮT ĐẦU
CHUẨN BỊ
Nơi làm
Khu sinh/trung tâm sinh, không ở khoa trước sinh
Nguy cơ sa dây rốn
Đầu cao lỏng, ngôi không ổn định, đa ối
Nguy cơ cao: bấm ối trong phòng mổ
Khi đó: nhịn ăn uống + kháng acid dự phòng
Đầu còn cao
Bấm ối có kiểm soát, cho ối thoát từ từ
Sau bấm ối
Kiểm tra màu, lượng nước ối
Kiểm tra tim thai (nhịp giảm thoáng qua)
XỬ TRÍ GÂY MÊ
Giảm đau
Thường không cần, hoặc paracetamol
Opioid TB (morphine/diamorphine), Entonox
Quá đau
Vd sau prostaglandin, CTC <1 cm, nằm sau
Cân nhắc giảm đau NMC trước khi bấm
Liều giảm đau chuyển dạ, không phải liều MLT
Báo BS gây mê
Ca nguy cơ cao sa dây rốn chưa có catheter NMC
Đánh giá trước khó khăn GMTT (béo phì, đường thở)
MLT cấp cứu
Nhiều khả năng GMTT nếu chưa gây tê trục
☰ MỤC LỤC
Tiếp tục
trang sau
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 15, tr. 87–91v1.0 (bản thử) · 11/2026
15
BẤM ỐI
BIẾN CHỨNG – LƯU Ý
Biến chứng
Sa dây rốn (xem Sa dây rốn, #18)
Ối lẫn máu; tim thai chậm + nhau bong non
Không bấm được
IOL thất bại → có thể MLT cấp cứu mức 2
Không có cơn co
Sau 2-4 giờ: oxytocin (xem Tăng co chuyển dạ, #32)
KẾT THÚC
☰ MỤC LỤC
‹‹‹QUAY LẠI
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 15, tr. 87–91v1.0 (bản thử) · 11/2026
16
SỰ ĐỒNG THUẬN
NĂNG LỰC QUYẾT ĐỊNH
Cần đủ 4
Hiểu thông tin điều trị
Ghi nhớ đủ lâu
Cân nhắc và đi đến quyết định
Truyền đạt quyết định (không nhất thiết bằng lời)
Thai phụ, chuyển dạ
Vẫn có năng lực, trừ hoàn cảnh cực hiếm
Thuốc, mệt, đau, lo âu: không nhất thiết mất năng lực
Trừ khi suy giảm nghiêm trọng
Tuổi
Anh: >16 tuổi; Mỹ, Úc: 18 tuổi
BẮT ĐẦU
QUY TRÌNH
Bản chất
Quá trình trao đổi, không chỉ ký mẫu đơn
Thông tin
Nêu mọi nguy cơ trọng yếu, dù hiếm
Trọng yếu: người có lý trí coi là đáng kể
Thời điểm
Cung cấp sớm: trước sinh, hoặc đầu chuyển dạ
Quá đau, bối rối
Đã yêu cầu giảm đau NMC: hợp lý tiến hành
Đồng thuận ngầm, vì lợi ích tốt nhất; ghi hồ sơ
☰ MỤC LỤC
Tiếp tục
trang sau
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 16, tr. 93–96v1.0 (bản thử) · 11/2026
16
SỰ ĐỒNG THUẬN
NGUY CƠ: NMC / TỦY SỐNG
Tụt HA đáng kể
1:50 / 1:8
Ngứa (theo liều)
1:3-10 / 1:5
Phong bế kém, cần thêm giảm đau
1:8 / 1:20
Không đủ vô cảm, cần GMTT
1:20 / 1:50
Đau đầu sau chọc màng cứng
1:100 / 1:500
Tổn thương TK
Tạm thời 1:1000; >6 tháng 1:13000
Liệt
1:250000
Nhiễm trùng
Áp xe NMC 1:50000; viêm màng não 1:100000
Mất ý thức (phong bế cao)
1:100000
Lưu ý
Không dùng bảng làm căn cứ duy nhất để tư vấn
HỒ SƠ – PHÁP LÝ
Văn bản
Luật Anh, Mỹ không bắt buộc văn bản riêng cho vô cảm
Tuân thủ quy định cơ sở
Luôn ghi cuộc trao đổi vào hồ sơ
Kế hoạch sinh
Sản phụ có quyền đổi ý (vd xin NMC)
Mất năng lực: tôn trọng như văn bản từ chối
Từ chối MLT (Anh)
Có năng lực: quyền của sản phụ
Không tiến hành nếu không có lệnh khẩn của tòa
Lệnh tòa thường có trong vòng 1 giờ
Thiếu đồng thuận
Có thể bị truy tố, bồi thường, kỷ luật
KẾT THÚC
☰ MỤC LỤC
‹‹‹QUAY LẠI
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 16, tr. 93–96v1.0 (bản thử) · 11/2026
17
TIÊU CHUẨN GHI CHÉP HỒ SƠ
NGUYÊN TẮC
Rõ ràng, chính xác, dễ đọc
Ghi đồng thời hoặc sớm nhất có thể
Có ngày và giờ; ký, xác định được người ghi
Ghi mọi lần tư vấn: giường, điện thoại, người thân
Ghi lo ngại (kể cả nhỏ), hành động, quyết định
BẮT ĐẦU
PHIẾU GÂY MÊ SẢN KHOA
Đồng thuận
Nguy cơ cụ thể đã bàn; câu hỏi đã giải đáp
Mốc thời gian
Lúc yêu cầu NMC, lúc bắt đầu thủ thuật
Vào phòng mổ; tiến hành vô cảm
Bắt đầu can thiệp sản; lúc sinh
Giờ chính xác dùng thuốc, can thiệp
Thủ thuật
Chi tiết kỹ thuật gây mê/gây tê
Kiểm tra phong bế
Giới hạn trên + dưới mỗi bên
Phong bế vận động; phương thức kiểm tra
ĐAU TRONG MLT
Pháp lý
Lý do kiện BS gây mê thường gặp nhất
(xem Đau trong mổ lấy thai, #56)
Ghi lại
Mỗi lần đau/khó chịu + thời điểm
Trao đổi với sản phụ, xử trí tiếp
Sản phụ từ chối giảm đau/GMTT
Tổn thương TK
Lý do kiện thường gặp thứ hai
LƯU Ý
Sửa hồ sơ
Không thay đổi, bổ sung sau lần chăm sóc
Sửa: gạch một đường vẫn đọc được; ký, ghi ngày
Nội dung
Không nhận xét chủ quan; tránh viết tắt
XN bất thường: ghi + hành động đã làm
Ghi lập luận; có thể ghi thêm vào bệnh án
Lưu trữ
Hồ sơ sản: đến sinh nhật 25 của trẻ
Hồ sơ điện tử lưu vết mọi sửa đổi
KẾT THÚC
☰ MỤC LỤC
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 17, tr. 97–100v1.0 (bản thử) · 11/2026
18
SA DÂY RỐN
CHẨN ĐOÁN

Nghi ngờ khi

Nhịp tim thai bất thường khi đã vỡ ối
Sau vỡ ối nếu có yếu tố nguy cơ

Thể

Ẩn: dây rốn cạnh ngôi
Rõ: dây rốn vượt qua ngôi
BẮT ĐẦU
GỌI HỖ TRỢSẢN KHOA + GÂY MÊ + HỒI SỨC SƠ SINH
XỬ TRÍ NGAY
Chuẩn bị
Chuẩn bị sinh ngay tại phòng mổ
Phối hợp nhanh, bình tĩnh, giao tiếp tốt
Nâng ngôi
2 ngón tay đeo găng đẩy ngôi lên
hoặc bơm đầy bàng quang 400-700 mL qua Foley
Tư thế
Gối–ngực hoặc nằm nghiêng trái, đầu thấp
Kê gối dưới hông trái
Đường truyền
Lập đường TM nếu chưa có
Truyền dịch TM nếu cần
Giảm co
Ví dụ Terbutaline 0,25 mg tiêm dưới da
Dự phòng hít sặc
Ranitidine 150 mg uống
Metoclopramide 10 mg uống
Khác
Oxy nếu cần
Theo dõi tim thai liên tục
Tránh chèn ép động mạch chủ–tĩnh mạch chủ
Hạn chế chạm dây rốn ngoài âm đạo (co thắt mạch)
Lưu ý
Không làm chậm cuộc sinh một cách không cần thiết
☰ MỤC LỤC
Tiếp tục
trang sau
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 18, tr. 101–106v1.0 (bản thử) · 11/2026
18
SA DÂY RỐN
PHƯƠNG THỨC SINH
Chưa sắp sinh đường âm đạo
MLT là phương thức khuyến cáo
MLT mức 1 (sinh ngay)
Nếu nhịp tim thai nghi ngờ hoặc bệnh lý
Không làm tổn hại an toàn của mẹ
MLT mức 2 (khẩn cấp)
Có thể cân nhắc nếu nhịp tim thai bình thường
Với điều kiện đánh giá CTG liên tục
CTG trở nên bất thường
Có thể cần phân loại lại mức khẩn cấp
Cổ tử cung mở hết
Có thể thử sinh đường âm đạo
Nếu nhanh, an toàn, kỹ thuật chuẩn
Chèn ép dây rốn ở mức tối thiểu
Đại kéo thai ngôi mông
Có thể cân nhắc, vd sau nội xoay thai thứ hai
VÔ CẢM
Quyết định
Sản khoa + gây mê cùng trao đổi
Dây rốn bị chèn ép? Thai suy?
Chống chỉ định trục thần kinh hoặc GMTT?
Không chèn ép, thai không suy
Có thể không thuộc MLT mức 1
NMC chuyển dạ hiệu quả
Có thể bổ sung liều NMC để MLT
Tiêm bổ sung tại phòng mổ
Không khuyến cáo tiêm toàn bộ liều tại phòng sinh (tùy quy trình cơ sở)
NMC không hiệu quả
Cân nhắc gây tê tủy sống
Thai lo ngại tức thì
Quyết định sớm chuyển GMTT
Không cố kéo dài gây tê trục thần kinh khi thai suy, mẹ không CCĐ GMTT
(xem GÂY MÊ TOÀN THÂN CHO MỔ LẤY THAI, #9)
Trong khi gây tê trục thần kinh
Tiếp tục hồi sức thai trong tử cung (xem HỒI SỨC TRONG TỬ CUNG, #71)
Theo dõi CTG liên tục
Cân nhắc nằm nghiêng khi gây tê tủy sống (ngồi có thể gây tắc/sa dây rốn)
Cân nhắc oxy mặt nạ đơn giản
☰ MỤC LỤC
‹‹‹QUAY LẠI
Tiếp tục
trang sau
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 18, tr. 101–106v1.0 (bản thử) · 11/2026
18
SA DÂY RỐN
DỰ PHÒNG
Khám âm đạo
Loại trừ dây rốn trình diện/sa mỗi lần khám
Đặc biệt sau vỡ ối tự nhiên có yếu tố nguy cơ
Nghe tim thai sau khám
Bấm ối
Tránh nếu ngôi chưa lọt
Nếu buộc phải bấm: có kiểm soát, sẵn sàng MLT ngay
Sờ thấy dây rốn dưới ngôi
Không bấm ối
MLT cấp cứu nếu đã chuyển dạ thực sự
Nhập viện
Cân nhắc nếu ≥ 37 tuần + ngôi ngang/chếch/không ổn định
hoặc ngôi không phải đầu + PPROM
Siêu âm thường quy
Không khuyến cáo
Có thể cân nhắc: đủ tháng, dự kiến sinh ngôi mông đường âm đạo
SAU SINH
Sơ sinh
Nhân viên hồi sức sơ sinh có mặt khi sinh (xem HỒI SỨC SƠ SINH, #72)
Khí máu rốn
Máu động mạch + tĩnh mạch rốn: pH, kiềm dư
Kẹp rốn muộn
Có thể cân nhắc nếu trẻ không suy
Ưu tiên hồi sức ngay nếu cần
Sản phụ
Trao đổi lại sự việc khi thích hợp
Báo cáo
Phiếu báo cáo sự cố nghiêm trọng / cảnh báo nội bộ
Thai 23+0 đến 24+6 tuần
Tư vấn tiếp tục hoặc chấm dứt thai kỳ
Không có bằng chứng đẩy dây rốn lại tử cung
YẾU TỐ NGUY CƠ
đa sản, song thai (thai thứ 2), đa ối, ngôi mông/ngang/không ổn định, ngôi chưa lọt, nhau bám thấp, cân nặng thấp, bấm ối khi ngôi cao, ngoại/nội xoay thai
PHỐI HỢP NHÓM
Diễn tập đa chuyên khoa; chuẩn bị sẵn trang thiết bị gây mê
Giao tiếp sản khoa – gây mê – sơ sinh liên tục
KẾT THÚC
☰ MỤC LỤC
‹‹‹QUAY LẠI
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 18, tr. 101–106v1.0 (bản thử) · 11/2026
19
MỔ LẤY THAI KHẨN VÀ CẤP CỨU
MỨC KHẨN (DDI)
Mức 1 – 30 phút
Đe dọa tức thì tính mạng mẹ/thai
Sa dây rốn, nhau bong non, nứt/vỡ sẹo tử cung
Tim thai chậm kéo dài >3 phút
Mức 2 – 75 phút
Mẹ/thai bị ảnh hưởng, không đe dọa tức thì
CTG bệnh lý + pH máu thai <7,20
Mức 3 – 3 giờ
Không bị ảnh hưởng, cần lấy thai sớm
Mức 4
Chủ động, khi khả thi
BẮT ĐẦU
GỌI HỖ TRỢBS GÂY MÊ CAO CẤP + BS SẢN KHOA
CHUẨN BỊ
Đồng thuận
Mức 1: bằng lời là đủ; Mức 2/3: BS sản xin
Bệnh sử AMPLE
Dị ứng, thuốc, tiền sử, lần ăn cuối, sự kiện
Hỏi lưng, đường thở, vô cảm trước đây
Đường TM
CTM, nhóm máu, lưu mẫu (phản ứng chéo nếu cần)
Không trì hoãn mổ chờ kết quả xét nghiệm
Kháng acid
Sodium citrate 0,3 M 30 mL
Ranitidine 150 mg uống/50 mg TM
Metoclopramide 10 mg uống hoặc TM
Phòng mổ
Nằm ngửa, nghiêng trái 15°
Bảng kiểm WHO; ghi giờ vào phòng, giờ mổ
Kháng sinh dự phòng trước rạch da
Foley: ưu tiên đặt sau gây tê trục
Nếu GMTT
Thông tiểu, sát khuẩn, trải khăn trước khởi mê
☰ MỤC LỤC
Tiếp tục
trang sau
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 19, tr. 107–114v1.0 (bản thử) · 11/2026
19
MỔ LẤY THAI KHẨN VÀ CẤP CỨU
CHỌN VÔ CẢM
Ưu tiên
Gây tê trục thần kinh (an toàn hơn GMTT)
Bổ sung NMC
Nếu catheter NMC đang giảm đau tốt
Kiểm tra mức phong bế; hỏi sản phụ, nữ hộ sinh
Đủ phong bế mổ dưới 10 phút (trung vị 7)
Hỗn hợp NMC nhanh
Lidocaine 2% không bảo quản 20 mL
+ epinephrine 100 mcg (0,1 mL 1:1000)
+ sodium bicarbonate 8,4% 2 mL
Sau liều thử: bolus 5 mL, đến 15-20 mL
TTS trình tự nhanh (Mức 1)
Khi ê-kíp thống nhất; BS kinh nghiệm nhất
Mũ + găng vô khuẩn
Bupivacaine tăng tỷ trọng ± fentanyl
Hướng tới không quá 1 lần thử
Nằm nghiêng (hoặc ngồi); trợ lý tiền oxy hóa song song
CSE
Mổ kéo dài, dễ thất bại tủy sống, GMTT khó
Lâu nhất để đạt phong bế mổ
GMTT
CCĐ/thất bại gây tê trục, hoặc nhanh-an toàn nhất
RSI + tiền oxy hóa + ấn sụn nhẫn; cân nhắc THRIVE
(xem Gây mê toàn thân cho mổ lấy thai, #9)
Hạ HA tủy sống
Cân nhắc truyền dự phòng phenylephrine + tinh thể (#10)
☰ MỤC LỤC
‹‹‹QUAY LẠI
Tiếp tục
trang sau
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 19, tr. 107–114v1.0 (bản thử) · 11/2026
19
MỔ LẤY THAI KHẨN VÀ CẤP CỨU
SAU MỔ
Lưu catheter NMC
Xuất huyết nặng; truyền máu khối lượng lớn
Nghi rối loạn đông máu
Nguy cơ chảy máu thêm (vd bóng Bakri)
Dự kiến đau nhiều (vd đau mạn tính)
Trước rời phòng mổ
Đánh giá nguy cơ huyết khối (bảng kiểm WHO)
Theo dõi
Mạch, HA, nhịp thở, SpO₂, nước tiểu
Co hồi tử cung, chảy máu âm đạo
Y lệnh
Giảm đau, dự phòng huyết khối
Kháng sinh nếu nhiễm khuẩn/viêm màng ối
Ê-KÍP
Thông báo mức khẩn cho cả ê-kíp
Đánh giá lại mức tại phòng mổ (Mức 2 ↔ Mức 1)
Làm song song nhiều việc để giảm chậm trễ
Sản – gây mê thống nhất kỹ thuật an toàn nhất
KẾT THÚC
☰ MỤC LỤC
‹‹‹QUAY LẠI
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 19, tr. 107–114v1.0 (bản thử) · 11/2026
20
SINH ĐƯỜNG ÂM ĐẠO CÓ HỖ TRỢ DỤNG CỤ
CHỈ ĐỊNH

Phía thai

Nghi thai bị đe dọa
CTG bệnh lý
Máu thai bất thường
Phân su đặc

Phía mẹ (GĐ 2 không tiến triển)

Con so: 3 giờ nếu có giảm đau trục; 2 giờ nếu không
Con rạ: 2 giờ nếu có; 1 giờ nếu không
Mẹ mệt, căng thẳng
Cần tránh Valsalva (vd một số bệnh tim)
Thời gian = tổng pha thụ động + chủ động GĐ 2
BẮT ĐẦU
CHUẨN BỊ
Dụng cụ
Giác hút dễ thất bại; forceps cần giảm đau hơn
Dễ thất bại
BMI mẹ >30; thai ước >4 kg
Chẩm sau (OP); eo giữa (sờ được 1/5 đầu)
Địa điểm
Dự kiến dễ thất bại → phòng mổ, có BS gây mê
Sẵn sàng chuyển MLT ngay
Trước khi vào
Đánh giá; giải thích nguy cơ chuyển MLT; chấp thuận
Kháng acid dự phòng mọi thủ thuật tại phòng mổ
☰ MỤC LỤC
Tiếp tục
trang sau
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 20, tr. 115–119v1.0 (bản thử) · 11/2026
20
SINH ĐƯỜNG ÂM ĐẠO CÓ HỖ TRỢ DỤNG CỤ
LỰA CHỌN VÔ CẢM
Tê tại chỗ
Tê thấm / phong bế thẹn (BS sản) tại phòng sinh, khi chưa có giảm đau khác
NMC – phòng sinh
Tiêm bổ sung liều thấp 10-20 mL
Vd bupivacaine 0,1% + fentanyl 2 µg/mL
Có thể đủ cho giác hút / forceps eo dưới
NMC – thử forceps phòng mổ
Thuốc tê nồng độ cao hơn
Tối thiểu T10 (cảm giác lạnh)
Hướng tới T4/T5 (chạm nhẹ) phòng MLT khẩn
Tủy sống / CSE mới
Liều phải đủ cho MLT
Đa số ở Anh: đích T4/T5 với lạnh
Cách Hoa Kỳ
NMC đến T10 để mẹ còn rặn; thất bại → T4/T5
(có chloroprocaine 3% NMC, mở rộng nhanh)
Chung
Theo hướng dẫn cơ sở
TƯ THẾ
Tiêm bổ sung
Nằm ngửa, nghiêng trái
Theo dõi mẹ + CTG
Vô cảm đủ
Tư thế sản khoa, nghiêng trái
☰ MỤC LỤC
‹‹‹QUAY LẠI
Tiếp tục
trang sau
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 20, tr. 115–119v1.0 (bản thử) · 11/2026
20
SINH ĐƯỜNG ÂM ĐẠO CÓ HỖ TRỢ DỤNG CỤ
BIẾN CHỨNG
Băng huyết
Forceps tăng nguy cơ (chấn thương)
Xử trí tích cực giai đoạn 3: truyền oxytocin / thuốc tăng co khác
(xem Xuất huyết sản khoa khối lượng lớn, #21)
Đau TSM
Thường gặp → kê giảm đau đầy đủ sau mổ
MLT sau thất bại
Khó: đầu thai kẹt sâu trong khung chậu
(xem Mổ lấy thai khẩn và cấp cứu, #19)
GIÃN TỬ CUNG KHI ĐẦU KẸT
Bối cảnh
Mẹ còn phong bế trục thần kinh
Đôi khi cần GMTT (xem #9)
GTN
Bolus TM 50-100 µg
hoặc xịt dưới lưỡi 400-800 µg
Terbutaline
250 µg tiêm dưới da
Thận trọng GTN
Đờ tử cung, tụt HA sâu
Nhịp nhanh phản xạ; giảm oxy máu thoáng qua (hiếm)
Fetal Pillow®
Bóng nâng đầu thai trước khi mổ (BS sản)
KHÁNG SINH
Dự phòng
Không khuyến cáo thường quy (sách 2022)
Theo hướng dẫn địa phương
Chấn thương TSM nặng
BS sản có thể chỉ định
KẾT THÚC
☰ MỤC LỤC
‹‹‹QUAY LẠI
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 20, tr. 115–119v1.0 (bản thử) · 11/2026
21
XUẤT HUYẾT SẢN KHOA KHỐI LƯỢNG LỚN
CHẨN ĐOÁN
Định nghĩa
Mất máu >1500 mL, hoặc
Hb giảm >4 g/dL, hoặc
Truyền ≥4 đơn vị hồng cầu
APH
Sau 24 tuần thai, trước sinh
PPH
Nguyên phát: trong 24 giờ sau sinh
Thứ phát: 24 giờ - 6 tuần sau sinh
BẮT ĐẦU
GỌI HỖ TRỢHỘ SINH CAO CẤP + SẢN + GÂY MÊ
XỬ TRÍ NGAY
Quy trình
Kích hoạt quy trình xuất huyết khối lượng lớn
Đo máu mất: cân gạc, cục máu đông, đo dịch hút
Không đáp ứng
Gọi BS sản + gây mê cao cấp nhất
Ê-kíp phòng mổ, nhân viên đo máu mất
A – Đường thở
Giảm tri giác: lập kế hoạch đặt NKQ, thông khí
B – Hô hấp
Oxy 15 L/phút qua mặt nạ không thở lại
C – Tuần hoàn
Cho nằm; APH: nghiêng trái
PPH: đầu thấp/nâng chân (nếu phong bế trục cho phép)
Đường truyền
2 cannula TM 14 G
Khó: cân nhắc đường trong xương
Xét nghiệm
Phản ứng chéo 4 đơn vị, FBC, đông máu
Tại giường: Hb, lactate (khí máu TM), VHA
Theo dõi
Ngoài phòng mổ: mạch, HA, SpO₂, nhịp thở mỗi 5 phút
Thông tiểu, nước tiểu mỗi giờ
Cân nhắc HA động mạch xâm lấn
Lặp XN sau mỗi 500 mL máu mất thêm
☰ MỤC LỤC
Tiếp tục
trang sau
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 21, tr. 121–129v1.0 (bản thử) · 11/2026
21
XUẤT HUYẾT SẢN KHOA KHỐI LƯỢNG LỚN
DỊCH – MÁU
Dịch tinh thể
Ấm, đến khi có máu; tối đa 2 L
Chuẩn bị máy làm ấm truyền tốc độ cao
Hồng cầu
Giữ Hb >80 g/L
Sốc nặng: Hb có thể yên tâm giả
Theo tốc độ chảy máu, lactate (>4 mmol/L = sốc đáng kể)
Cần máu ngay
Hồng cầu nhóm O, RhD âm
Chuyển cùng nhóm/phản ứng chéo sớm nhất
Thu hồi máu
Cân nhắc trong mổ
Chống chỉ định: bệnh hồng cầu hình liềm
Tranexamic acid
1 g khi mất >1000 mL, càng sớm càng tốt
Lặp lại sau 30 phút nếu còn chảy máu
Canxi
Giữ Ca ion hóa >1,0 mmol/L
Calcium gluconate 10% 10 mL TM
Glucose
Ít nhất mỗi giờ đến khi cầm máu
Nhiệt độ
Đo mỗi 15 phút; dịch ấm, làm ấm chủ động
ĐÔNG MÁU
Không có VHA
FFP 1:1 sau 4 đơn vị hồng cầu đầu
Đến khi có kết quả đông máu
Theo kết quả: FFP, tủa lạnh, fibrinogen cô đặc
Fibrinogen
Bất thường đầu tiên, bù đầu tiên
Giữ Clauss >2 g/L (hoặc VHA tương đương)
2 đơn vị tủa lạnh hoặc 4-6 g cô đặc
APTT
Giữ trong giới hạn bình thường
Tiểu cầu
Đếm bằng FBC (không suy từ VHA)
Giữ >75 × 10⁹/L khi còn chảy máu
Mục tiêu khác
Nhiệt độ >36 °C; pH >7,2; Ca ion hóa >1 mmol/L
☰ MỤC LỤC
‹‹‹QUAY LẠI
Tiếp tục
trang sau
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 21, tr. 121–129v1.0 (bản thử) · 11/2026
21
XUẤT HUYẾT SẢN KHOA KHỐI LƯỢNG LỚN
LƯU ĐỒ ROTEM
Khởi động
Mất >1000 mL/giai đoạn 2; tranexamic acid nếu chưa dùng
ROTEM, lactate, Hb; FBC, đông máu
Nguyên tắc
Chỉ truyền chế phẩm đông máu khi đang chảy máu
FIBTEM A5
≥12 mm (fibrinogen >2 g/L): chưa cần
7-11 mm: fibrinogen cô đặc 4 g
<7 mm: fibrinogen cô đặc 6 g
EXTEM CT
≥75 giây hoặc PT/APTT tăng: FFP theo cân nặng
Cân nặng khám thai ≤50 kg: 3 đơn vị; >50 kg: 4 đơn vị
Tiểu cầu
≤75 × 10⁹/L: 1 đơn vị người lớn
Đánh giá lại
Sau chế phẩm, mất thêm >500 mL, lo ngại lâm sàng
Giới hạn
Không phát hiện kháng đông, kháng tiểu cầu, thiếu vWF
SẢN KHOA
APH nặng
Đa số: sinh ngay tại phòng mổ
Nhau bong non
Fibrinogen thấp thường gặp; thai sống: thường sinh ngay
Thai chết, mẹ ổn: điều chỉnh đông máu trước sinh
PPH
80% do đờ tử cung + chấn thương (xem Đờ tử cung, #22)
Phẫu thuật
Khám dưới vô cảm, sửa chấn thương; chèn gạc, bóng Bakri
B-Lynch; thắt ĐM tử cung, ĐM chậu trong; cắt tử cung
Điện quang
Bóng ĐM chậu trong/ĐM chủ; nút mạch (cần ổn định)
Khó thành công nếu chưa điều chỉnh đông máu
Sau xuất huyết
ICU/HDU; họp rút kinh nghiệm; ghi máu, chế phẩm
Dự phòng huyết khối 6-12 giờ sau cầm máu
KẾT THÚC
☰ MỤC LỤC
‹‹‹QUAY LẠI
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 21, tr. 121–129v1.0 (bản thử) · 11/2026
22
ĐỜ TỬ CUNG
CHẨN ĐOÁN
Định nghĩa
Tử cung không co sau sinh
Mất máu >500 mL sau sinh đường âm đạo
Cùng chấn thương đường sinh dục: 80% PPH
Nguy cơ
Căng quá mức: đa thai, đa ối, thai to, u xơ
Chuyển dạ kéo dài hoặc tăng co
Sinh nhiều lần (>4); tiền sử PPH
Nhiễm trùng ối/tử cung; sót nhau, màng
Lộn tử cung
BẮT ĐẦU
XỬ TRÍ NGAY
Bàng quang
Làm rỗng (bàng quang đầy làm nặng đờ)
Ép hai tay
Nắm tay trong âm đạo, tay kia ấn bụng
Đến khi thuốc tăng co hiệu quả
Hoặc trong lúc chuyển phòng mổ
Chảy máu lớn
Xem Xuất huyết sản khoa khối lượng lớn, #21
THUỐC TĂNG CO
Oxytocin
5-10 U TB hoặc TM (dự phòng)
TM: bolus chậm, pha 1 đơn vị/mL
Sau đó truyền 10 đơn vị/giờ
Tiêm nhanh: hạ HA đáng kể
Kém hiệu quả nếu đã dùng tăng co chuyển dạ
Carbetocin
100 mcg TM hoặc TB, 1 liều (dự phòng)
Chưa cấp phép điều trị đờ tử cung
Thận trọng ở bệnh tim
Ergometrine
250-500 mcg TB; tối đa 1 mg
Không khuyến nghị TM
Nôn mạnh: cân nhắc chống nôn; tăng HA
Tránh: tiền sản giật, tăng HA nguyên phát
☰ MỤC LỤC
Tiếp tục
trang sau
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 22, tr. 131–135v1.0 (bản thử) · 11/2026
22
ĐỜ TỬ CUNG
THUỐC TĂNG CO (TIẾP)
Syntometrine
Ergometrine 500 mcg/oxytocin 5 IU TB
Nhắc lại được; không cần đường TM
Có thể là hàng đầu khi đờ tử cung + PPH
Carboprost
250 mcg TB hoặc tiêm cơ tử cung
Nhắc mỗi 15 phút, tối đa 2 mg
Co thắt phế quản nặng; tránh khi hen
Misoprostol
800-1000 mcg dưới lưỡi/trực tràng; không cần bảo quản lạnh
OXYTOCIN KHI MLT
MLT chương trình
Bolus 1 IU
Truyền 2,5-7,5 IU/giờ (0,04-0,125 IU/phút)
MLT chuyển dạ
3 IU trong ≥30 giây
Truyền 7,5-15 IU/giờ (0,125-0,25 IU/phút)
Chưa đủ co
Sau 2 phút: thêm 3 IU trong ≥30 giây; sớm thuốc hàng 2
Ngừng truyền
Đánh giá lại; thường 2-4 giờ sau bắt đầu
NGOẠI KHOA
Khi nào
Còn chảy máu dù tăng bậc thuốc: cân nhắc ngay
Khám dưới gây mê
Lấy cục máu, mô nhau, màng; khâu vết rách
Bóng chèn
Bakri: bơm nước muối sinh lý 250-500 mL
Khâu ép
B-Lynch (mở bụng) nếu bóng/gạc thất bại
Ép ĐM chủ
Tối khẩn cấp, khi mở bụng: giảm chảy máu ~40%
Mạch máu
Thắt ĐM tử cung, ĐM chậu trong; nút mạch
Cắt tử cung
Có thể cứu sống; BS sản cấp cao quyết định
Nhanh nếu suy tim mạch, biện pháp khác thất bại
KẾT THÚC
☰ MỤC LỤC
‹‹‹QUAY LẠI
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 22, tr. 131–135v1.0 (bản thử) · 11/2026
23
LỘN TỬ CUNG
CHẨN ĐOÁN

Biểu hiện

Băng huyết sau sinh
Đau bụng dưới
Trụy tim mạch, không tương xứng máu mất
Có thể nhịp tim chậm
Khối trong âm đạo/không sờ thấy đáy tử cung
Khó nhận biết ở độ 1-2

Phân độ

Độ 1: đáy tới lỗ trong CTC
Độ 2: đáy trong âm đạo
Độ 3: đáy ngoài âm đạo
Độ 4: lộn hoàn toàn âm đạo, CTC, tử cung
Cấp: trong 24 giờ sau sinh
BẮT ĐẦU
NGUYÊN TẮC
Song song
Hồi sức mẹ + đưa tử cung về vị trí
Nhau còn bám
Không bóc nhau trước khi chỉnh tử cung
Thời gian
Chỉnh sớm: giảm phù nề, dễ đưa về
Oxytocin
Tạm ngừng truyền; dùng lại sau khi chỉnh
HỒI SỨC
ABC
Oxy; 2 cannula TM cỡ lớn
Phản ứng chéo 4 đơn vị máu
Dịch TM tích cực, chế phẩm máu nếu cần
(xem Xuất huyết sản khoa khối lượng lớn, #21)
Nhịp chậm
Atropine hoặc glycopyrronium
Hạ HA
Phenylephrine, ephedrine + bù dịch
Theo dõi
Thông tiểu
Xấu đi: cân nhắc HA động mạch, TM trung tâm
YẾU TỐ NGUY CƠ
Kéo dây rốn/ấn đáy quá mức; dây rốn ngắn; nhau bám đáy
Sót nhau/nhau bám dính; đờ tử cung; thai to/đa ối
Sinh nhiều lần; VBAC/TOLAC; tiền sử lộn tử cung
Magnesium sulphate; tử cung dạng sừng; Marfan; viêm nội mạc mạn
☰ MỤC LỤC
Tiếp tục
trang sau
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 23, tr. 137–141v1.0 (bản thử) · 11/2026
23
LỘN TỬ CUNG
ĐƯA TỬ CUNG VỀ VỊ TRÍ
Bằng tay
Thử đưa về bằng tay trước
Vô cảm
Thường cần gây mê toàn thân ngay
Trừ khi có catheter ngoài màng cứng vừa tiêm bổ sung
Thuốc mê bay hơi giãn tử cung, CTC phần nào
Giảm co
Có thể cần để giãn CTC
Theo dõi mạch, HA khi dùng
Terbutaline
250 mcg TM hoặc 250-500 mcg dưới da
Salbutamol
250 mcg bolus TM, hoặc 500 mcg dưới da/TB
Nitroglycerin
50-100 mcg TM trong 2 phút
Hoặc 1 nhát xịt dưới lưỡi (400 mcg); lặp theo đáp ứng
Tác dụng phụ: hạ HA nặng
Beta-2
Loạn nhịp, phù phổi, thiếu máu cơ tim, nhịp nhanh
Thủy tĩnh
Tay thất bại: loại trừ vỡ tử cung; Trendelenburg
O'Sullivan
Bơm nhanh ≥1 L nước muối ấm/nước vô khuẩn vào âm đạo
Dây truyền treo cao ≥1-1,5 m
Giữ đầu dây trong âm đạo, bịt lỗ âm đạo bằng tay
Hoặc chụp giác hút silastic giữ kín
Phẫu thuật
Huntington, Haultain; nội soi hỗ trợ
Rạch CTC + chỉnh bằng tay
KHÁC
Sau chỉnh
Dùng lại oxytocin; kháng sinh; theo dõi lộn lại
KẾT THÚC
☰ MỤC LỤC
‹‹‹QUAY LẠI
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 23, tr. 137–141v1.0 (bản thử) · 11/2026
24
THUYÊN TẮC ỐI
CHẨN ĐOÁN
Tim mạch
Ngừng tim, trụy, loạn nhịp, nhịp nhanh
Hạ HA, suy tim
Hô hấp
Ngừng thở, giảm oxy máu, khó thở, tím
Co thắt phế quản, phù phổi
Huyết học
Rối loạn đông máu, xuất huyết, DIC
Giảm fibrinogen, giảm tiểu cầu, tiêu sợi huyết
Thần kinh
Thay đổi tâm thần, kích động, tê bì, dị cảm
Co giật, mất ý thức
Bối cảnh
Chuyển dạ và sinh; hiếm: chấm dứt thai kỳ, chọc ối, chấn thương
Chẩn đoán lâm sàng, không có xét nghiệm xác định
BẮT ĐẦU
GỌI HỖ TRỢGÂY MÊ + SẢN + HUYẾT HỌC + HỒI SỨC CAO CẤP
XỬ TRÍ NGAY
Ngừng tim
CPR theo ALS
Đẩy tử cung sang trái bằng tay
MLT trong 4 phút từ khi ngừng tuần hoàn nếu chưa ROSC
(xem Ngừng tim mẹ, #70)
Hô hấp
Oxy; suy hô hấp: thông khí cơ học bảo vệ phổi
Tránh tăng CO₂, thiếu oxy (tăng PVR)
Xuất huyết
Kích hoạt phác đồ xuất huyết khối lượng lớn
(xem Xuất huyết sản khoa khối lượng lớn, #21)
CĐ PHÂN BIỆT
Phản vệ (#68); nhiễm khuẩn huyết; thuyên tắc phổi (#42)
Xuất huyết sản khoa (#21); LAST (#67); tê tủy sống toàn bộ (#65)
☰ MỤC LỤC
Tiếp tục
trang sau
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 24, tr. 143–148v1.0 (bản thử) · 11/2026
24
THUYÊN TẮC ỐI
SUY THẤT PHẢI
Tránh
Thiếu oxy, tăng CO₂, toan, truyền dịch quá mức
Giữ SVR
Norepinephrine, vasopressin
Giữ HATB ≥60 mmHg
Siêu âm tim
Sớm cùng tim mạch, hồi sức
Hướng dẫn vận mạch, tăng co bóp
Theo dõi
HA động mạch, TM trung tâm (± ĐM phổi)
Quản lý dịch thận trọng
Giảm PVR
Ý kiến tim mạch: sildenafil, nitric oxide hít
Prostacyclin hít/TM
SUY THẤT TRÁI
Tiền gánh
Tối ưu hóa; tăng co bóp: dobutamine, milrinone
Quá tải
Suy tim ảnh hưởng hô hấp: đánh giá cần lợi tiểu/lọc máu
Sốc kháng trị
Hỗ trợ thất cơ học hoặc ECMO (cùng tim mạch)
ĐÔNG MÁU
Huyết học
Phối hợp sớm với BS huyết học
VHA
TEG, ROTEM nếu có, hướng dẫn bù đông máu
Fibrinogen
Giảm đột ngột: cân nhắc tủa lạnh/fibrinogen cô đặc
FFP có nồng độ fibrinogen thấp hơn nhiều
Tiểu cầu
Giữ >50 × 10⁹/L khi xuất huyết
Truyền theo kinh nghiệm: xuất huyết khối lượng lớn + bằng chứng DIC
Tranexamic acid
Cần dùng
Đờ tử cung
Thường kèm: tăng co tích cực + ngoại khoa
(xem Đờ tử cung, #22)
KẾT THÚC
☰ MỤC LỤC
‹‹‹QUAY LẠI
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 24, tr. 143–148v1.0 (bản thử) · 11/2026
25
SINH ĐƯỜNG ÂM ĐẠO SAU MỔ LẤY THAI
NHẬN BIẾT VỠ TỬ CUNG

Mẹ

Đau bụng dữ dội / đau khi ấn sẹo
Đau đột phá dù NMC tốt
Chảy máu âm đạo / tiểu máu
Nhịp nhanh, tụt HA, trụy mạch
Đau ngực/đỉnh vai, khó thở
Mất cơn co trước đó
Thay đổi hình dạng bụng

Thai

Suy thai trên CTG (~70%)
Ngôi thai mất độ lọt
Mất tim thai ở vị trí đầu dò cũ
Bộ ba kinh điển chỉ <10% → nghĩ đến sớm
BẮT ĐẦU
GỌI HỖ TRỢBS GÂY MÊ + BS SẢN CÓ KINH NGHIỆM
XỬ TRÍ NGAY
Đau đột phá
NMC đang tốt mà đau → nghĩ vỡ tử cung
Hội chẩn sản khoa khẩn
Nghi vỡ TC
Sinh bằng phẫu thuật nhanh
(xem Mổ lấy thai khẩn và cấp cứu, #19)
Vô cảm
Chọn theo từng ca
Trao đổi chặt chẽ với BS sản
Trục thần kinh
Tủy sống / tiêm bổ sung NMC
Nếu tình trạng mẹ, thai cho phép (xem #8)
GMTT
Thai xấu, xuất huyết, mẹ bất ổn huyết động
(xem Gây mê toàn thân cho mổ lấy thai, #9)
☰ MỤC LỤC
Tiếp tục
trang sau
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 25, tr. 149–153v1.0 (bản thử) · 11/2026
25
SINH ĐƯỜNG ÂM ĐẠO SAU MỔ LẤY THAI
CHUẨN BỊ GÂY MÊ CHO VBAC
Nhập phòng sinh
Đánh giá gây mê đầy đủ mọi ca
Đường truyền
Cannula TM cỡ lớn
Máu
Nhóm máu, sàng lọc/phản ứng chéo còn hiệu lực
Suốt thời gian thử chuyển dạ
Giảm đau NMC
Hoàn toàn phù hợp
Catheter tốt → gây tê mổ nhanh
Không che lấp đau vỡ TC (bằng chứng hiện tại)
Không liên quan VBAC thất bại
Cảnh giác
NMC "không hiệu quả" → nghĩ vỡ TC
Nơi sinh
BV có truyền máu + CTG điện tử liên tục
CHỈ ĐỊNH – CHỐNG CHỈ ĐỊNH
Đề nghị VBAC
Đơn thai, ngôi đầu, 1 lần MLT không biến chứng
Thành công 72-75%; cao hơn nếu từng sinh thường
CCĐ tuyệt đối
Tiền sử vỡ tử cung
Tiền sử MLT đường rạch cổ điển (vỡ 2-9%)
CCĐ khác của sinh đường âm đạo (vd nhau tiền đạo loại 4, #35)
CCĐ tương đối
≥2 lần MLT hoặc song thai: BS sản kinh nghiệm cân nhắc
Tiền sử phẫu thuật tử cung
NGUY CƠ
Vỡ TC
0,5%; điển hình trong chuyển dạ
Khởi phát/tăng co: tăng 2-3 lần
Yếu tố khác
Sinh nhiều lần; TC căng (thai to, đa ối)
Hai lần sinh cách <12 tháng
VBAC thất bại
Tới 28% → có thể MLT cấp cứu
Kết cục xấu hơn MLT lại theo kế hoạch
KẾT THÚC
☰ MỤC LỤC
‹‹‹QUAY LẠI
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 25, tr. 149–153v1.0 (bản thử) · 11/2026
26
KẸT VAI
CHẨN ĐOÁN

Định nghĩa

Đầu đã sổ, vai khó sổ
Kéo nhẹ thất bại, cần thêm thủ thuật

Dấu hiệu cảnh báo

Đầu thập thò
Khó sổ mặt và cằm
Dấu hiệu rùa
Không xoay hoàn nguyên
BẮT ĐẦU
GỌI HỖ TRỢSẢN KHOA + HỘ SINH + GÂY MÊ + SƠ SINH
BƯỚC 1
Thời gian
Sổ đầu → sổ thân > 5 phút: tăng HIE
Mỗi thủ thuật thử khoảng 30 giây
McRoberts
Mẹ nằm phẳng; gấp tối đa + dạng háng
Sau đó kéo theo trục như bình thường
Ấn trên xương mu
Ấn xuống dưới + sang bên, ngay trên khớp mu
Từ phía chẩm/lưng thai
Ấn ngắt quãng hoặc liên tục
BƯỚC 2
Cắt tầng sinh môn
Cân nhắc để có đường tiếp cận
Bản thân nó không giải phóng kẹt vai
Xoay vít Wood
Ấn mặt sau vai trước + mặt trước vai sau
Wood ngược
Ấn mặt trước vai trước + mặt sau vai sau
Rubin
Chỉ ấn mặt sau vai trước
Lấy tay sau
Dọc thân trẻ tới khuỷu, gấp khuỷu
Quét tay qua ngực, cho tay sổ ra
Bốn điểm tựa
Nếu các thủ thuật trên thất bại
Thử lại tất cả theo cùng thứ tự
Sổ vai sau
2 ngón giữa vào nách sau, kéo ra ngoài, xuống dưới
Vòng luồn nách sau
Ống thông tiểu/ống hút qua nách sau, kéo
BƯỚC 3 (HIẾM)
  1. Cắt khớp mu
  2. Làm gãy xương đòn thai bằng ngón tay
  3. Zavanelli: đẩy đầu vào tử cung → MLT (thường mức 1; xem MỔ LẤY THAI KHẨN VÀ CẤP CỨU, #19)
☰ MỤC LỤC
Tiếp tục
trang sau
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 26, tr. 155–162v1.0 (bản thử) · 11/2026
26
KẸT VAI
GÂY MÊ
Địa điểm
Xử trí ngay tại chỗ (phòng sinh hoặc phòng mổ)
Chỉ chuyển phòng mổ khi bước 1 + 2 thất bại, cần bước 3
Hỗ trợ ê-kíp
Vd ấn trên xương mu
Chuẩn bị
Bảo đảm đường truyền TM
Kiểm tra nhịn ăn; kháng acid dự phòng
Giảm đau
Có catheter NMC: cân nhắc bổ sung hỗn hợp liều thấp
Tránh opioid TM: qua nhau, suy hô hấp sơ sinh
Sau sổ thai
Chuẩn bị xử trí PPH (xem ĐỜ TỬ CUNG, #22)
Khâu rách tầng sinh môn
Vô cảm
GMTT nếu PPH nặng hoặc CCĐ trục thần kinh
Bổ sung NMC nếu huyết động ổn và có catheter
Chưa có catheter, mẹ ổn: cân nhắc gây tê tủy sống
HELPER
H
Gọi hỗ trợ
E
Đánh giá cắt tầng sinh môn
L
Nâng/gấp chân: McRoberts
P
Ấn trên xương mu
E
Đưa tay vào: thủ thuật xoay
R
Lấy tay sau
Thất bại
Bốn điểm tựa → làm lại các thủ thuật
SAU SINH
Ghi chép
Mọi bước, thủ thuật vào biểu mẫu chuyên dụng
Khí máu dây rốn
Đánh giá toan máu thai
Sản phụ
Trao đổi, giải thích lại sự việc
PHỐI HỢP NHÓM
Diễn tập kỹ năng tại cơ sở (MOET, ALSO, PROMPT)
KẾT THÚC
☰ MỤC LỤC
‹‹‹QUAY LẠI
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 26, tr. 155–162v1.0 (bản thử) · 11/2026
27
CHUYỂN DẠ BÌNH THƯỜNG
ĐỊNH NGHĨA – GIAI ĐOẠN
Sinh thường (WHO)
Chuyển dạ tự nhiên, nguy cơ thấp
Ngôi chỏm, 37-42 tuần, sinh tự nhiên
GĐ 1 tiềm tàng
Bắt đầu cơn co → mở 4 cm
GĐ 1 hoạt động
Cơn co mạnh, đều; 4 cm → mở hết
GĐ 2 thụ động
Mở hết, chưa rặn; đầu tự xuống
GĐ 2 chủ động
Thấy thai, hoặc mẹ muốn/đang rặn
GĐ 3
Thai sổ → nhau và màng sổ hết
Độ lọt
0 = ngang gai hông; −3 đến +3 (cm)
BẮT ĐẦU
MỐC TIẾN TRIỂN
GĐ 1
Sau 4 cm: mở ≥0,5 cm/giờ
Thời gian (NICE)
Con so: trung bình 8 giờ, ít khi >18 giờ
Con rạ: trung bình 5 giờ, ít khi >12 giờ
GĐ 2 thụ động
Con so: 1 giờ; có NMC thêm 1 giờ
Rút ngắn thụ động
Ngôi thấp, muốn rặn, phân su, nhiễm trùng
Lưu ý
Mốc 4 cm, 0,5 cm/giờ, thời gian rặn: theo sách 2022
Rặn chủ động
Con so <1 giờ; con rạ <30 phút
GĐ 2 kéo dài
BS sản đánh giá nguyên nhân
(xem Biểu đồ chuyển dạ, #30)
Nhau không sổ
>30 phút (xử trí tích cực) / >60 phút (sinh lý)
→ Bóc nhau bằng tay tại phòng mổ dưới vô cảm (xem #12)
☰ MỤC LỤC
Tiếp tục
trang sau
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 27, tr. 163–168v1.0 (bản thử) · 11/2026
27
CHUYỂN DẠ BÌNH THƯỜNG
THEO DÕI
Khám âm đạo
Khi vào khu sinh
Mỗi 4 giờ (GĐ 1); mỗi giờ (GĐ 2)
Trước giảm đau (vd NMC)
Mẹ muốn rặn; FHR bất thường
Mẹ
Nhiệt độ, mạch, HA khi nhập viện
Ít nhất mỗi 4 giờ; dày hơn nếu tăng co / NMC
Cơn co
Pha hoạt động: 3-5 cơn/10 phút (95%)
3P
Sức co – đường sinh – thai
Bất thường → tăng co, sinh thủ thuật, MLT
ĂN UỐNG
Chuyển dạ thường
Ăn nhẹ, uống theo nhu cầu
Tránh uống quá nhiều: hạ natri máu
Sau NMC
Đa số BV Anh cho uống dịch trong
GIẢM ĐAU
Không thuốc
TENS, châm cứu, thôi miên, hương thơm, ngâm nước
Hỗ trợ nếu sản phụ muốn
Pha tiềm tàng
Paracetamol, dihydrocodeine
Opioid mạnh: morphine, diamorphine
Opioid pha hoạt động
Thường tránh: giảm dao động CTG
Ức chế hô hấp sơ sinh ngắn hạn
Pha hoạt động
Entonox® (N₂O/oxy 50:50)
Phong bế thẹn (BS sản, sinh thủ thuật khi ngôi thấp)
Tê thấm TSM
NMC hoặc CSE (xem #1, #2, #3)
NMC
Có thể kéo dài GĐ 2, tăng dùng oxytocin
Không tăng nguy cơ MLT
KẾT THÚC
☰ MỤC LỤC
‹‹‹QUAY LẠI
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 27, tr. 163–168v1.0 (bản thử) · 11/2026
28
BIỂU ĐỒ TIM THAI – CƠN CO (CTG)
CHỈ ĐỊNH CTG LIÊN TỤC
Nghi viêm màng ối, nhiễm khuẩn huyết, sốt ≥38 °C
THA nặng ≥160/110 mmHg
Đang dùng oxytocin
Phân su đáng kể
Chảy máu âm đạo đỏ tươi
NICE: không thường quy nếu nguy cơ thấp
BẮT ĐẦU
ĐỌC CTG
Giấy
1 cm/phút (Bắc Mỹ 3 cm/phút)
FHR nền
Bình thường 110-160 nhịp/phút
Nhịp nhanh >160
Nghĩ thiếu oxy thai trước
Mẹ sốt, căng thẳng, sinh non, kích thích TC
Nhịp chậm <110
Ép dây rốn, ép đầu, thiếu oxy kéo dài
Dao động
Bình thường 6-25; giảm 3-5; mất <3
(bảng NICE: 5-25)
Giảm dao động
Ngủ, cực non, opioid, magnesium sulfate
Nhịp tăng
>15 nhịp/phút, ≥15 giây → yên tâm
Không có nhịp tăng chưa hẳn xấu
Nhịp giảm
≥15 nhịp/phút, ≥15 giây
– Sớm
Trùng cơn co; lành tính (ép đầu)
– Muộn
Sau đỉnh cơn co; có thể toan hóa thai
– Biến đổi
Giảm nhanh <30 giây; thường ép dây rốn
☰ MỤC LỤC
Tiếp tục
trang sau
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 28, tr. 169–175v1.0 (bản thử) · 11/2026
28
BIỂU ĐỒ TIM THAI – CƠN CO (CTG)
PHÂN LOẠI NICE CG190 (SÁCH 2022)
Yên tâm
Nền 110-160; dao động 5-25
Không / sớm / biến đổi không đáng ngại <90 phút
→ Tiếp tục theo dõi
Không yên tâm
Nền 100-109 hoặc 161-180
Dao động <5 trong 30-50 phút; >25 trong 15-25 phút
Biến đổi không đáng ngại >90 phút
Biến đổi đáng ngại ≤50% cơn co ≥30 phút, hoặc >50% <30 phút
Muộn >50% cơn co <30 phút, không yếu tố nguy cơ
→ Sửa nguyên nhân nền; theo dõi sát hơn
Bất thường
Nền <100 hoặc >180
Dao động <5 trong >50 phút; >25 trong >25 phút; hình sin
Biến đổi đáng ngại >50% cơn co trong 30 phút*
Muộn >30 phút*
Một nhịp giảm kéo dài >3 phút
*hoặc ngắn hơn nếu có yếu tố nguy cơ mẹ/thai
→ Hồi sức trong tử cung; không cải thiện → MLT
Dấu hiệu đáng ngại
>60 giây; giảm dao động trong nhịp giảm
Không về nền; hai pha (W); không có vai
Nền 100-109
Chăm sóc thường quy nếu dao động bình thường, không giảm biến đổi/muộn
☰ MỤC LỤC
‹‹‹QUAY LẠI
Tiếp tục
trang sau
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 28, tr. 169–175v1.0 (bản thử) · 11/2026
28
BIỂU ĐỒ TIM THAI – CƠN CO (CTG)
HỒI SỨC TRONG TỬ CUNG
Cơn co quá mức
Giảm/ngừng oxytocin
± giảm co, vd terbutaline 0,25 mg tiêm dưới da
Tư thế
Nằm nghiêng trái
Tụt HA
Dịch / thuốc co mạch TM
Chi tiết
(xem Hồi sức trong tử cung, #71)
LƯU Ý
Bảng chưa được duyệt làm thuật toán điều trị
Cân nhắc yếu tố riêng từng sản phụ
Kiểu FHR thay đổi qua lại theo diễn biến
KẾT THÚC
☰ MỤC LỤC
‹‹‹QUAY LẠI
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 28, tr. 169–175v1.0 (bản thử) · 11/2026
29
CHĂM SÓC TRƯỚC SINH
CHUYỂN KHÁM BS GÂY MÊ TRƯỚC SINH

Tiền sử

Vẹo/biến dạng/mổ cột sống (#62)
Dễ bầm tím
Yếu cơ, dị cảm, đau thần kinh do cột sống
Dị ứng thuốc mê/thuốc tê
Gia đình có MH (#69) hoặc ngừng thở do suxamethonium
Gây tê trục khó/thất bại, chọc thủng màng cứng, PDPH
Vấn đề GMTT trước (vd tỉnh trong mổ, #61)

Thai phụ có

BMI >40 (#43)
Dự kiến đường thở khó
Chống đông dài hạn, vd LMWH (#49)
Giảm tiểu cầu, hemophilia, VWD, thiếu yếu tố, HC hình liềm
Bệnh tim phổi (#44, #45)
Bệnh thận cấp/mạn
Nguy cơ PPH cao: nhau tiền đạo, cài răng lược (#35, #36)
Từ chối chế phẩm máu (vd Nhân Chứng Giê-hô-va)
BẮT ĐẦU
LỊCH KHÁM (ANH)
Số lần
Con so 10 lần; con rạ 7 lần
Lần đầu
Acid folic; vitamin D 10 µg/ngày
Đăng ký ≤10+0 tuần
BMI, HA, protein niệu; CTM, nhóm máu, kháng thể
HIV, viêm gan B, giang mai; MSU
Đánh giá nguy cơ TSG → aspirin nếu có chỉ định
11+0 đến 13+6 tuần
Sàng lọc Down (xét nghiệm phối hợp)
16 tuần
Hb <11 g/dL → tìm nguyên nhân, cân nhắc sắt
18+0 đến 20+6 tuần
Siêu âm hình thái, gồm tim 4 buồng
28 / 34 tuần
SFH, HA; anti-D nếu Rh D âm
36 tuần
Kiểm tra ngôi; ngôi mông → đề nghị ECV (#14)
41 tuần
Lóc ối; đề nghị khởi phát 41-42 tuần (#31)
Từ chối sau 42 tuần
CTG ≥2 lần/tuần + siêu âm lượng ối
☰ MỤC LỤC
Tiếp tục
trang sau
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 29, tr. 177–184v1.0 (bản thử) · 11/2026
29
CHĂM SÓC TRƯỚC SINH
DỰ PHÒNG TIỀN SẢN GIẬT
Chỉ định
1 yếu tố nguy cơ cao hoặc 2 yếu tố trung bình
Liều
Aspirin 75 mg/ngày từ 12 tuần đến khi sinh
Nguy cơ cao
THA thai kỳ trước; bệnh thận mạn
Lupus / kháng phospholipid; ĐTĐ típ 1, 2
THA mạn
Trung bình
Con so; tuổi >40; cách lần trước >10 năm
BMI ≥35; gia đình có TSG; đa thai
(xem Tiền sản giật nặng và sản giật, #39)
SÀNG LỌC
Thiếu máu
Điều trị nếu Hb <11 g/dL (lần đầu)
hoặc <10,5 g/dL (28 tuần)
Rh D âm chưa mẫn cảm
Anti-D thường quy 28 và 34 tuần
Kháng thể bất thường
Sớm + 28 tuần, mọi thai phụ
ĐTĐ thai kỳ
BMI >30; con ≥4,5 kg; tiền sử GDM
Người thân bậc một bị ĐTĐ; dân tộc nguy cơ cao (#41)
VTE
Đánh giá nguy cơ theo RCOG (#42)
Tâm thần
Whooley; cân nhắc GAD-2
Không thường quy
GBS, viêm âm đạo do VK, CMV, toxoplasma, viêm gan C
LƯU Ý
Lịch, sàng lọc theo bối cảnh Anh (sách 2022)
Đối chiếu hướng dẫn hiện hành tại nơi thực hành
KẾT THÚC
☰ MỤC LỤC
‹‹‹QUAY LẠI
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 29, tr. 177–184v1.0 (bản thử) · 11/2026
30
BIỂU ĐỒ CHUYỂN DẠ
ĐỊNH NGHĨA
Biểu đồ
Ghi đồ thị diễn biến mẹ – thai theo thời gian
Bắt đầu ghi
Pha hoạt động: CTC mở ≥4 cm + cơn co đều
BẮT ĐẦU
QUY TRÌNH GHI
Mẹ
Mạch mỗi 30 phút
HA, nhiệt độ mỗi 4 giờ
Nước tiểu: lượng, protein, ketone, glucose
Dịch truyền, thuốc đã dùng
FHR
GĐ 1: đếm 1 phút, mỗi 15-30 phút sau cơn co
GĐ 2: mỗi 5 phút
Nước ối
Mỗi 30 phút: trong / phân su / máu / không có
Phân su đặc → CTG liên tục (xem #28)
Cơn co
Mỗi 30 phút: số cơn/10 phút, thời gian, cường độ
Khám bụng
Độ xuống đầu: số phần năm còn sờ được
Ký hiệu
Độ mở CTC = X; độ xuống ngôi thai = O
Bất thường
Theo dõi, xét nghiệm dày hơn; có thể cần can thiệp
ĐƯỜNG BÁO ĐỘNG – HÀNH ĐỘNG
Báo động
Từ 4 cm, dốc 1 cm/giờ
Chạm đường → đánh giá yếu tố mẹ, thai
Cơn co yếu, không đều → cân nhắc oxytocin (#32)
Nghi chẩm sau/ngang → theo dõi độ xuống
Hành động
Song song, bên phải 4 giờ
Đã khắc phục vẫn chạm → hành động
Mở hết → thử sinh thủ thuật (#20)
CTC không mở thêm / ngôi không xuống → MLT
☰ MỤC LỤC
Tiếp tục
trang sau
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 30, tr. 185–191v1.0 (bản thử) · 11/2026
30
BIỂU ĐỒ CHUYỂN DẠ
ĐỊNH NGHĨA LIÊN QUAN
Chuyển dạ kéo dài
Mở CTC <0,5 cm/giờ ở pha hoạt động
hoặc chưa sinh 4 giờ sau mở hết
Tắc nghẽn
CTC, đầu thai rất ít hoặc không thay đổi
Bướu huyết thanh, chồng khớp sọ, mẹ tiểu máu
Phân biệt
Chậm: còn tiến triển; tắc: không tiến triển
HẠN CHẾ
Không tính pha tiềm tàng
Tốc độ mở thực tế có thể khác 0,5 cm/giờ (NICE: 2 cm/4 giờ)
Không có SpO₂, nhịp thở mẹ; không có kiểu thế ngôi
Điền thiếu nhất quán ở nơi bận
LƯU Ý
Mốc 4 cm, 1 cm/giờ, đường 4 giờ: theo biểu đồ WHO cũ
Không coi là ngưỡng can thiệp cho mọi sản phụ
Không dùng đơn vị oxytocin trên biểu mẫu để tính liều
Cochrane 2013: không khác biệt kết cục lâm sàng
KẾT THÚC
☰ MỤC LỤC
‹‹‹QUAY LẠI
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 30, tr. 185–191v1.0 (bản thử) · 11/2026
31
KHỞI PHÁT CHUYỂN DẠ
ĐỊNH NGHĨA – CHỈ ĐỊNH
Định nghĩa
Gây cơn co nhân tạo trước chuyển dạ tự phát
Tuổi thai ≥24 tuần; ối vỡ hay còn
Nguyên tắc
Chỉ khi kết cục tốt hơn tiếp tục thai kỳ
Nội khoa
THA mạn/thai kỳ; ĐTĐ; bệnh thận
Bệnh phổi mạn; bệnh tim; HC kháng phospholipid
Sản khoa
Thai quá ngày (>42 tuần); vỡ ối non (PROM)
TSG, sản giật, HELLP; viêm màng ối
Xuất huyết trước sinh; ứ mật thai kỳ
Mẹ
Tuổi mẹ; mẹ lo âu; mẹ yêu cầu
Thai
Giảm cử động thai đủ tháng; IUFD
IUGR + nghi suy thai; nghi thai to
Đồng miễn dịch; thiểu ối; dị tật; song thai
Thời điểm
Đề nghị KPCD 41-42 tuần (phòng thai quá ngày)
Không KPCD chỉ vì nghi thai to
BẮT ĐẦU
CHUẨN BỊ
Gây mê
BS gây mê đánh giá trước (lý tưởng)
Xét nghiệm
Nhóm máu + sàng lọc kháng thể còn hiệu lực
Đường truyền
Nên có sẵn đường TM
Đồng ý
Giải thích phương pháp, tác dụng phụ, thất bại
Ghi hồ sơ + nêu rõ chỉ định KPCD
☰ MỤC LỤC
Tiếp tục
trang sau
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 31, tr. 193–201v1.0 (bản thử) · 11/2026
31
KHỞI PHÁT CHUYỂN DẠ
PHƯƠNG PHÁP
Tách màng ối
Hỗ trợ trước KPCD bằng thuốc; ngón tay vào ống CTC
PgE2 âm đạo
Ưu tiên (NICE): gel hoặc thuốc đặt giải phóng chậm
Gel liều 2 sau 6 giờ nếu chưa chuyển dạ; đôi khi liều 3
Báo nguy cơ kích thích TC quá mức
Bấm ối
Khi CTC mở đủ; tại phòng sinh an toàn (sa dây rốn)
Không dùng làm phương pháp ban đầu, trừ lý do tránh PgE2
(xem Bấm ối, #15)
Oxytocin
Sau bấm ối: chờ 2 giờ (Para 0) / 4 giờ (Para ≥1)
Không tiến triển/không cơn co → truyền
Chỉnh đạt 4-5 cơn co mỗi 10 phút; theo dõi thai liên tục
(xem Tăng co chuyển dạ, #32)
Misoprostol, mifepristone
Không thường quy tại Anh; chỉ IUFD hoặc thử nghiệm
(xem Thai chết trong tử cung (IUFD), #4)
Cơ học
Ưu tiên khi sẹo TC (prostaglandin tăng vỡ TC)
Bóng Cook® 2 bóng, nước muối sinh lý; lưu 12-24 giờ
Hoặc bóng sonde Foley
Sẹo MLT
Oxytocin sau bấm ối: thận trọng, BS sản kinh nghiệm giám sát
Thất bại
Thử khởi phát lại hoặc MLT (tùy hoàn cảnh, nguyện vọng)
LƯU Ý GÂY MÊ
Đau
Đau hơn; cần giảm đau trục thần kinh nhiều hơn
Có thể cần NMC sớm hơn chuyển dạ tự phát
Một số muốn NMC trước bấm ối (xem #1)
Con so
Tăng sinh dụng cụ và MLT cấp cứu
☰ MỤC LỤC
‹‹‹QUAY LẠI
Tiếp tục
trang sau
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 31, tr. 193–201v1.0 (bản thử) · 11/2026
31
KHỞI PHÁT CHUYỂN DẠ
CHỐNG CHỈ ĐỊNH
Tuyệt đối
Nhau tiền đạo; mạch máu tiền đạo
Ngôi ngang; ngôi bất thường (vd ngôi mông)
Sa dây rốn/dây rốn trình diện dai dẳng
Herpes sinh dục nguyên phát đang hoạt động
Sẹo MLT cổ điển, rạch J/T; tiền sử vỡ TC
Ung thư CTC xâm lấn; suy thai
Dị tật thai dự kiến gây sinh tắc nghẽn
Tương đối
Đầu cao, còn nổi (nguy cơ sa dây rốn)
Tiền sử chuyển dạ quá nhanh (<3 giờ)
Tiền sử bóc u xơ TC; nhiễm trùng mẹ/thai
BIẾN CHỨNG
Kích thích TC
1-5% khi khởi phát → thay đổi tim thai
Nguy cơ: sinh ≥5 lần, chuyển dạ nhanh <3 giờ
Vỡ TC có sẹo
1% (oxytocin) so với 0,5% tự phát
Chảy máu
PPH 8,4% so với 6,4%; truyền máu 0,33% so với 0,28%
Sa dây rốn
0,1-0,6% (xem Sa dây rốn, #18)
Thất bại
15% do CTC chưa thuận lợi (thuận lợi: Bishop >6)
Thai
Kẹt vai 0,41% so với 0,32% (#26); NICU 8% so với 7%
KẾT THÚC
☰ MỤC LỤC
‹‹‹QUAY LẠI
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 31, tr. 193–201v1.0 (bản thử) · 11/2026
32
TĂNG CO CHUYỂN DẠ
ĐỊNH NGHĨA – CHỈ ĐỊNH
Định nghĩa
Kích thích TC sau khi chuyển dạ đã bắt đầu
Tăng tần số, thời gian, cường độ cơn co
Chỉ định
Chuyển dạ chậm do cơn co không hiệu quả
Điều kiện
CTG bình thường
Không dấu hiệu tắc nghẽn: chồng khớp sọ,
bướu huyết thanh, đầu thai còn cao
Giai đoạn 2
Chỉ sau đánh giá sản khoa: cơn co kém là nguyên nhân
Sau NMC
Cơn co giảm: có thể cần oxytocin ± bấm ối
BẮT ĐẦU
QUY TRÌNH
Bấm ối
Đánh giá cơn co sau 2-4 giờ (xem Bấm ối, #15)
Con so: thường cần thêm oxytocin
Đã sinh: bấm ối đơn thuần có thể đủ
Oxytocin
Tại phòng sinh, sau bấm ối
Theo dõi liên tục tim thai + cơn co
Một hộ sinh/điều dưỡng cho một sản phụ
Bơm truyền/bơm tiêm điện; theo phác đồ BV
PHÁC ĐỒ OXYTOCIN 10 IU/500 mL
Bắt đầu
1 mU/phút = 3 mL/giờ
Tăng mỗi 30 phút
1 → 2 → 4 → 8 → 12 → 16 → 20 mU/phút
3 → 6 → 12 → 24 → 36 → 48 → 60 mL/giờ
Tối đa cấp phép
20 mU/phút = 60 mL/giờ; trên mức này BS sản cấp cao quyết định
Tối đa dùng 96 mL/giờ
Mục tiêu
3-4 cơn co mạnh mỗi 10 phút; tối đa 5
Ngừng
Ngừng lần thử khởi phát: tổng 5 đơn vị, chưa co đều
(quy tắc cần chuyên gia kiểm)
☰ MỤC LỤC
Tiếp tục
trang sau
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 32, tr. 203–208v1.0 (bản thử) · 11/2026
32
TĂNG CO CHUYỂN DẠ
PHA THUỐC – LƯU Ý
Pha
Đa số BV: 10 hoặc 30 IU/500 mL NaCl 0,9%
Tốc độ mL/giờ
Chỉ đúng cho 10 IU/500 mL (20 mU/mL)
30 IU/500 mL: 1 mU/phút = 1 mL/giờ
TSG nặng
Biến thể thể tích thấp; hạn chế dịch (vd 85 mL/giờ)
ĐÁNH GIÁ TIẾN TRIỂN
Khám âm đạo
4 giờ sau cơn co đều (3-4 cơn/10 phút)
hoặc 6 giờ sau bắt đầu oxytocin (cái nào trước)
Tiêu chí
CTC mở dự kiến 0,5 cm/giờ; độ xóa; độ lọt
Thất bại
Chậm/tắc nghẽn dù cơn co đều → thường MLT cấp cứu
BIẾN CHỨNG
Kích thích quá mức
≥6 cơn/10 phút → suy thai, tim thai chậm
Chỉnh liều thận trọng: tối đa 5 cơn/10 phút
Vỡ TC
Đã sinh; sẹo bóc nhân xơ/MLT: thận trọng
Đã sinh: loại trừ tắc nghẽn trước tăng co
Sau MLT: vỡ sẹo 1/200 → 1/100 khi truyền (xem #25)
Xuất huyết
Chuyển dạ kéo dài; tăng PPH
Giảm đau
Cơn co mạnh hơn → nhu cầu NMC cao hơn
☰ MỤC LỤC
‹‹‹QUAY LẠI
Tiếp tục
trang sau
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 32, tr. 203–208v1.0 (bản thử) · 11/2026
32
TĂNG CO CHUYỂN DẠ
THẬN TRỌNG
Tim mạch
BCT phì đại, bệnh van, TMCB, co thắt vành
Tránh dao động lớn HA và nhịp tim
QT
QT dài hoặc đang dùng thuốc kéo dài QTc
Suy thận nặng
Giữ nước, tích lũy oxytocin
Ngộ độc nước
Liều cao kéo dài + nhiều dịch: hạ Na, phù phổi
Dung môi điện giải (NaCl 0,9%); không dùng dextrose
Giữ thể tích dịch thấp; hạn chế dịch uống
Bảng cân bằng dịch; điện giải khi nghi rối loạn
KẾT THÚC
☰ MỤC LỤC
‹‹‹QUAY LẠI
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 32, tr. 203–208v1.0 (bản thử) · 11/2026
33
SINH NON
ĐỊNH NGHĨA – CHẨN ĐOÁN
Chuyển dạ sinh non
Dấu hiệu chuyển dạ trước 37 tuần
Đã xác lập
Cơn co đều + CTC mở tiến triển từ 4 cm
PPROM
Vỡ ối trong khoảng 24-37 tuần
TVS
CL ≤15 mm: chẩn đoán (có triệu chứng, ≥30 tuần)
FFN
≥50 ng/mL: dương tính; dùng khi không có TVS
Âm tính: dự báo âm cao, không loại trừ tuyệt đối
Trước 30 tuần
Điều trị theo nghi ngờ lâm sàng
Nhiễm trùng
Sốt, mạch nhanh, TC đau → viêm màng ối
CTM, CRP, MSU, phết âm đạo
BẮT ĐẦU
XỬ TRÍ
Corticosteroid
Betamethasone 12 mg TB, hai liều
24-34 tuần; ngoài khoảng: hỏi BS sản cấp cao
Giảm 40% suy hô hấp, IVH, tử vong sơ sinh
Magnesi sulfat
Bolus 4 g TM → truyền 1 g/giờ
Đến khi sinh hoặc 24 giờ (cái nào trước)
Bảo vệ thần kinh; lợi nhất <30 tuần; cân nhắc đến 34 tuần
Giảm co
Chỉ để kịp corticosteroid hoặc chuyển tuyến
Nifedipine (uống) hoặc atosiban TM
Terbutaline: không khuyến cáo (tác dụng phụ)
Kháng sinh PPROM
Erythromycin 250 mg × 4 lần/ngày × 10 ngày
Tránh co-amoxiclav (viêm ruột hoại tử)
Ối còn: không kháng sinh (ORACLE II)
Nghi nhiễm trùng: phổ rộng TM + đẩy nhanh sinh
Chuyển tuyến
Ưu tiên chuyển khi thai còn trong TC
☰ MỤC LỤC
Tiếp tục
trang sau
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 33, tr. 209–219v1.0 (bản thử) · 11/2026
33
SINH NON
XỬ TRÍ GÂY MÊ
NMC chuyển dạ
Có lợi: giảm muốn rặn trước CTC mở hết
Giãn sàn chậu → sinh có kiểm soát
Sa dây rốn
Nhiều hơn: không ngôi đầu + đã vỡ ối
Có thể sinh khẩn dưới GMTT (xem Sa dây rốn, #18)
MLT non tháng
Có thể rạch dọc (cổ điển): mất máu, mổ lâu
BS sản/gây mê cấp cao tham gia
Sẵn acid tranexamic, máu phản ứng chéo, thu hồi máu
Mổ có thể kéo dài: cân nhắc CSE
Khó lấy thai
Terbutaline 0,25 mg dưới da
hoặc GTN 1-2 nhát xịt dưới lưỡi (nguồn không ghi hàm lượng)
Giãn TC → tăng nguy cơ PPH
DỰ PHÒNG
Progesterone
Âm đạo/trực tràng, từ 16-24 đến 34 tuần
Tiền sử sinh non <34 tuần/sẩy muộn
CTC ngắn <25 mm tình cờ ở 16-24 tuần
Khâu vòng CTC
Tiền sử 3 lần: theo kế hoạch 14-16 tuần
CL ≤25 mm trước 24 tuần + tiền sử
Cứu hộ: CTC mở/ối phồng
Không khuyến cáo khâu vòng trong đa thai
(xem Khâu vòng cổ tử cung, #13)
PHƯƠNG THỨC SINH
Tự phát
Đa số sinh đường âm đạo không biến chứng
Ngôi mông
Kẹt đầu 10%; cân nhắc MLT sau 26 tuần
Dưới 27 tuần
Còn tranh luận; cùng gia đình ra quyết định
PHỐI HỢP
Sản–gây mê–sơ sinh
Kế hoạch sinh, vô cảm, BS nhi lúc sinh
Hồi sức sơ sinh (xem Hồi sức sơ sinh, #72)
KẾT THÚC
☰ MỤC LỤC
‹‹‹QUAY LẠI
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 33, tr. 209–219v1.0 (bản thử) · 11/2026
34
NGÔI BẤT THƯỜNG
NHẬN BIẾT
Các loại
Mông, mặt, trán, vai, phức hợp, dây rốn
Trục thai
Dọc, ngang hoặc chếch
Ngôi mông
Thường gặp nhất: 3-4% lúc đủ tháng
~20% ở 28 tuần
Sa dây rốn
~1% ngôi mông
Đến 20%: trục ngang, chếch, không ổn định
BẮT ĐẦU
XỬ TRÍ CHUNG
Trục không ổn định
Bàn nhập viện ~37 tuần (ngang/chếch)
MLT
Khuyến cáo mọi ngôi bất thường (tùy giai đoạn)
Trừ ngôi phức hợp và ngôi mông
Ngôi mông
ECV hoặc MLT chương trình (xem Ngoại xoay thai, #14)
Tư vấn đủ 3 lựa chọn: ECV, MLT, sinh âm đạo
XỬ TRÍ GÂY MÊ
Đa số
MLT chương trình (xem #5)
Sinh âm đạo
Sinh tại khoa sinh; BS gây mê đánh giá sớm
Tăng nhu cầu can thiệp sản khoa và MLT
NMC
Không thường quy khuyên; sản phụ được chọn
Báo: có thể tăng can thiệp, cản trở rặn
Khó lấy đầu (MLT)
Terbutaline 250 microgam dưới da
hoặc GTN xịt niêm mạc má (nguồn không ghi liều)
Sản: Mauriceau–Smellie–Veit/forceps
Thất bại: mở rộng đường rạch TC hình J/T
Tránh cổ thai quá ngửa
☰ MỤC LỤC
Tiếp tục
trang sau
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 34, tr. 221–227v1.0 (bản thử) · 11/2026
34
NGÔI BẤT THƯỜNG
SINH NGÔI MÔNG ĐƯỜNG ÂM ĐẠO
Nhân lực
BS sản giàu kinh nghiệm hiện diện
Khởi phát
Nên tránh
Tăng co
Ít làm; chậm có thể do bất tương xứng → hết sức thận trọng
Theo dõi
Theo dõi thai liên tục
Giai đoạn 2
Không thường quy MLT; siêu âm chân, đầu, cân nặng
Hỗ trợ khi
>5 phút từ sổ mông đến sổ đầu
>3 phút từ sổ rốn đến sổ đầu
Kỹ thuật
Xoay nhẹ, không kéo; lưng trẻ phía trước
Đỡ đầu: Mauriceau–Smellie–Veit hoặc forceps
Ấn trên xương mu giúp đầu cúi
Sinh non
Không thường quy MLT; đề nghị nếu mẹ/thai suy giảm
MLT cấp cứu
29-45% khi dự kiến sinh âm đạo
YẾU TỐ BẤT LỢI
Sản khoa
Khung chậu không đủ rộng; ngôi chân/gối
Tiền sử MLT; CCĐ sinh âm đạo khác
Không có BS được đào tạo đỡ ngôi mông
Thai
Thai to >3800 g; IUGR <2000 g; dị tật
Cổ thai quá ngửa trong chuyển dạ
KẾT THÚC
☰ MỤC LỤC
‹‹‹QUAY LẠI
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 34, tr. 221–227v1.0 (bản thử) · 11/2026
35
NHAU TIỀN ĐẠO
ĐỊNH NGHĨA – PHÂN ĐỘ
Định nghĩa
Nhau bám toàn bộ/một phần đoạn dưới TC
Độ 1
Bám thấp: bờ dưới cách lỗ trong 0,5-5,0 cm
Độ 2
Bám mép: chạm, không che lỗ trong
Độ 3
Bán trung tâm: che một phần lỗ trong
Độ 4
Trung tâm: che hoàn toàn lỗ trong
Biểu hiện
Ra máu âm đạo không đau, thường sau 28 tuần
Ngôi cao/trục bất thường + ra máu → nghi ngờ
Nguy cơ
Sẹo MLT (tăng rõ sau 3 lần); tuổi mẹ cao
Tiền sử nhau tiền đạo; sinh nhiều lần
Đi kèm
Tăng nguy cơ cài răng lược (xem #36)
BẮT ĐẦU
CHUẨN BỊ MLT
Nơi mổ
Có ngân hàng máu tại chỗ + chăm sóc tăng cường
Nhân lực
BS sản + gây mê cấp chuyên gia sẵn sàng
Đường truyền
2 đường TM cỡ lớn; máu phản ứng chéo sẵn ngay
Hỗ trợ
HA xâm lấn; truyền nhanh (Level 1®, Belmont®)
Làm ấm dịch, sưởi khí; Cell Saver® nếu có
Kháng thể bất thường
Nguy cơ rất cao; hội chẩn đơn vị truyền máu
☰ MỤC LỤC
Tiếp tục
trang sau
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 35, tr. 229–236v1.0 (bản thử) · 11/2026
35
NHAU TIỀN ĐẠO
VÔ CẢM
Lựa chọn
GMTT và gây tê trục thần kinh đều chấp nhận được
Theo BS, mẹ–thai, nguy cơ chảy máu (nhau mặt trước)
CSE/NMC
Kéo dài phong bế hơn tủy sống một lần
NMC chuyển dạ
Có thể hữu ích khi cần MLT
Chảy máu lớn
Hồi sức + quy trình xuất huyết nặng
Có thể MLT cấp cứu dưới GMTT (xem #21)
Tỷ lệ
Xuất huyết khi MLT: 22,3%
KIỂM SOÁT CHẢY MÁU
Tăng co
Sớm thêm thuốc tăng co (xem Đờ tử cung, #22)
Ngoại khoa
Khâu B-Lynch; bóng chèn buồng TC
Thất bại: cân nhắc cắt TC
KẾ HOẠCH SINH
Siêu âm
20 tuần; nhau thấp → TVS xác nhận
Nặng/nghi cài răng lược: lại lúc 32 tuần
Độ 1-2: có thể chờ 36 tuần
MLT cũ
Loại trừ cả nhau tiền đạo và cài răng lược
Đường sinh
Bờ nhau <2 cm (TCN 3): khả năng MLT
Đầu lọt dưới bờ nhau thấp nhất: cân nhắc âm đạo
Thời điểm
38-39 tuần (RCOG); vùng khác 36-39
Sớm hơn nếu xuất huyết trước sinh
Tư vấn
Truyền máu, khả năng cắt TC cấp cứu
CĐ PHÂN BIỆT
  1. Nhau bong non: đau bụng, ra máu, TC đau
KẾT THÚC
☰ MỤC LỤC
‹‹‹QUAY LẠI
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 35, tr. 229–236v1.0 (bản thử) · 11/2026
36
PHỔ NHAU CÀI RĂNG LƯỢC
NHẬN BIẾT
Định nghĩa
Nhau làm tổ trên sẹo TC, xâm nhập cơ TC
Không bong sau sinh → xuất huyết ồ ạt
3 thể
Bám chặt → cài vào cơ → xuyên cơ
Xuyên cơ: tới thanh mạc, bàng quang, trực tràng
Nguy cơ
Tiền sử MLT/phẫu thuật TC; nhau tiền đạo; tuổi >35
Tiền đạo + MLT
2 lần: 40%; 3 lần: 61%
(thân bài: >60% khi >3 lần; cần xác minh)
Xử trí như PAS
MLT cũ + ở 32 tuần nhau tiền đạo
hoặc nhau mặt trước dưới sẹo MLT cũ
Chẩn đoán
Siêu âm ~32 tuần; MRI khi chưa rõ
Có thể phát hiện bất ngờ trong mổ
BẮT ĐẦU
GỌI HỖ TRỢBS CẤP CAO SỚM NHẤT (MỔ NGOÀI GIỜ)
GÓI CHĂM SÓC – CHUẨN BỊ
Nhân lực
BS sản + gây mê cấp cao lập kế hoạch, trực tiếp giám sát
Đa chuyên khoa; giường ICU tại cơ sở
Đồng ý
Cắt TC, để nhau, thu hồi máu, can thiệp mạch
Đường truyền
2 TM ngoại biên cỡ lớn
Catheter truyền nhanh hoặc TM trung tâm
Theo dõi
HA xâm lấn; chuẩn bị vận mạch
Máu
Chế phẩm máu + thu hồi máu sẵn trong phòng
Truyền nhanh (Level 1®/Belmont®)
Thời điểm
MLT chủ động 36-37 tuần + corticosteroid
Không áp dụng được gói
Thiếu cơ sở vật chất hoặc từ chối máu người hiến
→ cân nhắc chuyển tuyến chuyên sâu
☰ MỤC LỤC
Tiếp tục
trang sau
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 36, tr. 237–244v1.0 (bản thử) · 11/2026
36
PHỔ NHAU CÀI RĂNG LƯỢC
VÔ CẢM
Lựa chọn
Theo mất máu dự kiến, đường thở, BS, người bệnh
Truyền máu lớn
Làm nặng phù đường thở → đặt NKQ khó hơn
Dự kiến đường thở khó
Ưu tiên GMTT: không phải thao tác đường thở trong mổ
(ý kiến tác giả; đánh giá từng ca)
Trục thần kinh
Ưu tiên NMC/CSE (mổ kéo dài)
Rạch dọc: cần mức phong bế cảm giác cao hơn
Chuyển GMTT
~30%: huyết động xấu, giảm ý thức
Suy oxy hóa do phù phổi/TRALI
TRONG MỔ
Chảy máu
Kích hoạt sớm quy trình xuất huyết nặng (#21)
Giữ ấm; ROTEM® hướng dẫn đông máu nếu có
Đoạn dưới co kém: thêm thuốc tăng co (#22)
Nhau không bong
Đóng TC, để nguyên nhau hoặc cắt TC
Ít chảy máu hơn cố bóc nhau
Bong một phần
Lấy phần đã bong; dự kiến chảy máu nặng
Cầm máu
Bóng Bakri; B-Lynch; nút mạch nếu đủ ổn định
Thắt ĐM tử cung; ép/kẹp/bóng ĐM chủ
Cắt TC: điều trị triệt để
☰ MỤC LỤC
‹‹‹QUAY LẠI
Tiếp tục
trang sau
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 36, tr. 237–244v1.0 (bản thử) · 11/2026
36
PHỔ NHAU CÀI RĂNG LƯỢC
SAU MỔ
Hồi sức
Chỉnh đông máu, thiếu máu, điện giải; giữ thân nhiệt
Catheter NMC
Kiểm đông máu + tiểu cầu trước rút
Giảm đau
PCEA hoặc phong bế thành bụng (đa mô thức)
LƯU Ý
Bảo tồn
Để nhau tại chỗ; thêm methotrexate hoặc thắt ĐM chậu trong
Biến chứng: chảy máu muộn, nhiễm khuẩn → cắt TC
Bóng ĐM dự phòng
Tùy vùng (hiệu quả còn đánh giá)
Cân nhắc khi từ chối chế phẩm máu
Bóng ĐM cấp cứu
Có thể dùng nếu huyết động ổn định
Tăng nguy cơ chảy máu, huyết khối, phình mạch
KẾT THÚC
☰ MỤC LỤC
‹‹‹QUAY LẠI
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 36, tr. 237–244v1.0 (bản thử) · 11/2026
37
THAI CHẬM TĂNG TRƯỞNG TRONG TỬ CUNG
ĐỊNH NGHĨA
IUGR
Cân nặng thai ước tính (EFW) < bách phân vị 10
Hoặc chu vi bụng < bách phân vị 5 hoặc 10
Tuổi thai
Phải chính xác: siêu âm trước 20 tuần
Nguy cơ cao
Tử vong chu sinh tăng, nhất là EFW < bách phân vị 3
BẮT ĐẦU
THEO DÕI TRƯỚC SINH
Cử động thai
10 lần/giờ; có thể kéo dài đến 2 giờ
Không đủ: gọi tư vấn, đến khám hoặc đến bệnh viện đánh giá
NST
Có đáp ứng: ≥2 nhịp tăng trong 20 phút
BPP
8 hoặc 10/10 điểm = thai tốt
Khoang ối sâu nhất ≥2 cm là bình thường
Siêu âm
Tăng trưởng + nước ối mỗi 2-4 tuần đến khi sinh
Doppler ĐM rốn
Phương pháp theo dõi chính
Mất hoặc đảo ngược dòng tâm trương = bất thường
Doppler ống TM
Đảo ngược sóng a: nguy cơ thai chết trong 1 tuần
→ nhập viện, cân nhắc cho sinh
☰ MỤC LỤC
Tiếp tục
trang sau
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 37, tr. 245–250v1.0 (bản thử) · 11/2026
37
THAI CHẬM TĂNG TRƯỞNG TRONG TỬ CUNG
THỜI ĐIỂM SINH (ACOG / RCOG)
UA đảo ngược dòng
ACOG 32 tuần; RCOG 30-32 tuần
UA mất dòng
ACOG 34 tuần; RCOG 32 tuần, sau steroid
S:D > bách phân vị 95 hoặc EFW < bách phân vị 5 (ACOG)
37 tuần
EFW < bách phân vị 10, Doppler bình thường và đánh giá thai tốt
ACOG 39 tuần; RCOG đề nghị 37 tuần
Lưu ý
Bảng nguồn chưa duyệt làm chỉ định sinh; theo phác đồ sản
PHƯƠNG THỨC SINH
Nguyên tắc
Theo chỉ định sản khoa thông thường
Chỉ riêng IUGR không phải chỉ định MLT
Doppler UA bình thường/tăng
Có thể dung nạp sinh đường âm đạo tốt hơn
Mất/đảo ngược dòng UA
Theo dõi thai có thể không bảo đảm → có thể cần MLT
YẾU TỐ NGUY CƠ
Mẹ
Tuổi >35, tăng HA/tiền sản giật, đái tháo đường
SLE, kháng phospholipid, bệnh tim, cường giáp
Dinh dưỡng kém; thuốc (hạ áp, steroid, warfarin, chống động kinh)
Thuốc lá, cocaine, rượu
Thai
Nhiễm trùng (CMV, toxoplasma, rubella)
Dị tật; thể ba nhiễm 21, 18, 13; đa thai
Nhau thai
Một ĐM rốn, dây rốn bám màng, nhau hai thùy
Thể khảm nhau thai, nhau nhỏ
KẾT THÚC
☰ MỤC LỤC
‹‹‹QUAY LẠI
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 37, tr. 245–250v1.0 (bản thử) · 11/2026
38
ĐA THAI
NHẬN BIẾT
Kiểu bánh nhau
DCDA; MCDA; MCMA (siêu âm)
TTTS (một bánh nhau)
Thai cho: thiếu máu, chậm tăng trưởng, thiểu ối
Thai nhận: đa hồng cầu, đa ối
Mẹ: bụng to đột ngột, khó thở
MCMA
Dây rốn quấn nhau
Sinh không muộn hơn 32 tuần, sau corticosteroid
BẮT ĐẦU
NGUY CƠ GÂY MÊ
Đường thở
Đường thở khó, giảm bão hòa nhanh khi GMTT
Do FRC giảm, VO₂ tăng; hít sặc tăng
Tuần hoàn
Chèn ép ĐMC-TMC/hạ HA nằm ngửa tăng
Tiền sản giật, tăng HA thai kỳ thường gặp hơn
Phong bế trục
Thuốc tê có thể lan cao hơn (chưa có bằng chứng)
Huyết học
Thiếu máu, giảm tiểu cầu (pha loãng)
Sau sinh
Đờ tử cung, băng huyết sau sinh (xem #22, #21)
Thuyên tắc huyết khối TM tăng
CHUYỂN DẠ – SINH ĐƯỜNG ÂM ĐẠO
Giảm đau
Ngoài màng cứng sớm
Thư giãn, tránh rặn sớm, kéo thai ngôi mông
Sẵn để tăng cường nếu MLT cấp cứu
BS gây mê
Có mặt ngay khi đỡ sinh song thai
Tăng cường phong bế
Nội xoay thai, sinh thủ thuật
ECV thai thứ hai (xem Ngoại xoay thai, #14)
Giãn tử cung
Sẵn nitroglycerine xịt 400 µg/nhát, 2 nhát
Khi đỡ sinh thai B nếu cần; chưa có bằng chứng mạnh
☰ MỤC LỤC
Tiếp tục
trang sau
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 38, tr. 251–257v1.0 (bản thử) · 11/2026
38
ĐA THAI
XỬ TRÍ GÂY MÊ – MLT
Có kế hoạch
Ưu tiên gây tê trục thần kinh (xem #6, #7)
GMTT vẫn là lựa chọn (xem #9)
Liều tủy sống
Đa số dùng liều chuẩn như đơn thai
Lưu ý chèn ép ĐMC-TMC, hạ HA, lan cao
Ngoài kế hoạch
Tăng cường ngoài màng cứng sẵn có (xem #8)
Hoặc tủy sống, CSE, GMTT tùy tình huống
PHƯƠNG THỨC SINH
Tam thai trở lên
Nhiều BS sản ưu tiên MLT
Song thai
Theo ngôi và thế nằm các thai
Cả hai ngôi chỏm: đa số thử chuyển dạ
Thai A ngôi mông/vai: một số ưu tiên MLT
KẾT THÚC
☰ MỤC LỤC
‹‹‹QUAY LẠI
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 38, tr. 251–257v1.0 (bản thử) · 11/2026
39
TIỀN SẢN GIẬT NẶNG VÀ SẢN GIẬT
CHẨN ĐOÁN

Tiền sản giật

Tăng HA mới sau 20 tuần
+ protein niệu hoặc tổn thương cơ quan
Tăng HA nặng: HATT ≥ 160 hoặc HA tâm trương ≥ 110 mmHg
Sản giật: co giật trên nền tiền sản giật; có thể là biểu hiện đầu tiên

Dấu hiệu nặng (NICE)

Tăng HA nặng không đáp ứng
Đau đầu dữ dội, ám điểm
Buồn nôn/nôn, đau thượng vị
Thiểu niệu
Creatinine, men gan tăng; tiểu cầu giảm
Thai không tăng trưởng/Doppler bất thường
BẮT ĐẦU
MAGNESIUM SULFATE
Chỉ định
Dự phòng và điều trị co giật sản giật
Cân nhắc ở TSG dấu hiệu nặng nếu dự kiến sinh trong 24 giờ
Liều nạp
Magnesium sulfate 4-5 g TM trong 5-15 phút
Duy trì
1 g/giờ TM trong 24 giờ
Đến 24 giờ sau co giật hoặc sau sinh (mốc muộn hơn)
Co giật tái diễn
Bolus bổ sung 2-4 g
Ngộ độc
Theo dõi phản xạ bánh chè, ức chế hô hấp
Có dấu hiệu: đo nồng độ (bất lợi khi > 3,5 mmol/L)
Thiểu niệu làm tăng nồng độ (thải qua thận)
HẠ HUYẾT ÁP
Mục tiêu
HA < 135/85 mmHg
Tăng HA nặng
Labetalol 5-10 mg TM mỗi 10 phút
hoặc Hydralazine 5 mg TM mỗi liều, tối đa 20 mg
Sau đó có thể cần truyền TM liên tục
Khi điều trị TM
Cân nhắc theo dõi xâm lấn, chăm sóc mức 2
Đường uống
Labetalol 200 mg uống 2-3 lần/ngày (đầu tay)
Thay thế: nifedipine, methyldopa uống
☰ MỤC LỤC
Tiếp tục
trang sau
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 39, tr. 259–268v1.0 (bản thử) · 11/2026
39
TIỀN SẢN GIẬT NẶNG VÀ SẢN GIẬT
ĐIỀU TRỊ
Triệt để
Lấy nhau thai ra (cho sinh)
Bệnh có thể nặng lên sau sinh
Hạn chế dịch
1 mL/kg/h, tối đa 80 mL/h
Tính cả thuốc, đường uống, truyền TM
Có thể cần thêm
Khi xuất huyết
Khi bắt đầu hydralazine TM (có thể tụt HA sâu)
Phù phổi
Oxy, hạn chế dịch
Furosemide bolus 20-60 mg
Khẩn trương cho sinh
Không đáp ứng
Cân nhắc thông khí không xâm lấn (CPAP)
Nặng: đặt NKQ và thông khí
GÂY TÊ TRỤC THẦN KINH
Chuyển dạ
Giảm đau NMC là kỹ thuật ưu tiên
Tiểu cầu
SOAP: 70 × 10⁹/L là giới hạn dưới
(không bệnh chảy máu, không dấu hiệu rối loạn đông máu)
Nguy cơ là liên tục: cân nhắc cả nguy cơ GMTT
Xét nghiệm
Mới, lý tưởng trong 6 giờ trước
< 100 × 10⁹/L: xác nhận sàng lọc đông máu bình thường
TEG/ROTEM có thể cho phép khi < 70 × 10⁹/L
Rút catheter
Kiểm tra tiểu cầu nếu trước đó thấp, chảy máu, mẹ xấu đi
MLT
Gây tê NMC/tủy sống ưu tiên nếu không CCĐ
Ít tụt HA hơn; vận mạch có thể đáp ứng quá mức
Cân nhắc theo dõi xâm lấn/cung lượng tim
Cân nhắc nâng mức chăm sóc
Giảm đau sau mổ
NSAID ưu tiên hơn opioid
Tránh NSAID nếu có/nguy cơ cao tổn thương thận cấp
☰ MỤC LỤC
‹‹‹QUAY LẠI
Tiếp tục
trang sau
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 39, tr. 259–268v1.0 (bản thử) · 11/2026
39
TIỀN SẢN GIẬT NẶNG VÀ SẢN GIẬT
GÂY MÊ TOÀN THÂN
Có thể không tránh được
Co giật không kiểm soát, phù phổi
Rối loạn đông máu, giảm tiểu cầu
Nguy cơ
Tăng HA khi thao tác đường thở
Đường thở khó do phù nề thanh quản
Đường thở
Chuẩn bị ống NKQ nhỏ hơn
Cân nhắc soi thanh quản gián tiếp / ống soi mềm khi tỉnh
Tư thế kê cao đầu–thân (có thể góp phần tụt HA)
Giảm đáp ứng thanh quản (TM)
Remifentanil 1 µg/kg
Lidocaine 1,5 mg/kg
Esmolol 1 mg/kg
Alfentanil 10-20 µg/kg, 1 phút trước khởi mê
Đã dùng magnesium
Mất rung giật cơ sau suxamethonium
Kéo dài tác dụng rocuronium
Rút ống NKQ
Giảm đau đầy đủ trước rút
Phải có rò khí sau xả bóng chèn
Không rò khí: gợi ý phù nề đường thở
Sau mổ
Cân nhắc nâng mức chăm sóc
Dự phòng VTE bằng thuốc nếu có chỉ định, trừ CCĐ (tiểu cầu thấp, chảy máu)
HELLP
Tan máu
LDH > 600 IU/L, bilirubin > 20 µmol/L, hoặc phết máu
Men gan
AST, ALT hoặc GGT > 70 IU/L
Tiểu cầu
< 100 × 10⁹/L
Lưu ý
Có thể không tăng HA/protein niệu
Xấu đi nhanh, tăng tử vong mẹ
KẾT THÚC
☰ MỤC LỤC
‹‹‹QUAY LẠI
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 39, tr. 259–268v1.0 (bản thử) · 11/2026
40
Ứ MẬT THAI KỲ
ĐỊNH NGHĨA
Lâm sàng
Ngứa không phát ban, lòng bàn tay, bàn chân
Điển hình về đêm; cuối tam cá nguyệt 2 hoặc 3
Xét nghiệm
Transaminase bất thường và/hoặc acid mật >10 µmol/L
LFTs không tương quan chính xác với acid mật
Nặng
Acid mật >40 µmol/L
Loại trừ
Chẩn đoán loại trừ: siêu âm gan
Huyết thanh viêm gan A, B, C, EBV, CMV; tự kháng thể
BẮT ĐẦU
XỬ TRÍ GÂY MÊ
Bối cảnh
MLT chương trình/cấp cứu khi sinh hóa xấu đi
Giảm đau ngoài màng cứng sau khởi phát chuyển dạ
Đông máu
XN đông máu trước mọi kỹ thuật trục thần kinh
Có thể chấp nhận INR ≤1,4 đo trong 24 giờ
Nguy cơ
Rối loạn đông máu thấp
Có thể do giảm hấp thu vitamin K
MLT/xuất huyết
XN tại giường có thể có vai trò
Băng huyết
Tăng nếu thời gian đông máu kéo dài (xem #21)
XỬ TRÍ SẢN KHOA
Theo dõi
LFTs hằng tuần + acid mật huyết thanh
Acid ursodeoxycholic
Uống: giảm ngứa, giảm acid mật
Lợi ích cho thai chưa chứng minh
Vitamin K
Uống khi PT kéo dài; từ tuần 34
Thời điểm sinh
Thiên về sinh sớm từ tuần 37
☰ MỤC LỤC
Tiếp tục
trang sau
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 40, tr. 269–272v1.0 (bản thử) · 11/2026
40
Ứ MẬT THAI KỲ
NGUY CƠ THAI – MẸ
Thai
Suy thai, sinh non, nước ối phân su
Thai chết lưu (nhiều hơn khi >40 tuần)
Xuất huyết nội sọ thai
Acid mật
Kết cục bất lợi hiếm khi <40 µmol/L
Sau sinh
LFTs có thể tăng trong 10 ngày, rồi hết
KẾT THÚC
☰ MỤC LỤC
‹‹‹QUAY LẠI
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 40, tr. 269–272v1.0 (bản thử) · 11/2026
41
ĐÁI THÁO ĐƯỜNG THAI KỲ
TIÊU CHUẨN
GDM
Glucose đói ≥5,6 mmol/L (≥100 mg/dL), HOẶC
Sau 2 giờ GTT ≥7,8 mmol/L (≥140 mg/dL)
Sàng lọc
GTT tuần 24-28 nếu ≥1 yếu tố nguy cơ
BMI >30, con trước >4,5 kg, tiền sử GDM
Anh chị em ruột DM; gốc Nam Á, Trung Quốc, châu Phi–Caribe, Trung Đông
Mục tiêu CBG
Đói <5,3 mmol/L VÀ
Sau ăn 1 giờ <7,8 HOẶC 2 giờ <6,4 mmol/L
BẮT ĐẦU
CHUYỂN DẠ – SINH
CBG
Mỗi giờ; mục tiêu 4-7 mmol/L
Mỗi nửa giờ trong khi vô cảm
VRIII
Cân nhắc mọi DM típ 1 từ chuyển dạ thực sự
Và khi CBG không giữ được 4-7 mmol/L
Pha
50 IU insulin hòa tan + 49,5 mL NaCl 0,9% (1 IU/mL)
Bơm tiêm điện; chung kim luồn với dextrose 5%
Dịch – kali
Dextrose 5% cùng insulin
Bổ sung kali theo kali huyết tương (nguy cơ hạ kali)
Urê, điện giải ít nhất mỗi ngày
Steroid
Đường huyết xấu đi → chỉnh VRIII
Không đạt mục tiêu
Liên hệ chuyên khoa đái tháo đường
Ngoài giờ: BS nội khoa trực
☰ MỤC LỤC
Tiếp tục
trang sau
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 41, tr. 273–279v1.0 (bản thử) · 11/2026
41
ĐÁI THÁO ĐƯỜNG THAI KỲ
VÍ DỤ VRIII – mL/giờ (PĐ 1 / 2 / 3)
CBG <4
NGỪNG INSULIN 20 PHÚT
Xử trí hạ đường huyết; kiểm tra CBG sau 10 phút
4,0-5,5
0,2 / 0,5 / 1,0
5,6-7,0
0,5 / 1,0 / 2,0
7,1-8,5
1,0 / 1,5 / 3,0
8,6-11,0
1,5 / 2,0 / 4,0
11,1-14,0
2,0 / 2,5 / 5,0
14,1-17,0
2,5 / 3,0 / 6,0
17,1-20,0
3,0 / 4,0 / 7,0
> 20,1
4,0 / 6,0 / 8,0
PĐ 1
Đa số sản phụ bắt đầu tại đây
PĐ 2
Dùng steroid, >80 đơn vị insulin/ngày (nguồn không nhất quán '/ngày'), hoặc không đạt PĐ 1
PĐ 3
Không đạt PĐ 2; chỉ sau tư vấn chuyên khoa
Chuyển
Lên nếu CBG > mục tiêu và không giảm
Xuống nếu CBG <4 mmol/L hoặc giảm quá nhanh
☰ MỤC LỤC
‹‹‹QUAY LẠI
Tiếp tục
trang sau
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 41, tr. 273–279v1.0 (bản thử) · 11/2026
41
ĐÁI THÁO ĐƯỜNG THAI KỲ
LƯU Ý
DM típ 1/2 – thuốc uống
Ngừng mọi thuốc uống trừ metformin (glyburide)
Lý do: nguy cơ dị tật thai
Trước sinh
Đánh giá gây mê tam cá nguyệt 3 nếu kèm béo phì
Hoặc rối loạn thần kinh tự chủ (buồn nôn, nôn, chóng mặt)
Thời điểm sinh
DM có từ trước: 37 đến 38 + 6 tuần nếu không biến chứng mẹ/thai
Có biến chứng: sinh sớm hơn
GDM không biến chứng: không muộn hơn 40 + 6 tuần
GDM có biến chứng: đề nghị sinh chủ động trước 40 + 6 tuần
Sau sinh
DM dùng insulin: giảm insulin ngay
GDM: ngừng thuốc hạ đường huyết
Típ 2: dùng lại thuốc; lưu ý cho con bú, hạ đường huyết
Bơm insulin dưới da
Đổi vị trí kim nếu nằm trong phẫu trường
KẾT THÚC
☰ MỤC LỤC
‹‹‹QUAY LẠI
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 41, tr. 273–279v1.0 (bản thử) · 11/2026
42
THUYÊN TẮC PHỔI
CHẨN ĐOÁN

Thuyên tắc phổi

Khó thở
Đau ngực
Ho ra máu
Trụy tim mạch

DVT / cả hai

Đau và sưng chân
Đau bụng dưới
Sốt nhẹ, tăng bạch cầu
BẮT ĐẦU
GỌI HỖ TRỢSẢN + GÂY MÊ HỒI SỨC + HỒI SỨC TÍCH CỰC
XỬ TRÍ NGAY
Oxy, ABC
Oxy qua mặt nạ
Đánh giá đường thở, hô hấp, tuần hoàn
Thăm dò đầu
Đánh giá lâm sàng; X-quang ngực, ECG
Công thức máu, urê–điện giải, chức năng gan
Chống đông
Bắt đầu LMWH liều điều trị
Trừ khi chống chỉ định điều trị
Rối loạn huyết động
Siêu âm tim cấp cứu tại giường hoặc CTPA
PE diện rộng
Ưu tiên UFH nếu suy giảm tim mạch
Cân nhắc tiêu sợi huyết khi xác định PE + rối loạn huyết động
(streptokinase, urokinase, alteplase)
LƯU ĐỒ CHẨN ĐOÁN
Có dấu hiệu DVT
Siêu âm duplex + nghiệm pháp ép
Có DVT: tiếp tục LMWH liều điều trị
Không DVT
X-quang ngực bình thường → xạ hình V/Q
X-quang ngực bất thường → CTPA
Xác định PE
Tiếp tục LMWH liều điều trị
Không xác định PE
Ít nghi ngờ: ngừng LMWH, tìm chẩn đoán khác
Rất nghi ngờ: thăm dò khác/lặp lại, tiếp tục LMWH
DUY TRÌ
LMWH liều điều trị
Phần còn lại của thai kỳ
Và ≥ 6 tuần sau sinh hoặc đến đủ tổng 3 tháng
☰ MỤC LỤC
Tiếp tục
trang sau
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 42, tr. 281–288v1.0 (bản thử) · 11/2026
42
THUYÊN TẮC PHỔI
GÂY TÊ & CHỐNG ĐÔNG
Đang LMWH liều điều trị
CCĐ gây tê trục thần kinh đến 24 giờ sau liều
Cân nhắc PCA remifentanil TM giảm đau chuyển dạ
GMTT khi MLT
LMWH dự phòng (dưới da)
Chờ 12 giờ sau liều → phong bế
4 giờ sau phong bế/rút catheter → liều tiếp
LMWH điều trị (dưới da)
Chờ 24 giờ sau liều → phong bế
4 giờ sau phong bế/rút catheter → liều tiếp
UFH dự phòng (dưới da)
Chờ 4 giờ → phong bế; 1 giờ sau → liều tiếp
UFH điều trị (dưới da)
Chờ 4 giờ → phong bế; 4 giờ sau → liều tiếp
UFH
Ưu tiên nếu nguy cơ cao cả huyết khối và chảy máu
Tác dụng ngắn, linh hoạt thời điểm gây tê
DỰ PHÒNG
Đánh giá VTE
Đầu thai kỳ, khi nhập viện, bệnh xen kẽ, sau sinh
Liều LMWH đầu sau sinh
Càng sớm càng tốt
Theo khoảng chờ gây tê/rút catheter, nguy cơ chảy máu
MLT
MLT trong chuyển dạ: nguy cơ trung bình
MLT chương trình + ≥ 1 yếu tố nguy cơ: trung bình
→ LMWH sau sinh tối thiểu 10 ngày
Nguy cơ cao
Tiền sử VTE, đang LMWH trước sinh, tăng đông nguy cơ cao
→ LMWH sau sinh tối thiểu 6 tuần
Sau PPH
Cân nhắc kỹ; PPH cũng là yếu tố nguy cơ VTE
Nguy cơ chảy máu cao
Vớ chống thuyên tắc + ép hơi ngắt quãng
Cân nhắc UFH
☰ MỤC LỤC
‹‹‹QUAY LẠI
Tiếp tục
trang sau
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 42, tr. 281–288v1.0 (bản thử) · 11/2026
42
THUYÊN TẮC PHỔI
THUỐC KHÁC
Warfarin
Gây quái thai: chuyển LMWH khi biết có thai
An toàn khi cho bú; chuyển lại sớm sau sinh
NOAC
Tránh khi mang thai (rivaroxaban, dabigatran, apixaban)
Không khuyến cáo khi cho con bú
Không dung nạp heparin
Danaparinoid (tên theo sách, cần xác minh), fondaparinux theo tư vấn huyết học
PHỐI HỢP NHÓM
Quyết định dự phòng/điều trị: sản khoa + gây mê hồi sức + huyết học
KẾT THÚC
☰ MỤC LỤC
‹‹‹QUAY LẠI
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 42, tr. 281–288v1.0 (bản thử) · 11/2026
43
BÉO PHÌ
PHÂN ĐỘ – NGUY CƠ
BMI
Độ I ≥30; độ II ≥35; độ III ≥40 kg/m²
Đường thở
NKQ khó hơn (1:300); hít sặc tăng
Mỡ sau gáy, mô mềm cổ, vú lớn
Hô hấp
Ngưng thở tắc nghẽn khi ngủ (OSA)
FRC giảm, giảm bão hòa khi nằm ngửa
Tim mạch
Tăng HA, bệnh tim thiếu máu cục bộ, suy tim
Chèn ép ĐMC-TMC có thể rõ hơn
Huyết khối
Thuyên tắc huyết khối TM, thuyên tắc phổi tăng
BẮT ĐẦU
CHUẨN BỊ TRƯỚC SINH
BMI ≥40 kg/m²
BS gây mê sản có kinh nghiệm đánh giá trước sinh
Đánh giá đường thở cho GMTT
Thiết bị
Kim ngoài màng cứng/tủy sống/CSE dài (≥11 cm)
Băng NIBP cỡ lớn hoặc HA xâm lấn
Bàn mổ tải trọng cao; HoverMatt, thiết bị nâng
Đường thở khó
Đèn cán ngắn, gối Oxford HELP, đèn video
LMA Proseal; THRIVE để tiền oxy hóa
Chuyển dạ
Trao đổi đặt catheter ngoài màng cứng sớm
XỬ TRÍ GÂY MÊ – THỦ THUẬT/MỔ
Kháng acid
Omeprazole 40 mg uống trước mổ
Sodium citrate 0,3 M uống tại phòng mổ
Chống đông
Thận trọng thời điểm liều so với gây tê trục
Kê dự phòng VTE sau mổ (xem #46)
Máu
Nhóm máu + sàng lọc kháng thể còn hiệu lực
Cân nhắc thu hồi máu trong mổ
HA
HA ĐM xâm lấn nếu khó đặt băng NIBP
☰ MỤC LỤC
Tiếp tục
trang sau
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 43, tr. 289–298v1.0 (bản thử) · 11/2026
43
BÉO PHÌ
KỸ THUẬT – THUỐC
Gây tê trục
Nghiêng bàn mổ về phía BS gây mê
CSE
Kéo dài phong bế khi mổ kéo dài
Xác định NMC trước giúp tìm màng cứng (kim xuyên kim, xem #2)
Tăng co
Thống nhất thuốc ưu tiên với sản khoa
Oxytocin 3-5 IU TM bolus, sau đó 10 IU/giờ trong 4 giờ
Carbetocin: xác minh liều (nguồn in sai đơn vị)
NẾU CẦN GMTT
Nhân lực
BS gây mê giàu kinh nghiệm/người hỗ trợ
Sẵn thiết bị đường thở khó
Kế hoạch
Thông báo kế hoạch NKQ thất bại (OAA/DAS)
Xem Đặt nội khí quản khó và thất bại, #64
Tư thế
Đầu cao, kê dốc (ramped) khi tiền oxy và đặt NKQ
Gối Oxford HELP Plus nếu BMI >50
Liều
Thuốc khởi mê, giãn cơ theo cân nặng
Sau mổ
Cân nhắc thông khí không xâm lấn + HDU
Nếu OSA và/hoặc giảm thông khí do béo phì
STOP-BANG
Nguy cơ OSA: cao 5-8, trung bình 3-4, thấp 0-2 “Có”
SẢN KHOA
Thai kỳ
GDM, tăng HA, tiền sản giật, thai to, kẹt vai (#26)
MLT
Mất máu, thời gian mổ, nhiễm trùng tăng
Thời gian quyết định-lấy thai mức 1/2 kéo dài
Theo dõi
CTG và NIBP có thể khó
KẾT THÚC
☰ MỤC LỤC
‹‹‹QUAY LẠI
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 43, tr. 289–298v1.0 (bản thử) · 11/2026
44
BỆNH CƠ TIM CHU SẢN
ĐỊNH NGHĨA
PPCM
Suy tim, không có bệnh tim trước đó
Tháng cuối thai kỳ đến 5 tháng sau sinh; 90% sau sinh
Triệu chứng
Khó thở, khó thở khi nằm, mệt
Thiếu hụt thần kinh (huyết khối từ thất trái)
Dấu hiệu
Nhịp nhanh xoang, tăng áp lực TM cảnh
Phù, phù phổi, lệch vị trí thất trái
Siêu âm tim
Loại trừ bệnh tim có sẵn
Nguy cơ
Tuổi >30, gốc Phi, đa thai, tiền sản giật
Béo phì, hút thuốc, đái tháo đường, tăng HA
BẮT ĐẦU
XỬ TRÍ GÂY MÊ
Theo dõi
ECG liên tục nếu nguy cơ loạn nhịp cao
HA, SpO₂ thường xuyên; tránh chèn ép ĐMC-TMC
Chuyển dạ
Giảm đau ngoài màng cứng sớm, liều thấp
Cân nhắc thời điểm nếu đang dùng chống đông
Đường ĐM hữu ích để đo HA xâm lấn liên tục
Siêu âm tim
Sớm khi triệu chứng/huyết động thay đổi
Sinh thường
Forceps thấp: giai đoạn 2 <30 phút
HA xâm lấn hoặc cung lượng tim ít xâm lấn
MLT
Gây tê trục liều thấp tăng dần (CSE hoặc NMC)
GMTT
HA xâm lấn trước khởi mê
Ổn định huyết động; giảm đáp ứng khi soi thanh quản
Sau mổ
ICU/đơn vị mạch vành: nguy cơ quá tải dịch
☰ MỤC LỤC
Tiếp tục
trang sau
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 44, tr. 299–304v1.0 (bản thử) · 11/2026
44
BỆNH CƠ TIM CHU SẢN
THUỐC
Nguyên tắc
Như suy thất hệ thống khác
ACE-I, ARB
Tránh trong thai kỳ (bệnh thận thai)
Sau sinh: ACE-I cho suy tim tiếp diễn
Furosemide
Giảm thể tích huyết tương
Chẹn beta
Metoprolol an toàn
Thận trọng nếu EF <50%
Chống đông
Đa số ưu tiên LMWH liều điều trị
Warfarin: dị tật tam cá nguyệt 1; thận trọng tam cá nguyệt 3
DOAC chống chỉ định trong thai kỳ
Loạn nhịp
Rung thất: 25% số ca tử vong; có thể cần ICD
Nhịp nhanh trên thất, rung nhĩ
Suy tim nặng
EF <40%, không đáp ứng nội khoa
IABP, LVAD, ECMO chờ ghép tim
MỤC TIÊU HUYẾT ĐỘNG
Nhịp
Duy trì nhịp xoang; tránh nhịp nhanh, loạn nhịp
HA – CO
Tránh hạ HA; tối ưu cung lượng tim; giữ co bóp
Dịch
Tránh quá tải, duy trì tiền gánh
Hậu gánh
Tránh tăng SVR
THUỐC TĂNG CO
Oxytocin
Truyền chậm, liều giảm (chlorbutol giảm co bóp)
Ergometrine
Không hạ HA nhưng tăng hậu gánh
Co mạch vành, mạch phổi → thận trọng
Carboprost
Có thể gây phù phổi, co thắt phế quản
Carbetocin
Tác dụng tim mạch tương tự; bolus chậm
PHỐI HỢP
Đa chuyên khoa
Sản, gây mê, tim mạch, nội sản, sơ sinh
Lần mang thai sau
Tư vấn trước mang thai (nguy cơ tái phát)
KẾT THÚC
☰ MỤC LỤC
‹‹‹QUAY LẠI
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 44, tr. 299–304v1.0 (bản thử) · 11/2026
45
BỆNH TIM BẨM SINH PHỨC TẠP VÀ THAI KỲ
NGUYÊN TẮC
Nơi chăm sóc
Đa chuyên khoa tại trung tâm chuyên sâu
Gánh nặng tuần hoàn
Cung lượng tim tăng 40%
Đỉnh tuần 20-24, duy trì đến khi sinh
Có thể suy thất phải, trái hoặc thất đơn
Tiếp cận
Phân tích theo 7 đặc điểm tuần hoàn bình thường
BẮT ĐẦU
CHIẾN LƯỢC SINH
Ưu tiên
Sinh đường âm đạo tự nhiên hoặc có dụng cụ
Giai đoạn hai ngắn, tránh Valsalva khi rặn
Nguy cơ rất cao
Vd tăng áp phổi nặng
Thường MLT chương trình, đủ chuyên gia có mặt
VÔ CẢM
Sinh đường âm đạo
Giảm đau sớm: CSE liều thấp hoặc NMC
Giảm đáp ứng giao cảm, gánh nặng tuần hoàn
HA ĐM xâm lấn/cung lượng tim ít xâm lấn: hữu ích, không luôn bắt buộc
Theo dõi SpO₂, ECG
MLT
CSE hoặc NMC tăng liều dần chậm
Kèm theo dõi HA ĐM xâm lấn
Đường TM trung tâm
Thường tránh: khó diễn giải
Nguy cơ nhiễm trùng, loạn nhịp do dây dẫn
GMTT opioid liều cao
Trước đây dùng; nay ít dùng hơn nhiều
Oxytocin, carbetocin
Giảm co bóp cơ tim, giãn mạch đáng kể
Thận trọng: bolus chậm hoặc truyền
☰ MỤC LỤC
Tiếp tục
trang sau
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 45, tr. 305–311v1.0 (bản thử) · 11/2026
45
BỆNH TIM BẨM SINH PHỨC TẠP VÀ THAI KỲ
THEO DẠNG TUẦN HOÀN
Chuyển vị ĐĐM, sửa Jatene
Sinh: NMC liều thấp sớm, HA không xâm lấn
MLT: gây tê tủy sống tiêu chuẩn nếu chức năng thất trái tốt
HA không xâm lấn hoặc cung lượng tim ít xâm lấn
Chuyển vị ĐĐM, Mustard/Senning
Thất phải đảm nhiệm tuần hoàn hệ thống
Dễ suy thất, phù phổi
Sinh: NMC liều thấp sớm + HA ĐM xâm lấn
MLT: CSE tăng liều dần chậm + HA ĐM xâm lấn
Fontan (TCPC)
Máu lên phổi nhờ áp lực âm lồng ngực khi tự thở
Sinh: NMC liều thấp sớm, HA không xâm lấn
MLT: CSE tăng liều dần chậm + HA ĐM xâm lấn
Duy trì tự thở, tránh thông khí áp lực dương nếu có thể
Eisenmenger
Shunt đảo chiều → tím
Tử vong thai kỳ có tăng áp phổi 35% (số liệu sách 2022)
Thường không thử sinh đường âm đạo
MLT: GMTT hoặc CSE tăng liều dần chậm
CSE: thuốc tê liều thấp khoang dưới nhện → bổ sung NMC tăng dần
Theo dõi xâm lấn; có sẵn tuần hoàn ngoài cơ thể
LƯU Ý
"HA ĐM xâm lấn" ở đây là theo dõi, không phải bóng đối xung ĐM chủ
Bảng theo dạng tuần hoàn là tóm tắt nguồn, cần chuyên gia đánh giá từng ca
KẾT THÚC
☰ MỤC LỤC
‹‹‹QUAY LẠI
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 45, tr. 305–311v1.0 (bản thử) · 11/2026
46
CÁC TÌNH TRẠNG TĂNG ĐÔNG
NHẬN BIẾT

Di truyền

Yếu tố V Leiden: thường gặp nhất
Đột biến prothrombin G20210A
Thiếu protein C
Thiếu protein S (khó chẩn đoán: giảm sinh lý khi mang thai)
Thiếu antithrombin III

Mắc phải: kháng phospholipid (APS)

Huyết khối TM (phần lớn) và ĐM
Giảm tiểu cầu 40-50%, giống ITP
Suy nhau, TSG, thai chậm tăng trưởng, sinh non, mất thai
Kháng đông lupus, kháng cardiolipin, kháng β₂-glycoprotein
BẮT ĐẦU
NGUY CƠ
Nguy cơ huyết khối cao hơn, nhất là khi có tiền sử VTE bản thân/gia đình
Nguy cơ cao: đồng hợp tử đột biến prothrombin có tiền sử huyết khối gia đình/bản thân, hoặc phối hợp prothrombin + yếu tố V Leiden
Yếu tố V Leiden đồng hợp tử + tiền sử huyết khối gia đình/bản thân: VTE 17%
Tỷ lệ phụ thuộc quần thể và tiền sử, không áp dụng chung
XỬ TRÍ GÂY MÊ
Kế hoạch quanh sinh
Giảm khả năng chuyển dạ/MLT ngay sau liều chống đông
Đặt/rút catheter NMC
Dựa vào thời điểm liều chống đông cuối
Khoảng chờ: xem Heparin và gây tê trục thần kinh, #49
APS: aPTT
Kháng đông lupus kéo dài aPTT in vitro
Có thể vẫn kéo dài sau ngừng heparin
→ có thể không hữu ích đánh giá đông máu
APS: tiểu cầu
Giảm tiểu cầu làm phức tạp xử trí gây mê
UFH trên 4-5 ngày
Nguy cơ (hiếm) giảm tiểu cầu do heparin (HIT)
☰ MỤC LỤC
Tiếp tục
trang sau
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 46, tr. 313–316v1.0 (bản thử) · 11/2026
46
CÁC TÌNH TRẠNG TĂNG ĐÔNG
CHỐNG ĐÔNG
Bắt đầu
Sớm trong thai kỳ, theo hướng dẫn quốc gia
Thuốc
LMWH liều thấp, trung gian hoặc cao hơn
Theo mức độ bệnh, tiền sử VTE bản thân/gia đình
Cuối thai kỳ
Đôi khi đổi sang UFH liều thấp (tác dụng ngắn)
→ giảm trì hoãn gây tê trục thần kinh
Khi sinh
Thường ngừng khi bắt đầu chuyển dạ
Hoặc trước khởi phát chuyển dạ/MLT kế hoạch
Sau mổ
Có thể dùng lại liều thấp cho người có nguy cơ
Theo khuyến cáo SOAP và AAGBI
LƯU Ý
Không phải y lệnh ngừng/dùng lại thuốc
Đối chiếu hướng dẫn hiện hành, chức năng thận, tiểu cầu, thời điểm catheter
KẾT THÚC
☰ MỤC LỤC
‹‹‹QUAY LẠI
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 46, tr. 313–316v1.0 (bản thử) · 11/2026
47
BỆNH HEMOPHILIA
NHẬN BIẾT
Hemophilia A / B
Thiếu yếu tố VIII / IX; lặn liên kết X
Nữ mang gen: nguy cơ chảy máu không đồng nhất, thường nhẹ
Hemophilia C
Thiếu yếu tố XI; lặn NST thường
Tỷ lệ biến chứng chảy máu đặc biệt cao ở nữ
Xét nghiệm
aPTT kéo dài (có thể bình thường nếu thể nhẹ)
Tiểu cầu, PT bình thường; yếu tố VIII/IX thường <40%
Thiếu VIII: XN kháng nguyên vWF loại trừ (xem Bệnh von Willebrand, #48)
Nguy cơ chảy máu
Theo nồng độ yếu tố; <10-20% có thể chảy máu khi:
Sinh, MLT, đặt TM, đặt NKQ, đặt/rút catheter NMC
BẮT ĐẦU
GỌI HỖ TRỢCHUYÊN GIA HUYẾT HỌC
XỬ TRÍ GÂY MÊ
Trước sinh
Hội chẩn huyết học; định lượng yếu tố, đông máu
Đánh giá kỹ khuynh hướng chảy máu
Gây tê trục thần kinh
Có thể: người mang gen, nồng độ yếu tố bình thường
Có lẽ tốt nhất tránh nếu chưa điều trị/còn thiếu yếu tố
Bổ sung yếu tố theo tư vấn huyết học
Rút catheter NMC
Chỉ sau khi tối ưu đông máu; đánh giá thần kinh
GMTT
Tránh chấn thương khi thao tác đường thở
Chuẩn bị PPH
Đường TM cỡ lớn, sẵn chế phẩm máu, yếu tố thay thế
Tiêm
Tránh tiêm bắp
☰ MỤC LỤC
Tiếp tục
trang sau
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 47, tr. 317–321v1.0 (bản thử) · 11/2026
47
BỆNH HEMOPHILIA
THUỐC
Desmopressin (DDAVP)
Tăng yếu tố VIII ở hemophilia A thể nhẹ
Yếu tố VIII
Huyết tương cô đặc hoặc tái tổ hợp
Khi nồng độ <10%; ngưỡng cao hơn ở thai phụ trước/trong sinh
Hemophilia B
PCC hoặc yếu tố IX
Acid tranexamic (TXA)
Đã dùng thành công cho PPH
Có thể đặc biệt hiệu quả khi nguy cơ cao PPH muộn
Phối hợp
Không dùng thuốc chống tiêu sợi huyết cùng PCC
Tăng nguy cơ thuyên tắc huyết khối
Chất ức chế
Kháng thể sau nhiều lần dùng yếu tố → giảm hiệu quả
XỬ TRÍ SẢN KHOA
Yếu tố VIII mục tiêu
>50% khi chuyển dạ; >80% khi MLT
Ngưỡng sách 2022, cần chuyên gia xác minh
Phương thức sinh
Tư vấn lợi/hại; chưa đủ bằng chứng tối ưu
MLT
Khuyến cáo: ngôi mông, thai có nguy cơ mắc
Đề nghị: người mang gen có thai nam
Sinh dụng cụ
Tránh khi có thể nếu yếu tố VIII/IX giảm nặng
Tầng sinh môn
Hạn chế tối đa rách, cắt
Điện cực da đầu thai
Tránh nếu có lựa chọn khác
LƯU Ý
Hemophilia mắc phải
Kháng thể kháng yếu tố; có thể xuất hiện khi mang thai, hậu sản
Băng huyết nặng, có thể muộn
PPH không rõ nguyên nhân
Nghĩ tới rối loạn chảy máu; chẩn đoán, điều trị kịp thời
KẾT THÚC
☰ MỤC LỤC
‹‹‹QUAY LẠI
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 47, tr. 317–321v1.0 (bản thử) · 11/2026
48
BỆNH VON WILLEBRAND
NHẬN BIẾT
Bệnh
Rối loạn chảy máu di truyền thường gặp nhất (~1%)
Tiền sử: kinh nhiều, chảy máu quanh mổ, PPH
Xét nghiệm
PT, tiểu cầu thường bình thường (týp 2B có thể giảm)
aPTT bình thường/kéo dài tùy mức yếu tố VIII
Kháng nguyên hoặc hoạt tính vWF <30 IU/dL: xác nhận
Týp
1 (75%): thiếu một phần; 2 (2A, 2B, 2M, 2N): định tính
3 (<5%): thiếu hoàn toàn, nặng
Thai kỳ
vWF tăng 2-3 lần ở tam cá nguyệt 2-3
Týp 1: đa số về bình thường ở tam cá nguyệt 3
Týp 2: khiếm khuyết định tính vẫn còn
BẮT ĐẦU
GỌI HỖ TRỢCHUYÊN GIA HUYẾT HỌC
GÂY TÊ TRỤC THẦN KINH
Trước sinh
Hội chẩn huyết học: đánh giá, xét nghiệm, quyết định
Týp 1
vWF và yếu tố VIII ≥50 IU/dL ở tam cá nguyệt 3
+ đông máu khác bình thường → thường an toàn
Týp 2
Có báo cáo an toàn; khó đánh giá cầm máu
Týp 3
Thường tránh
Rút catheter NMC
Sớm sau sinh: nồng độ yếu tố giảm nhanh
Trì hoãn: XN lại, điều chỉnh trước khi rút
Vá máu NMC
Cân nhắc tương tự (xem Vá máu ngoài màng cứng, #52)
☰ MỤC LỤC
Tiếp tục
trang sau
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 48, tr. 323–327v1.0 (bản thử) · 11/2026
48
BỆNH VON WILLEBRAND
THUỐC – LIỀU
Desmopressin (DDAVP)
Týp 1 và thường týp 2 đáp ứng; týp 3 không
Không dùng ở týp 2B: giảm tiểu cầu nặng hơn
Nên thử đáp ứng trước, khi chủ động
An toàn cho mẹ và thai khi có chỉ định
Liều DDAVP
0,3 mcg/kg TM (tối đa 20-30 mcg) trong 20-30 phút
vWF tăng 3-5 lần sau 30-60 phút; tác dụng 6-12 giờ
Liều 2 sau 8-12 giờ nếu cần, thêm 1-3 ngày
Hạ natri máu
Liều lặp: giảm đáp ứng nhanh, hạ natri
Cảnh giác hạ natri nặng lúc sinh: oxytocin + dịch TM nhiều
Chống tiêu sợi huyết
TXA, acid epsilon aminocaproic: chảy máu nhẹ
Hàng hai; không tăng vWF/yếu tố VIII
Bổ sung vWF
Mổ kế hoạch, xuất huyết nặng, thất bại điều trị khác
Mục tiêu vWF 50-100%; liều theo chế phẩm
vWF tái tổ hợp: có thể cần thêm VIII tái tổ hợp
Tủa lạnh
Khi không có chế phẩm vWF
Vd 10 đơn vị, hoặc 2 liều 5 đơn vị (mỗi liều 100 mL)
SẢN KHOA – XUẤT HUYẾT
Nhóm đa chuyên khoa
Týp 1 vWF không về bình thường, tiền sử chảy máu nặng, týp 2 hoặc 3
Sinh dụng cụ
Tốt nhất tránh khi chưa rõ tình trạng VWD của thai
MLT
Chỉ khi có chỉ định sản khoa
PPH
16-29% trong 24 giờ; 20-29% xuất huyết muộn
Xuất huyết nặng
Xử trí như người không VWD + điều chỉnh đông máu
(xem Xuất huyết sản khoa khối lượng lớn, #21)
KẾT THÚC
☰ MỤC LỤC
‹‹‹QUAY LẠI
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 48, tr. 323–327v1.0 (bản thử) · 11/2026
49
HEPARIN VÀ GÂY TÊ TRỤC THẦN KINH
NGUYÊN TẮC
Ngừng heparin
Khi dự kiến thủ thuật, vỡ ối, chảy máu âm đạo, chuyển dạ
Khám gây mê trước sinh
Bệnh đồng mắc hoặc chống đông liều cao hơn
Cân bằng nguy cơ
Sản khoa: nguy cơ GMTT có thể vượt nguy cơ máu tụ NMC
Đổi LMWH → UFH
Gần đủ tháng hoặc sớm hơn (Hoa Kỳ)
Vd bệnh đồng mắc, nguy cơ sinh non, MLT khẩn
UFH trên 4 ngày
Kiểm tra tiểu cầu (HIT hiếm)
Đang lưu catheter
UFH liều thấp (vd 5000 U dưới da mỗi 12 giờ): được lưu
Không dùng LMWH liều trung gian/cao
Có thể LMWH liều thấp 1 lần/ngày (không 2 lần), theo hướng dẫn
BẮT ĐẦU
UFH – KHOẢNG CHỜ (ANH | HOA KỲ)
Liều thấp → chọc kim/rút catheter
5000 U dưới da mỗi 12 giờ hoặc 8 giờ
Anh: 4 giờ hoặc đông máu bình thường
Hoa Kỳ: 4-6 giờ hoặc đông máu bình thường
Liều trung gian → chọc kim
7500-10000 U dưới da mỗi 12 giờ
Hoa Kỳ: 12 giờ VÀ đông máu bình thường
Liều cao → chọc kim
Trên 10000 U dưới da mỗi 12 giờ
Hoa Kỳ: 24 giờ VÀ đông máu bình thường
Heparin TM → chọc kim/rút catheter
Anh: 4 giờ hoặc đông máu bình thường
Hoa Kỳ: 4-6 giờ VÀ đông máu bình thường
Chọc kim/rút catheter → liều UFH
1 giờ
☰ MỤC LỤC
Tiếp tục
trang sau
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 49, tr. 329–335v1.0 (bản thử) · 11/2026
49
HEPARIN VÀ GÂY TÊ TRỤC THẦN KINH
LMWH – KHOẢNG CHỜ (ANH | HOA KỲ)
Liều dự phòng → chọc kim
12 giờ (cả hai)
Liều trung gian → chọc kim
Hoa Kỳ: 24 giờ
Liều điều trị (cao) → chọc kim
24 giờ (cả hai)
Chọc kim → liều 1
Không sang chấn: Anh 4 giờ; Hoa Kỳ ít nhất 12 giờ
Có sang chấn: 24 giờ (cả hai)
Liều 2, chế độ mỗi 12 giờ
Hoa Kỳ: 24 giờ sau liều 1
Rút catheter → liều LMWH
Anh: 4 giờ
Hoa Kỳ: 12 giờ sau chọc kim HOẶC 4 giờ sau rút
Không tự hiểu là được chọn mốc sớm hơn
LIỀU THAM KHẢO (ACCP/ACOG)
UFH dự phòng
Tam cá nguyệt 1: 5000-7500 U dưới da mỗi 12 giờ
Tam cá nguyệt 2: 7500-10000 U; 3: ≥10000 U
UFH liều cao
Chỉnh liều TM: aPTT 1,5-2,5 lần chứng hoặc ban đầu
Đo lúc 6 giờ; cũng có thể dùng dưới da
Enoxaparin
Dự phòng 40 mg/ngày hoặc 30 mg mỗi 12 giờ
Trung gian 40 mg mỗi 12 giờ
Cao 1 mg/kg mỗi 12 giờ hoặc 1,5 mg/kg/ngày
Dalteparin
Dự phòng 5000 U/ngày; trung gian 5000 U mỗi 12 giờ
Cao 200 U/kg/ngày hoặc 100 U/kg mỗi 12 giờ
☰ MỤC LỤC
‹‹‹QUAY LẠI
Tiếp tục
trang sau
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 49, tr. 329–335v1.0 (bản thử) · 11/2026
49
HEPARIN VÀ GÂY TÊ TRỤC THẦN KINH
RCOG (ANH): LMWH DỰ PHÒNG THEO CÂN NẶNG
<50 kg
Enoxaparin 20 mg; dalteparin 2500 U; tinzaparin 3500 U/ngày
50-90 kg
Enoxaparin 40 mg; dalteparin 5000 U; tinzaparin 4500 U/ngày
91-130 kg
Enoxaparin 60 mg; dalteparin 7500 U; tinzaparin 7000 U/ngày
131-170 kg
Enoxaparin 80 mg; dalteparin 10000 U; tinzaparin 9000 U/ngày
>170 kg
Enoxaparin 0,6 mg/kg/ngày; dalteparin, tinzaparin 75 U/kg/ngày
Dự phòng cao, 50-90 kg
Enoxaparin 40 mg mỗi 12 giờ; dalteparin 5000 U mỗi 12 giờ
Tinzaparin 4500 U mỗi 12 giờ
Chia liều
Enoxaparin, tinzaparin từ 91 kg: có thể chia 2 liều
LƯU Ý
Liều tiêm dưới da; thuật ngữ liều chưa chuẩn hóa
Protamine đảo ngược UFH: có thể hạ HA, phù phổi, phản vệ
Đối chiếu hướng dẫn hiện hành trước khi áp dụng
KẾT THÚC
☰ MỤC LỤC
‹‹‹QUAY LẠI
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 49, tr. 329–335v1.0 (bản thử) · 11/2026
50
CHỌC THỦNG MÀNG CỨNG NGOÀI Ý MUỐN
NHẬN BIẾT
Dấu hiệu
CSF chảy tự do từ kim NMC
Kim 16-18G: thường chảy ngược, nhưng không phải luôn
→ luôn cảnh giác cao
Dễ nhầm
Nước muối khi dùng mất sức cản với nước muối
Phân biệt
CSF: có glucose, protein; nước muối: không
Không dựa pH hoặc nhiệt độ đơn lẻ
Thực hành: hiếm phân tích, ưu tiên giảm đau
Nguyên nhân
Kim NMC (thường nhất); catheter xuyên màng cứng
Kim tủy sống (gây tê/giảm đau tủy sống)
BẮT ĐẦU
XỬ TRÍ NGAY
Kim
Lắp lại nòng kim NMC: ngăn mất thêm CSF
Mọi liều
Hút kiểm tra catheter trước khi tiêm (không tuyệt đối)
Tiêm chậm, chia liều nhỏ
Chọn hướng
1 trong 3 lựa chọn dưới; ưu tiên an toàn mẹ
☰ MỤC LỤC
Tiếp tục
trang sau
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 50, tr. 337–340v1.0 (bản thử) · 11/2026
50
CHỌC THỦNG MÀNG CỨNG NGOÀI Ý MUỐN
3 LỰA CHỌN
1. Catheter khoang dưới nhện
Luồn catheter NMC qua chỗ thủng, khoảng 4 cm
Giảm đau chuyển dạ rất tốt
Chưa chắc giảm tỷ lệ PDPH
Nguy cơ: sai sót thuốc
Thường chỉ BS gây mê tiêm bổ sung (an toàn hơn)
Thận trọng liều, thể tích: tránh phong bế cao
(xem Gây tê tủy sống cao, #65)
MLT/sinh dụng cụ: bupivacaine tỷ trọng cao, liều nhỏ chia
2. Làm lại NMC
Ở khe liên đốt khác
Thuốc dễ qua chỗ thủng vào khoang dưới nhện
Nhiều nơi: chỉ BS gây mê tiêm mọi liều bổ sung
3. Ngừng NMC
Opioid TM: PCA fentanyl hoặc remifentanil
YẾU TỐ NGUY CƠ
Người bệnh
BMI quá thấp hoặc quá cao; khoang NMC sâu
Không nằm/ngồi yên (khó chịu, lo lắng)
Người thực hiện
Nhiều lần cố xác định khoang NMC; thiếu kinh nghiệm
SAU SINH – HỒ SƠ
Theo dõi
Sát triệu chứng PDPH (xem Đau đầu sau chọc màng cứng, #51)
Biến chứng khác
Đau đầu mạn, tụ máu dưới màng cứng, co giật, liệt dây sọ
Ra viện
Thông tin ADP, PDPH: triệu chứng, khi nào tư vấn, liên hệ ai
Đồng ý
Giải thích nguy cơ ADP, PDPH trước thủ thuật; ghi hồ sơ
KẾT THÚC
☰ MỤC LỤC
‹‹‹QUAY LẠI
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 50, tr. 337–340v1.0 (bản thử) · 11/2026
51
ĐAU ĐẦU SAU CHỌC MÀNG CỨNG
CHẨN ĐOÁN
Đặc điểm chính
Đau đầu phụ thuộc tư thế
Tăng trong 15 phút khi ngồi/đứng
Giảm trong 15 phút khi nằm
Vị trí
Hai bên, chẩm-trán; lan cổ, vai
Kèm
Ù tai, cứng cổ, nghe kém, sợ ánh sáng, buồn nôn
Thời điểm
90% trong 72 giờ đầu; hiếm: ngay hoặc tới 14 ngày
Tần suất
Sau ADP kim Tuohy: tới 80%
Kim tủy sống nhỏ: hiếm hơn hẳn
Chẩn đoán
Chủ yếu lâm sàng
BẮT ĐẦU
ĐÁNH GIÁ
Bệnh sử
Tiền sử y khoa, sản khoa; đặc điểm đau đầu
Xem lại hồ sơ gây tê trục thần kinh
Khám
Vị trí chọc: rò CSF, viêm, đau khi ấn
Nghiệm pháp Gutsche: không đáng tin cậy
Cờ đỏ
Cảnh giác bệnh nặng: cân nhắc MRI/CT sớm
Chưa chắc chắn
CTM, CRP, chức năng gan, cấy máu, chọc dò thắt lưng
XỬ TRÍ BẢO TỒN
Diễn tiến
70% tự hết trong 7 ngày
Giảm đau
Paracetamol ± NSAID đều đặn
Opioid ít khả năng thêm lợi ích
Hỗ trợ
Chống nôn (vd ondansetron)
Làm mềm phân (vd lactulose): tránh rặn
DVT
Đánh giá nguy cơ; vận động, vớ chống thuyên tắc
Đang LMWH: ảnh hưởng thời điểm vá máu (#49)
Dịch
Tránh mất nước; không có bằng chứng bù dịch ngừa/trị PDPH
Caffeine
Tranh cãi; rất ít bằng chứng
Loạn nhịp, hạ ngưỡng co giật
☰ MỤC LỤC
Tiếp tục
trang sau
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 51, tr. 341–346v1.0 (bản thử) · 11/2026
51
ĐAU ĐẦU SAU CHỌC MÀNG CỨNG
CAN THIỆP
Vá máu NMC
Xem Vá máu ngoài màng cứng, #52
Khi vá máu chống chỉ định
Phong bế hạch chân bướm-khẩu cái 2 bên (thuốc tê qua mũi)
Phong bế thần kinh chẩm lớn
Cần thêm thử nghiệm trước khi khuyến cáo
YẾU TỐ NGUY CƠ
Kim cỡ lớn (16 G > 18 G), đầu cắt, chọc nhiều lần
Người thực hiện thiếu kinh nghiệm
Nữ, tuổi sinh đẻ, tiền sử đau nửa đầu
THÔNG TIN – HỒ SƠ
Giải thích nguyên nhân, triệu chứng, điều trị, tiên lượng + văn bản
Ghi chép khám, xử trí, trao đổi
Báo BS gia đình (văn bản/điện tử), nhất là sau ra viện
CĐ PHÂN BIỆT
  1. Nhiễm trùng: viêm màng não, viêm não, viêm xoang
  2. Chuyển hóa: mất nước, cai caffeine
  3. Mạch máu: đau nửa đầu, huyết khối TM não, nhồi máu não
  4. Máu tụ dưới màng cứng, xuất huyết dưới nhện
  5. Tổn thương choán chỗ
  6. Đau đầu căng thẳng, TSG (#39), tăng áp lực nội sọ lành tính, khí nội sọ
KẾT THÚC
☰ MỤC LỤC
‹‹‹QUAY LẠI
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 51, tr. 341–346v1.0 (bản thử) · 11/2026
52
VÁ MÁU NGOÀI MÀNG CỨNG
CHỈ ĐỊNH – CHỐNG CHỈ ĐỊNH

Chỉ định

PDPH vừa-nặng
Ảnh hưởng đáng kể việc chăm sóc trẻ
Cảnh giác nguyên nhân đau đầu nghiêm trọng khác
(xem Đau đầu sau chọc màng cứng, #51)

CCĐ (phần lớn tương đối)

Nhiễm khuẩn huyết đã xác định
Rối loạn đông máu
Nhiễm trùng tại chỗ chọc kim
Bệnh ác tính huyết học
Đau đầu không điển hình cần thăm dò
Nhân chứng Giê-hô-va: trao đổi từng người
Người bệnh từ chối
BẮT ĐẦU
CHUẨN BỊ
Thời điểm
Tối ưu từ 48 giờ sau chọc màng cứng
Dưới 24 giờ: giảm tỷ lệ thành công
Không trì hoãn nếu ảnh hưởng nặng
Người làm
BS gây mê thâm niên xác định khoang NMC
BS thứ hai chọc TM lấy máu
Đồng thuận
Đồng thuận bằng văn bản sau giải thích đầy đủ
Nơi – tư thế
Phòng gây mê hoặc phòng mổ
Ngồi hoặc nằm nghiêng (nằm: dễ chịu hơn, khó làm hơn)
Vô khuẩn
Vô khuẩn nghiêm ngặt cả lấy máu và tiêm
Mũ, khẩu trang, áo choàng, găng; chlorhexidine/povidone iodine
KỸ THUẬT
Vị trí
Cùng mức hoặc thấp hơn một khoang (máu lan lên đầu nhiều hơn)
Tiêm
Nối bơm máu tự thân trực tiếp kim NMC
Tiêm máu chậm
Dừng khi
Khó chịu/căng tức hoặc đạt tối đa 30 mL
Tùy điều kiện nào đến trước
☰ MỤC LỤC
Tiếp tục
trang sau
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 52, tr. 347–351v1.0 (bản thử) · 11/2026
52
VÁ MÁU NGOÀI MÀNG CỨNG
HIỆU QUẢ – LẶP LẠI
Thể tích
Bằng chứng ủng hộ ít nhất 20 mL (không bắt buộc)
20-30 mL chưa cho thấy vượt trội
Kim gây thủng
Kim tê tủy sống 24-27 G: giảm đau tới 95%
Kim Tuohy 16-18 G: khoảng 30% hết hoàn toàn
Còn đau/tạm thời
Có thể lặp EBP; lần 2 thành công tương tự
Thất bại lần 2
Lần tiếp ít thành công, tăng biến chứng
Xét CĐ phân biệt; hạ ngưỡng MRI/CT
Trao đổi sớm BS thần kinh
SAU THỦ THUẬT
Nằm
Nằm ngửa ít nhất 2 giờ
Rồi vận động nhẹ nhàng
Dặn
Tránh nâng vật nặng/rặn gắng sức
Đau lưng nhẹ
Giảm đau thông thường + trấn an
Xuất viện
Sinh hoạt bình thường + đạt tiêu chuẩn sau sinh
Theo dõi
Nhóm gây mê theo dõi, giải thích hệ quả
Thông báo BS chăm sóc ban đầu
Báo động
Cho liên hệ khẩn: sốt, yếu chân
Rối loạn kiểm soát đại tiểu tiện
BIẾN CHỨNG
Đau lưng: thường gặp, hết trong 2 ngày
Thất bại 10-50%
Bệnh lý rễ thần kinh; tổn thương thần kinh
Chọc thủng màng cứng lần nữa
Nhiễm trùng CNS/co giật/áp xe NMC
KẾT THÚC
☰ MỤC LỤC
‹‹‹QUAY LẠI
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 52, tr. 347–351v1.0 (bản thử) · 11/2026
53
SỐT TRONG CHUYỂN DẠ
ĐỊNH NGHĨA (CHƯA THỐNG NHẤT)
Hướng dẫn Anh
≥ 38 °C một lần đo
Hoặc ≥ 37,5 °C hai lần cách 1 giờ
Hướng dẫn Hoa Kỳ
Nhiệt độ miệng ≥ 39 °C một lần
Hoặc 38-38,9 °C hai lần cách 30 phút
BẮT ĐẦU
GỌI HỖ TRỢBS GÂY MÊ NHIỀU KINH NGHIỆM + BS SƠ SINH
XỬ TRÍ
Tìm nguyên nhân
Hỏi bệnh sử, khám kỹ
Chuyển dạ cũng tăng nhịp thở, nhịp tim, bạch cầu
Nhiễm trùng ối
Nghĩ đến ở mọi trường hợp sốt
Kháng sinh phổ rộng + thuốc hạ sốt
Nhanh chóng cho sinh; không phải mọi ca đều MLT cấp cứu
Tử cung
Chủ động thuốc tăng co + hồi sức
Nguy cơ đờ tử cung, PPH (xem Đờ tử cung, #22)
Sốc nhiễm trùng
Điều trị tích cực + chuyên khoa hồi sức
Sơ sinh
Hội chẩn BS sơ sinh sớm để đánh giá khi sinh
GÂY TÊ TRỤC THẦN KINH
Điều kiện
Có thể an toàn nếu đã điều trị
(kháng sinh, hạ sốt) và đáp ứng đầy đủ
Giảm nhiệt độ chỉ là một ví dụ đáp ứng
Vẫn xét huyết động, nguy cơ từng người
CCĐ tuyệt đối
Nhiễm trùng tại vị trí chọc kim
→ giảm đau/vô cảm khác
Thời điểm
Cân nhắc đặt catheter NMC sớm
Tăng nguy cơ rối loạn chuyển dạ, MLT cấp cứu
Vô khuẩn
Vô khuẩn nghiêm ngặt
Catheter
Nguy cơ nhiễm trùng tăng theo thời gian lưu
NMC ngắn hạn quanh sinh: nhiều khả năng an toàn
Theo dõi
Theo dõi sát phát hiện nhiễm trùng CNS
☰ MỤC LỤC
Tiếp tục
trang sau
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 53, tr. 353–357v1.0 (bản thử) · 11/2026
53
SỐT TRONG CHUYỂN DẠ
GÂY MÊ TOÀN THÂN
Khi nào
Nhiễm trùng + huyết động không ổn định
Gây tê trục có thể CCĐ → GMTT khi MLT
Tiền oxy hóa
Rất quan trọng: tăng tiêu thụ oxy
Độ bão hòa oxy giảm nhanh
Đường thở
Nhiễm trùng hô hấp: tăng kích thích, tăng tiết
Sẵn dụng cụ đặt NKQ khó
(xem Đặt nội khí quản khó và thất bại, #64)
Hồi sức
Lý tưởng: hồi sức đầy đủ trước khởi mê
Có thể không khả thi khi MLT cấp cứu
Khởi mê
Có thể cân nhắc ketamine, etomidate
Ổn định huyết động hơn propofol, thiopentone
Xuất huyết
Trương lực tử cung giảm + rối loạn đông máu
Có thể cần theo dõi xâm lấn, truyền máu
HẬU QUẢ

Mẹ

Dùng kháng sinh nhiều hơn; tăng MLT
Nhiễm trùng ối: đờ tử cung, PPH
Viêm nội mạc tử cung
Viêm TM huyết khối vùng chậu

Sơ sinh

Hít phân su, co giật, cần thông khí
Tử vong sớm
Nhiễm trùng ối: nhiễm trùng huyết, viêm phổi
Sốt do NMC: APGAR phút 1 thấp, giảm trương lực
NGUYÊN NHÂN

Nhiễm trùng

Nhiễm trùng buồng ối (viêm màng ối)
Nhiễm trùng tiết niệu
Nhiễm trùng hô hấp trên
Hô hấp dưới/viêm phổi

Không nhiễm trùng

Sốt liên quan NMC (~26% sản phụ được giảm đau NMC)
Thuyên tắc huyết khối
Phòng sinh quá nóng
Sốt do thuốc: chẩn đoán loại trừ
KẾT THÚC
☰ MỤC LỤC
‹‹‹QUAY LẠI
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 53, tr. 353–357v1.0 (bản thử) · 11/2026
54
GIẢM ĐAU NGOÀI MÀNG CỨNG THẤT BẠI KHI CHUYỂN DẠ
ĐÁNH GIÁ
Hồ sơ
Độ sâu NMC, chiều dài catheter, khó khăn khi đặt
Đau
Vị trí, tính chất, đau hay áp lực; thang 0-10
Loại trừ
Vỡ tử cung (đau bụng liên tục, từng MLT)
Căng bàng quang (thông tiểu vẫn có thể tắc)
Chỗ đặt
Di lệch/rò rỉ/gập catheter
Phong bế
Ethyl chloride: giới hạn trên + dưới, hai bên
Bàn chân ấm: thường là phong bế giao cảm
Thiết bị
Bơm, dây, chỗ nối; tuột nối tại bộ lọc hay gặp
BẮT ĐẦU
XỬ TRÍ
Chưa từng hiệu quả
Catheter có lẽ sai khoang → sẵn sàng đặt lại
Xét tiến triển chuyển dạ, khó khăn lần trước
Hai bên, không đủ
Bolus LDM 10 mL ± opioid NMC
Một bên/loang lổ
Nằm nghiêng, bên đau ở dưới
Rút catheter 1 cm (vô khuẩn)
Còn ít nhất 3 cm trong khoang; bolus LDM 10 mL
Đau vùng cùng
Bolus LDM bổ sung (vd 10 mL) ± opioid NMC
Tiêm nhanh thể tích LDM có thể cải thiện; tư thế có thể ảnh hưởng ít
Đau tầng sinh môn
Thêm fentanyl 50-100 mcg NMC (liều bên dưới)
Giữa các liều
Chờ đánh giá; phát hiện phong bế cao/bất ổn tim mạch
☰ MỤC LỤC
Tiếp tục
trang sau
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 54, tr. 359–364v1.0 (bản thử) · 11/2026
54
GIẢM ĐAU NGOÀI MÀNG CỨNG THẤT BẠI KHI CHUYỂN DẠ
THUỐC – LIỀU
LDM
Vd bupivacaine 0,1% + fentanyl 2 mcg/mL
Liều bổ sung
Vd 10 mL LDM trong 1 phút
Ít/không hiệu quả: thêm 10 mL sau 5 phút, sau kiểm tra mức
Fentanyl NMC
Pha 100 mcg trong 10 mL NaCl 0,9%
Cho 50-100 mcg (5-10 mL)
Thuốc, thể tích theo phác đồ cơ sở
ĐẶT LẠI
Khi nào
Mọi biện pháp không đạt; báo có thể vẫn không đạt
Catheter trong TM ở bất kỳ bước nào → đặt lại
Kỹ thuật
Cân nhắc CSE: nhanh hơn, ít phong bế một bên
(xem Giảm đau chuyển dạ bằng CSE, #2)
Thay thế
Remifentanil PCA TM (tùy thuốc, hộ sinh được đào tạo)
(xem Giảm đau chuyển dạ không qua trục thần kinh, #3)
YẾU TỐ NGUY CƠ
Tỷ lệ thất bại 12-14%: trao đổi khi lấy đồng thuận
BMI cao: kim dài hơn/siêu âm; cố định catheter khi nằm nghiêng
Bất thường cột sống/trục thần kinh; đau lưng mạn
CTC mở nhanh (khởi phát cần 15-20 phút); thế chẩm sau
BS ít kinh nghiệm
NGUYÊN NHÂN
  1. Sang bên: phong bế một bên; luồn quá dài
  2. Vào mạch: nguy cơ ngộ độc thuốc tê (xem LAST, #67)
  3. Dưới nhện: khởi phát nhanh, phong bế vận động, tụt HA (xem Gây tê tủy sống cao, #65)
  4. Dưới màng cứng: phong bế cao, loang lổ
  5. Tuột khỏi khoang; mất sức cản giả; hỏng thiết bị
  6. Tổng liều không đúng; kháng thuốc tê (hiếm)
KẾT THÚC
☰ MỤC LỤC
‹‹‹QUAY LẠI
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 54, tr. 359–364v1.0 (bản thử) · 11/2026
55
GÂY TÊ TỦY SỐNG THẤT BẠI KHI MỔ LẤY THAI
CHẨN ĐOÁN

Biểu hiện

Không có phong bế cảm giác/vận động
Có phong bế nhưng chưa đủ độ cao để mổ
Phong bế loang lổ hoặc một bên
Đủ lúc đầu, không đủ suốt cuộc mổ

Phong bế đủ cho MLT

Sờ nhẹ tới T5 hai bên
Thực hành: đa số dùng lạnh tới T4 hai bên
BẮT ĐẦU
GỌI HỖ TRỢBS SẢN KHOA + BÁO BS NHI KHOA
TRƯỚC KHI MỔ
Quyết định nhanh
BS gây mê + BS sản + người bệnh
Có đủ thời gian thử lại gây tê trục thần kinh?
Không đủ thời gian
Gây mê toàn thân (xem Gây mê toàn thân cho mổ lấy thai, #9)
Thử lại
Phong bế một phần: bổ sung dưới nhện có nguy cơ phong bế cao/toàn bộ (xem Gây tê tủy sống cao, #65)
Thời gian cho phép: cân nhắc CSE
Giảm liều tủy sống lặp 20-30%
Thêm thuốc tê ngoài màng cứng nếu phong bế vẫn thấp
TRONG MỔ – TRƯỚC LẤY THAI
Người bệnh
Trấn an, giao tiếp rõ ràng
Luôn trao đổi về gây mê toàn thân, nguy cơ, lợi ích
Opioid TM
Có lẽ nên tránh đến sau kẹp dây rốn
Nếu cần: alfentanil 250-500 µg TM bolus nhỏ
Hoặc fentanyl 25-50 µg TM bolus nhỏ
Thở oxy, theo dõi EtCO₂
Báo BS nhi; chuẩn bị hồi sức sơ sinh
Khí hít
N₂O 50% + O₂ 50% qua máy gây mê
Tạm thời chờ kẹp dây rốn hoặc khởi mê
☰ MỤC LỤC
Tiếp tục
trang sau
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 55, tr. 365–372v1.0 (bản thử) · 11/2026
55
GÂY TÊ TỦY SỐNG THẤT BẠI KHI MỔ LẤY THAI
TRONG MỔ – SAU LẤY THAI
Đầu tiên
Trấn an; cân nhắc N₂O hít tạm thời
Opioid ngắn
Alfentanil/fentanyl TM; thở oxy, theo dõi EtCO₂
Ketamine
0,2 mg/kg TM (gợi ý), đau vừa; khó chịu khi hồi tỉnh
Tránh ketamine nếu tăng huyết áp
Đau khu trú
PTV gây tê thấm tại trường mổ (hiếm dùng)
Lo âu
Chuẩn độ benzodiazepine; tư vấn quên thuận chiều
Cảnh giác
Ức chế hô hấp/TKTW, thiếu oxy, trào ngược, hít sặc
Thất bại mọi biện pháp
Đề nghị gây mê toàn thân
DỰ PHÒNG
Liều ≥ ED95
Bupivacaine đẳng trọng 0,5%: 13,0 mg (2,6 mL)
+ fentanyl 10 mcg và morphine 200 mcg
Bupivacaine ưu trọng 0,5%: 12,6 mg (2,52 mL)
+ fentanyl 15 mcg và morphine 75 mcg
Sau tiêm
Chờ đủ thời gian; kiểm tra phong bế đầy đủ
Tránh Trendelenburg ngược/ngồi lâu với thuốc ưu trọng
Trước mổ
Trao đổi với người bệnh và PTV; chọn liều, kỹ thuật
NGUYÊN NHÂN
  1. Không lấy được CSF / nhầm dịch khác là CSF
  2. Kim vắt qua màng cứng, van lá, rò bơm tiêm
  3. Liều dưới ED95; tư thế sau tiêm
  4. Bất thường cột sống: gù vẹo, hẹp, dính
PHỐI HỢP NHÓM
Ghi chép ngay
Thuốc đã dùng + mọi trao đổi với sản phụ
KẾT THÚC
☰ MỤC LỤC
‹‹‹QUAY LẠI
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 55, tr. 365–372v1.0 (bản thử) · 11/2026
56
ĐAU TRONG MỔ LẤY THAI
CHẨN ĐOÁN

Đau

Phong bế trục thần kinh thất bại hoàn toàn
Phong bế loang lổ, khoanh chưa phong bế
Đau khi đưa tử cung ra, lau rãnh cạnh đại tràng
Mổ trước khi đủ vô cảm
Phong bế thoái lui trước khi mổ xong

Khó chịu

Cảm giác kéo, đè ép chưa được báo trước
Khó thở: tâm lý hoặc phong bế cao
Run; lo âu
Lo về trẻ
Biến chứng mẹ: xuất huyết, sản giật, thuyên tắc ối
BẮT ĐẦU
GỌI HỖ TRỢBÁO Ê-KÍP PHẪU THUẬT · YÊU CẦU DỪNG MỔ
TRONG MỔ
Người bệnh
Ghi nhận mọi lo ngại; trấn an
Ê-kíp mổ
Báo PTV và yêu cầu dừng mổ
Có thể không dừng được
Suy thai (vd nhịp tim thai chậm kéo dài): ưu tiên lấy thai
Đã rạch tử cung, chưa lấy thai
Chảy máu chưa kiểm soát
TRƯỚC LẤY THAI
Có catheter
Bổ sung ngoài màng cứng: thuốc tê ± opioid
Khí hít
N₂O:O₂ 50:50 qua máy gây mê
Opioid TM
Báo BS nhi: ức chế hô hấp sơ sinh (ít gặp)
☰ MỤC LỤC
Tiếp tục
trang sau
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 56, tr. 373–379v1.0 (bản thử) · 11/2026
56
ĐAU TRONG MỔ LẤY THAI
SAU LẤY THAI
Mọi biện pháp trên
Cộng thêm các thuốc dưới đây
Alfentanil
200 mcg TM bolus (ưu tiên: khởi phát nhanh, ngắn)
Fentanyl
20 mcg TM bolus (khởi phát chậm, kéo dài hơn)
Remifentanil
50 mcg TM bolus, rồi truyền 0,1 mcg/kg/phút
Thường cần thở oxy kèm
Ketamine
Liều thấp, tới 0,5 mg/kg TM
Lo âu không do đau
Benzodiazepine hoặc propofol
Thận trọng an thần quá mức: nguy cơ trào ngược
Sau mỗi biện pháp
Đánh giá lại mức dễ chịu
Vẫn đau
Đề nghị gây mê toàn thân (xem Gây mê toàn thân cho mổ lấy thai, #9)
THOÁI LUI TRƯỚC KHI XONG
Có catheter
Bổ sung ngoài màng cứng; tạm dừng mổ đến khi có tác dụng
Sắp đóng bụng
Opioid ngắn giúp vượt qua; có thể buồn nôn, an thần
Mọi trường hợp
Đề nghị gây mê toàn thân, giải thích nguy cơ
GÂY TÊ TỦY SỐNG LẠI
Điều kiện
Nếu thời gian cho phép; chưa có đồng thuận
Liều chuẩn
Một số người ủng hộ liều chuẩn
Thận trọng: phong bế cao, tủy sống toàn bộ (xem Gây tê tủy sống cao, #65)
Giảm liều 20-30%
Sau ngoài màng cứng thất bại (dịch NMC chèn ép màng cứng)
Hoặc lần đầu cũng là gây tê tủy sống (cộng dồn)
CSE
Giảm liều tủy sống, bổ sung qua catheter khi cần
☰ MỤC LỤC
‹‹‹QUAY LẠI
Tiếp tục
trang sau
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 56, tr. 373–379v1.0 (bản thử) · 11/2026
56
ĐAU TRONG MỔ LẤY THAI
TRƯỚC MỔ
Kiểm tra phong bế
Cả lạnh (đá, ethyl chloride) và sờ nhẹ (bông)
Ghi nhận giới hạn trên và vùng cùng
Mức đủ
Mất sờ nhẹ tới T5 hai bên
Thực hành: đa số dùng mất lạnh tới T4 hai bên
Phân biệt
Vô cảm hoàn toàn / vùng chuyển tiếp / chưa vô cảm
Vùng đối chiếu
Má hoặc trán
Không xịt ethyl chloride vào mắt
Giải thích
Cảm giác dự kiến: đè ép đáy tử cung
Không nên có: đau nhói
Chưa đủ
Không cho phép mổ
Làm lại gây tê trục thần kinh hoặc gây mê toàn thân
SAU MỔ
Ghi chép
Đầy đủ, ngay tại thời điểm xảy ra
Người bệnh
Lắng nghe, đồng cảm; xin lỗi nếu phù hợp
Theo dõi
BS gây mê thăm tại khoa hậu sản / hẹn khám
Nguy cơ PTSD: BS gây mê và/hoặc nhà tâm lý
Thư cho BS gia đình nếu cần
KẾT THÚC
☰ MỤC LỤC
‹‹‹QUAY LẠI
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 56, tr. 373–379v1.0 (bản thử) · 11/2026
57
ĐAU LƯNG SAU GÂY TÊ TRỤC THẦN KINH
NHẬN BIẾT
Định nghĩa
Đau vùng thắt lưng sau gây tê trục
Thường khu trú; hiếm lan chi dưới
Bối cảnh
Đau lưng gặp ở 50% thai phụ
Chưa rõ quan hệ nhân quả với gây tê trục
Dấu hiệu nguy hiểm
Đau dữ dội, nhất là kèm triệu chứng thần kinh
→ nghĩ áp xe/máu tụ NMC
BẮT ĐẦU
XỬ TRÍ
Đau khu trú
Chấn thương mô chỗ chọc; ± co thắt cơ
Thường nhẹ, tự giới hạn
Chườm nóng hoặc lạnh
Giảm đau nhẹ không opioid, vd NSAID
Đau dữ dội ± thần kinh
Hỏi bệnh sử, khám kỹ
Loại trừ áp xe, máu tụ NMC
Có thể cần hội chẩn thần kinh/phẫu thuật thần kinh
Chụp CT hoặc MRI
(xem Tổn thương tủy sống sau gây tê trục, #59)
Dữ dội hoặc dai dẳng
Chuyển phòng khám điều trị đau
DỰ PHÒNG
Siêu âm
Gây tê trục thắt lưng dưới siêu âm
Giảm chọc nhiều lần, nhất là dự kiến khó
Vd vẹo cột sống, béo phì
Thuốc (cần thêm nghiên cứu)
Dexamethasone vào thuốc tê NMC
(ghi nhận ở quần thể không sản khoa)
Ketorolac vào thuốc tê thấm da
YẾU TỐ NGUY CƠ
Đau lưng trước sinh
Tăng cân thai kỳ; BMI tăng
Chọc kim nhiều lần khi gây tê trục
Dai dẳng ≥ 6 tháng: đau lưng trước mang thai, đau thắt lưng–chậu thai kỳ, lao động thể lực nặng
KẾT THÚC
☰ MỤC LỤC
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 57, tr. 381–384v1.0 (bản thử) · 11/2026
58
TỔN THƯƠNG THẦN KINH NGOẠI BIÊN SAU GÂY TÊ TRỤC
NHẬN BIẾT
Định nghĩa
Suy giảm cảm giác và/hoặc vận động sau sinh
Nguyên nhân
Thường do sản khoa; chỉ 20% liên quan gây tê
Gây tê: chủ yếu bệnh lý rễ do kim/catheter
Diễn tiến
Loại liên quan gây tê (rễ do kim/catheter):
phần lớn thoáng qua, hồi phục trong 3 tháng
BẮT ĐẦU
CHẨN ĐOÁN – XỬ TRÍ
Bệnh sử gây tê
Mức đốt sống chọc kim
Dị cảm khi đặt kim; số lần thử
Bệnh sử sản khoa
Tư thế, forceps, giá đỡ chân
Thời gian chuyển dạ
Khám
Khám thần kinh
Loại trừ
Cấp cứu ngoại khoa: áp xe, máu tụ NMC
(xem Tổn thương tủy sống sau gây tê trục, #59)
Hội chẩn
Thần kinh và/hoặc ngoại thần kinh
Thăm dò
Cân nhắc CT, MRI, điện sinh lý thần kinh
Trấn an
Đa số triệu chứng thoáng qua
Không nhất thiết do gây tê trục
DỰ PHÒNG
Dị cảm khi chọc
Ngừng đẩy kim ngay, đổi hướng kim
Kéo dài: bắt buộc rút hẳn kim/catheter
Tư thế
Tránh giữ tư thế kéo dài
Khuyến khích đổi tư thế thường xuyên
Đang dùng LDM
Tê bì/yếu mới xuất hiện → đổi tư thế ngay
☰ MỤC LỤC
Tiếp tục
trang sau
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 58, tr. 385–388v1.0 (bản thử) · 11/2026
58
TỔN THƯƠNG THẦN KINH NGOẠI BIÊN SAU GÂY TÊ TRỤC
TỔN THƯƠNG THƯỜNG GẶP
Thân thắt lưng–cùng (L4-L5)
Forceps; đầu thai chèn ép
Bàn chân rủ; rối loạn cảm giác khoanh L5
Đùi (L2-L4)
Gấp, dạng, xoay ngoài háng kéo dài
Yếu gấp háng; giảm/mất phản xạ bánh chè
Giảm cảm giác đùi, mặt trong cẳng chân
Bì đùi ngoài (L2-L3)
Tử cung lớn chèn ép; dụng cụ banh
Dị cảm mặt trước ngoài đùi
Tọa (L4-S3)
Ngồi kéo dài; đặt sai nêm kê hông
Dễ nhầm tổn thương thắt lưng–cùng
Giảm cảm giác (trừ mặt trong cẳng chân), vận động dưới gối
Bịt (L2-L4)
Đầu thai
Yếu khép, xoay trong háng
Rối loạn cảm giác trên mặt trong đùi
Mác (L4-S2)
Ngồi xổm kéo dài; vật cứng ép ngoài gối
Bàn chân rủ
Giảm cảm giác ngoài cẳng chân, mu chân
YẾU TỐ NGUY CƠ
Ngôi chẩm sau dai dẳng; thai to
Bất tương xứng đầu–chậu
Giai đoạn hai chuyển dạ kéo dài; forceps
Tư thế sản khoa kéo dài
Gây tê trục khó: đau khi tiêm, dị cảm, nhiều lần thử
Bắt đầu gây tê trục muộn
Gây tê có thể che lấp dị cảm → ít đổi tư thế
KẾT THÚC
☰ MỤC LỤC
‹‹‹QUAY LẠI
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 58, tr. 385–388v1.0 (bản thử) · 11/2026
59
TỔN THƯƠNG TỦY SỐNG SAU GÂY TÊ TRỤC
NHẬN BIẾT
Mọi biến chứng thần kinh hậu sản
Đánh giá, theo dõi cẩn thận
Có thể cần hội chẩn thần kinh, thăm dò khẩn
Nghi tụ máu
Phong bế kéo dài hơn 8 giờ sau liều cuối
Thiếu hụt mới/nặng lên: không chờ đủ 8 giờ
Phân biệt ngoại biên
(xem Tổn thương thần kinh ngoại biên sau gây tê trục, #58)
BẮT ĐẦU
GỌI HỖ TRỢHỘI CHẨN NGOẠI THẦN KINH KHẨN
TỤ MÁU ỐNG SỐNG
Thời điểm
Thường sớm (ngày 1-2)
Biểu hiện
Đau khi ấn chỗ chọc; đau lưng
Đau kiểu rễ ± dấu hiệu thần kinh
Thăm dò
MRI hoặc CT khẩn
Điều trị
Hội chẩn ngoại thần kinh khẩn
Dẫn lưu máu tụ
Điều chỉnh rối loạn đông máu
Nguy cơ
Rối loạn đông máu trước gây tê/lúc rút catheter
Bệnh xương cột sống, chọc nhiều lần
(xem Heparin và gây tê trục thần kinh, #49)
ÁP XE NGOÀI MÀNG CỨNG
Thời điểm
Nhiều ngày (tới 1 tháng); trung vị 8 ngày
Biểu hiện
Đau lưng, đau khi ấn ± thần kinh
Sốt, nhiễm khuẩn huyết; tăng bạch cầu
Thăm dò
MRI hoặc CT khẩn; cấy máu
Điều trị
Hội chẩn ngoại thần kinh khẩn
Xử trí nhiễm khuẩn huyết nếu có
Dẫn lưu phẫu thuật hoặc dưới hướng dẫn CT
Kháng sinh 6 tuần
☰ MỤC LỤC
Tiếp tục
trang sau
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 59, tr. 389–395v1.0 (bản thử) · 11/2026
59
TỔN THƯƠNG TỦY SỐNG SAU GÂY TÊ TRỤC
TỔN THƯƠNG TỦY TRỰC TIẾP
Thời điểm
Ngay lập tức/24 giờ
Biểu hiện
Đau dữ dội khi chọc/tiêm → bất thường thần kinh
Thăm dò
MRI khẩn
Điều trị
Hội chẩn thần kinh khẩn
Có thể tự hồi phục theo thời gian
Steroid (không dựa trên bằng chứng)
Phòng tránh
Nón tủy thường ở L1; 2-20% ở L2
Đường Tuffier không tin cậy cho mức L4/5
Tiêm dưới nhện ở khe thấp nhất có thể
Đau khi chọc/tiêm → dừng, đánh giá lại mức
Nghi ngờ → siêu âm xác định mức đốt sống
VIÊM MÀNG NHỆN
Diễn tiến
Đau thần kinh tức thì → xấu dần ngày-tháng
Có thể liệt hai chân/tử vong
Thăm dò
MRI hoặc CT khẩn
Điều trị
Hội chẩn ngoại thần kinh khẩn
Chưa có hướng dẫn rõ; tiên lượng xấu
Nguyên nhân
Viêm màng não, chấn thương
Hóa chất độc thần kinh, vd chlorhexidine nồng độ cao
DỰ PHÒNG HÓA CHẤT – NHIỄM TRÙNG
Chlorhexidine
Dùng nồng độ thấp hơn (0,5%)
Để khô hoàn toàn trước thủ thuật
Bảo vệ dụng cụ khỏi dính chlorhexidine
Thuốc tiêm
Không bao giờ dùng thuốc có chất bảo quản
Báo cáo ca: nhầm acid tranexamic vào dưới nhện → tử vong
Vô khuẩn
Vô khuẩn nghiêm ngặt
☰ MỤC LỤC
‹‹‹QUAY LẠI
Tiếp tục
trang sau
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 59, tr. 389–395v1.0 (bản thử) · 11/2026
59
TỔN THƯƠNG TỦY SỐNG SAU GÂY TÊ TRỤC
VIÊM MÀNG NÃO
Thời điểm
Thường sớm (ngày 1-2)
Biểu hiện
Sốt, nôn, đau đầu, cứng gáy
Sợ ánh sáng, co giật, thay đổi ý thức
Thăm dò
Chọc dò thắt lưng: sinh hóa, soi, cấy CSF
Cấy máu; MRI/CT não
Điều trị
Chuyển khám thần kinh khẩn
Kháng sinh phù hợp
Nguyên nhân
Vi khuẩn, virus hoặc vô khuẩn (hóa chất)
HỘI CHỨNG ĐUÔI NGỰA
Thời điểm
Thường ngày 1-2; có thể tới vài ngày
Biểu hiện
Mất cảm giác vùng cùng
Đại tiện không tự chủ/bí tiểu
Liệt hai chân; đau thắt lưng
Thăm dò
MRI khẩn
Điều trị
Hội chẩn ngoại thần kinh
Nguyên nhân
Chèn ép, tụ máu, thiếu máu, chấn thương, hóa chất
Liên quan: vi catheter tủy sống + lidocaine ưu trọng 5%
NGUY CƠ (ƯỚC TÍNH OAA)
Tổn thương thần kinh < 6 tháng: khoảng 1/1000
Kéo dài > 6 tháng: khoảng 1/13000
Viêm màng não: khoảng 1/100000
Áp xe NMC: khoảng 1/50000
Tụ máu ống sống: khoảng 1/170000
Áp xe/tụ máu gây liệt: khoảng 1/250000
KẾT THÚC
☰ MỤC LỤC
‹‹‹QUAY LẠI
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 59, tr. 389–395v1.0 (bản thử) · 11/2026
60
LIỆT THẦN KINH SẢN KHOA
ĐỊNH KHU TỔN THƯƠNG
Thân TL–cùng (L4-5)
Bàn chân rủ một bên
Rối loạn cảm giác ngoài cẳng chân, trong bàn chân
Đầu thai chèn ép tại eo trên
Bịt (L2-4)
Bảng ghi L2-3 (bảng/thân bài sách không thống nhất)
Yếu khép, xoay trong háng
Giảm cảm giác trên mặt trong đùi
Chuyển dạ, MLT, forceps
Đùi (L2-4)
Yếu gấp háng, duỗi gối; khó lên cầu thang
Mất/giảm phản xạ gối: dấu hiệu tin cậy nhất
Mất cảm giác trước-trong đùi, cẳng chân
Cẳng chân: bảng/thân bài sách không thống nhất
Gấp, dạng, xoay ngoài háng kéo dài
Giữ lâu tư thế sản khoa (lithotomy)
Bì đùi ngoài (L2-3)
Thuần cảm giác: dị cảm trước-ngoài đùi
Kẹt quanh gai chậu trước trên
Tọa (L5-S2)
Giảm vận động dưới gối
Mất cảm giác dưới gối (trừ mặt trong)
Mất phản xạ cổ chân
Gối chêm hông sai; tư thế sản khoa lâu
Phong bế trục cản trở đổi tư thế khi chuyển dạ
Đầu thai chèn ép eo trên
Mác chung (L5-S2)
Bàn chân rủ, dáng nhấc cao chân
Giảm cảm giác trước-ngoài cẳng chân, mu chân
Ngồi xổm lâu, gấp gối, ép mặt ngoài gối
Khác
Ống cổ tay (thần kinh giữa)
Liệt Bell (dây VII)
BẮT ĐẦU
☰ MỤC LỤC
Tiếp tục
trang sau
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 60, tr. 397–401v1.0 (bản thử) · 11/2026
60
LIỆT THẦN KINH SẢN KHOA
NHẬN ĐỊNH
Nguyên nhân
Thường do quá trình sinh
Hay bị quy nhầm cho gây tê trục thần kinh
Bản chất
Đa số mất dẫn truyền tạm thời
Thường dự kiến hồi phục trong 3 tháng
Định khu
Có thể cần khảo sát dẫn truyền thần kinh
Tủy sống
(xem Tổn thương tủy sống sau gây tê trục, #59)
DỰ PHÒNG
Tư thế
Chú ý tư thế người bệnh
Khuyến khích đổi tư thế khi chuyển dạ
Tư thế sản khoa
Tránh giữ lâu
Tránh gấp, dạng háng kéo dài
Gối chêm hông
Tựa vào xương chậu, không vào mông
Ngoài màng cứng
Liều thấp, vd levobupivacaine 0,1%
Giảm phong bế vận động, cảm giác
Khuyến khích đi lại khi chuyển dạ
BÀNG QUANG
Nguy cơ
Giai đoạn 2 kéo dài
Cắt hoặc rách tầng sinh môn
Trẻ cân nặng >4000 g
Nhận định
Nhiều khả năng do nguyên nhân sản khoa
Có gây tê trục
Ngăn bàng quang căng quá mức
KẾT THÚC
☰ MỤC LỤC
‹‹‹QUAY LẠI
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 60, tr. 397–401v1.0 (bản thử) · 11/2026
61
TỈNH TRONG GÂY MÊ TOÀN THÂN
NHẬN BIẾT TRONG MỔ
Lâm sàng
Tăng HA, nhịp tim nhanh
Chảy nước mắt, vã mồ hôi
Đồng tử giãn, không ở trung tâm
Thở nhanh; cử động chi (nếu không giãn cơ)
Gây mê
Nồng độ thuốc bay hơi cuối thở ra thấp
TIVA với BIS cao
Khởi mê TM → duy trì bay hơi kéo dài
Vd do đường thở khó
BẮT ĐẦU
NGHI TỈNH TRONG MỔ
Độ mê
Tăng nồng độ thuốc mê bay hơi
Hoặc bolus thuốc mê TM
Trấn an
Nói với người bệnh: có thể đang nghe
Hệ thống
Kiểm tra/thay hệ thống đưa thuốc mê
Bảo đảm thuốc thực sự đến người bệnh
Phẫu thuật viên
Thông báo
Nếu có thể, ngừng mổ đến khi đủ mê
YẾU TỐ NGUY CƠ
Người bệnh
Tiền sử tỉnh, nữ, trẻ tuổi
Béo phì, đường thở khó
Kỹ thuật
TIVA, giãn cơ, RSI, thiopental
Bối cảnh
Cấp cứu, ngoài giờ, ngoài phòng mổ
BS gây mê ít thâm niên
☰ MỤC LỤC
Tiếp tục
trang sau
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 61, tr. 403–408v1.0 (bản thử) · 11/2026
61
TỈNH TRONG GÂY MÊ TOÀN THÂN
DỰ PHÒNG
Đồng thuận
Báo nguy cơ tỉnh khi xin GMTT
Báo trước ấn sụn nhẫn trước mất ý thức
Báo trước rút NKQ khi tỉnh hoàn toàn
Khởi mê
Đủ liều thuốc khởi mê
Lo âu, BMI cao: có thể cần liều lớn hơn
Cân nhắc fentanyl lúc khởi mê
"Chú ý khoảng trống"
Khởi mê ngay trong phòng mổ
Đường thở khó kéo dài: cân nhắc bổ sung thuốc TM
Cân nhắc over-pressure thuốc bay hơi ban đầu
Theo dõi
Sát nồng độ bay hơi cuối thở ra
Cài báo động mức thấp
Sau sổ thai
Không giảm thuốc bay hơi để giảm giãn tử cung
Dùng thuốc co hồi tử cung
Opioid TM sau khi trẻ ra
TIVA
Luôn dùng thiết bị theo dõi độ mê
Thiết bị không luôn chính xác
Theo quy trình TIVA đã thiết lập
Giãn cơ
Không cần giãn hoàn toàn: cân nhắc không bổ sung
☰ MỤC LỤC
‹‹‹QUAY LẠI
Tiếp tục
trang sau
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 61, tr. 403–408v1.0 (bản thử) · 11/2026
61
TỈNH TRONG GÂY MÊ TOÀN THÂN
SAU MỔ
Hỏi Brice
Nhớ gì cuối cùng trước khi ngủ?
Nhớ gì đầu tiên khi tỉnh?
Có nhớ gì ở giữa? Có mơ không?
Điều tồi tệ nhất của cuộc mổ?
Thời điểm
Khi tỉnh; 24-48 giờ; sau 2-3 tuần
Nếu xác nhận
Ghi chi tiết điều nhớ lại
Lắng nghe, cảm thông, trấn an
Chuyển BS gây mê được chỉ định nếu có thể
Thăm lại nội trú/ngoại trú
Cân nhắc chuyên gia tâm lý sớm
Báo bác sĩ gia đình
Di chứng
Lo âu, trầm cảm, PTSD
Hồ sơ
Liều thuốc, sinh hiệu, can thiệp
Dấu hiệu mê nông nếu nghi tỉnh
BS gây mê
Trao đổi đồng nghiệp cấp cao; tìm hỗ trợ
Báo đơn vị chủ quản (cơ quan sử dụng lao động) theo quy trình
KẾT THÚC
☰ MỤC LỤC
‹‹‹QUAY LẠI
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 61, tr. 403–408v1.0 (bản thử) · 11/2026
62
TIỀN SỬ MỔ CỘT SỐNG VÀ GÂY TÊ TRỤC
KHÓ KHĂN DỰ KIẾN
Tư thế
Khó do cột sống hạn chế vận động
Đưa kim
Khó/không thể do dụng cụ kim loại
Lan thuốc
Sẹo NMC → phong bế không đồng đều
ADP
Tăng do tổn thương dây chằng vàng
(xem Chọc thủng màng cứng ngoài ý muốn, #50)
Vẹo cột sống
Góc Cobb >45°: vẹo nặng
Sau chỉnh vẹo: đặt khó, lâu hơn
Đặt đúng vị trí: hiệu quả tương đương
Thần kinh
Biến chứng thần kinh cao hơn (1,1%)
Hẹp ống sống, bệnh đĩa đệm, mổ cột sống
BẮT ĐẦU
CHUẨN BỊ
Hình ảnh
Xem kỹ X-quang, MRI, cắt lớp vi tính
Mổ rộng/ít gặp
Trao đổi BS phẫu thuật cột sống
Vô khuẩn
Nghiêm ngặt: dụng cụ cấy ghép dễ nhiễm trùng
Đồng thuận
Người bệnh lo đau lưng tái phát
KỸ THUẬT
Vị trí
Mổ trên L3-L4: chọc dưới mức dụng cụ
Tức là dưới sẹo mổ
MLT
Ưu tiên tê tủy sống một mũi
Ngoài màng cứng thất bại nhiều hơn
Chuyển dạ
Ngoài màng cứng có thể ưu tiên hơn CSE
Dễ đánh giá catheter
Vẹo cột sống
Bắt đầu đường giữa
Hướng kim về bên lồi: khoang NMC rộng hơn
Siêu âm
Rất hữu ích chọn vị trí, hướng kim
Cần thành thạo siêu âm cột sống
☰ MỤC LỤC
Tiếp tục
trang sau
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 62, tr. 409–413v1.0 (bản thử) · 11/2026
62
TIỀN SỬ MỔ CỘT SỐNG VÀ GÂY TÊ TRỤC
THEO ĐƯỜNG MỔ
Đường trước
Không ảnh hưởng cấu trúc phía sau
Không ảnh hưởng phân bố thuốc
Đường sau
Thanh hai bên, vít cuống: thường không tác động NMC
Phân bố thuốc có thể không ảnh hưởng
Dây chằng vàng có thể tổn thương
Bờ sau NMC có thể khuyết → thuốc rò ra ngoài
Cắt bản sống
Có thể tổn thương dây chằng vàng
Sẹo NMC → phong bế không đồng đều
Vi phẫu đĩa đệm
Thành công tương đương nhóm chứng
Phải thử nhiều khoang gian đốt hơn
CHỐNG CHỈ ĐỊNH
Như người chưa mổ
Người bệnh từ chối
Nhiễm trùng vùng dự kiến chọc
Xét nghiệm đông máu bất thường
KẾT THÚC
☰ MỤC LỤC
‹‹‹QUAY LẠI
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 62, tr. 409–413v1.0 (bản thử) · 11/2026
63
CHO CON BÚ VÀ GÂY MÊ, GÂY TÊ
NGUYÊN TẮC
Cho bú lại
Khi mẹ đã tỉnh, ổn định, tỉnh táo
Cân nhắc từng trường hợp
An toàn thuốc
Lượng thuốc vào sữa mẹ
Hấp thu đường uống ở trẻ
Tuổi của trẻ
Khả năng gây hại cho trẻ
BẮT ĐẦU
CHU PHẪU
Mổ không khẩn
Tránh/hoãn đến khi ngừng cho bú
Trước mổ
Vắt và trữ sữa
Tiết sữa
Giảm thời gian nhịn ăn uống
Đủ dịch; truyền TM nếu cần
Vô cảm
Gây tê vùng/trục thần kinh khi có thể
Giảm đau
Đa mô thức, giảm nhu cầu opioid
THUỐC GÂY MÊ, GÂY TÊ
Thuốc mê TM
Propofol, thiopentone liều khởi mê đơn
Nồng độ sữa rất thấp; an toàn
Etomidate dùng được; ketamine chưa có dữ liệu
Bay hơi
Thải nhanh; nồng độ sữa gần bằng không
Giãn cơ
Sinh khả dụng uống thấp; an toàn
Succinylcholine dùng được
Hóa giải
Neostigmine, glycopyrrolate: ít vào sữa
Sugammadex: ít hấp thu uống; xem là an toàn
Thuốc tê
Lidocaine, bupivacaine dùng được
Khác
Midazolam dùng được
Ondansetron, dexamethasone, metoclopramide dùng được
☰ MỤC LỤC
Tiếp tục
trang sau
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 63, tr. 415–419v1.0 (bản thử) · 11/2026
63
CHO CON BÚ VÀ GÂY MÊ, GÂY TÊ
THUỐC GIẢM ĐAU
Opioid TM
Ảnh hưởng trẻ giai đoạn sớm sau sinh
Hỗ trợ mẹ bắt đầu cho bú
Có thể ưu tiên opioid tác dụng ngắn
Fentanyl
Đơn liều TM: dùng được
Morphine, hydromorphone
Theo dõi sát trẻ
Meperidine
Tránh
Codeine
FDA/EMA cảnh báo thận trọng khi cho bú
CYP2D6 siêu nhanh → morphine tăng cao
Dihydrocodeine
Liều thấp nhất, giới hạn thời gian
Tramadol
FDA khuyến cáo không dùng khi cho bú
EMA chưa khuyến cáo tương tự
NSAID
Vào sữa không đáng kể đến thấp; an toàn
GIẢM ĐAU CHUYỂN DẠ
NMC liều thấp + fentanyl
Ảnh hưởng cho bú còn tranh luận
Chưa xác lập quan hệ nhân quả
2 nghiên cứu lớn: không ảnh hưởng bất lợi
Hỗ trợ cho bú
Khuyến khích da kề da sau sinh
Kê opioid hợp lý sau MLT
KẾT THÚC
☰ MỤC LỤC
‹‹‹QUAY LẠI
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 63, tr. 415–419v1.0 (bản thử) · 11/2026
64
ĐẶT NỘI KHÍ QUẢN KHÓ VÀ THẤT BẠI
SOI THANH QUẢN (THUẬT TOÁN 1)
Lần 1, nhìn kém
Giảm/ngừng ấn sụn nhẫn
Thao tác thanh quản ngoài
Chỉnh đầu/cổ; bougie/nòng dẫn
Giữa các lần
Thông khí mặt nạ
Trao đổi với người phụ giúp
Lần 2
Cân nhắc đèn soi khác (video)
Ngừng ấn sụn nhẫn
Lần 3: chỉ người có kinh nghiệm
Thành công
Xác nhận ống; tiếp tục mổ
Kế hoạch rút ống
Thất bại
NKQ thất bại → Thuật toán 2
BẮT ĐẦU
GỌI HỖ TRỢBÁO NKQ THẤT BẠI · NHÓM PHÒNG MỔ GỌI TRỢ GIÚP
XỬ TRÍ NGAY (THUẬT TOÁN 2)
Ưu tiên
Duy trì oxy hóa
SAD
SAD, ưu tiên thế hệ 2
Ngừng ấn sụn nhẫn khi đặt
Tối đa 2 lần đặt
Hoặc mặt nạ
Mặt nạ ± canun miệng-hầu
Cân nhắc kỹ thuật 2 người
Giảm/ngừng ấn sụn nhẫn
Oxy hóa được
Mổ ngay thiết yếu/an toàn?
Có → mổ tiếp; Không → đánh thức
Không oxy hóa
CICO → Thuật toán 3
CICO (THUẬT TOÁN 3)
Thông báo
Báo cấp cứu cả nhóm
Gọi BS tai mũi họng, hồi sức
Oxy
Oxy 100%
Giãn cơ
Loại trừ co thắt thanh quản
Bảo đảm giãn cơ trước FON
Mặt trước cổ
Thủ thuật qua mặt trước cổ
Chưa oxy hóa
Hồi sinh nâng cao cho mẹ
MLT quanh ngừng tuần hoàn
(xem Ngừng tim mẹ, #70)
Đã oxy hóa
Mổ tiếp hay đánh thức (Bảng 1)
☰ MỤC LỤC
Tiếp tục
trang sau
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 64, tr. 421–429v1.0 (bản thử) · 11/2026
64
ĐẶT NỘI KHÍ QUẢN KHÓ VÀ THẤT BẠI
TIẾP TỤC MỔ HAY ĐÁNH THỨC? (BẢNG 1)

Nghiêng về ĐÁNH THỨC

Mẹ, thai: không suy giảm
BS gây mê mới vào nghề
Siêu béo phì
Dự kiến mổ phức tạp/xuất huyết nhiều
Mới ăn
Vô cảm thay thế không dự kiến khó
Thông khí mặt nạ khó; đã qua mặt trước cổ
Phù thanh quản, thở rít

Nghiêng về TIẾP TỤC

Mẹ: suy tim/hô hấp nguy kịch, ngừng tim; giảm thể tích cần mổ
Thai: nhịp chậm kéo dài, xuất huyết thai, nghi vỡ tử cung
BS tư vấn/chuyên khoa; BMI bình thường
Không yếu tố nguy cơ phẫu thuật
Đã nhịn ăn, chưa chuyển dạ, đã dùng kháng acid
Vô cảm thay thế chống chỉ định tuyệt đối/thất bại; đã bắt đầu mổ
SAD thế hệ 2; không thấy rõ nguy cơ đường thở
BS gây mê quyết định cuối cùng theo nhận định lâm sàng
SAU QUYẾT ĐỊNH (BẢNG 2)

Đánh thức

Duy trì oxy hóa
Ấn sụn nhẫn nếu không cản trở thông khí
Đầu cao hoặc nghiêng trái
Rocuronium → hóa giải sugammadex
Đánh giá giãn cơ; xử trí tỉnh trong mổ nếu liệt kéo dài
Dự kiến co thắt thanh quản/CICO
Sau tỉnh: cùng sản khoa đánh giá lại mức khẩn
Hồi sức thai trong tử cung khi phù hợp
Vô cảm lại: cần 2 BS gây mê
Gây tê vùng (ưu tiên nằm nghiêng) hoặc NKQ tỉnh

Tiếp tục phẫu thuật

Duy trì mê
Thông khí kiểm soát hoặc tự thở
Rocuronium nếu có sugammadex
Dự kiến co thắt thanh quản/CICO
Ấn sụn nhẫn đến khi lấy thai (nếu không cản trở thông khí)
Sau lấy thai: ấn lại nếu trào ngược
Hút dạ dày qua ống dẫn lưu SAD thế hệ 2
Giảm tối đa lực ấn đáy tử cung
Chẹn H₂ TM nếu chưa dùng
Cân nhắc gây mê tĩnh mạch hoàn toàn
☰ MỤC LỤC
‹‹‹QUAY LẠI
Tiếp tục
trang sau
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 64, tr. 421–429v1.0 (bản thử) · 11/2026
64
ĐẶT NỘI KHÍ QUẢN KHÓ VÀ THẤT BẠI
CHUẨN BỊ & KHỞI MÊ (THUẬT TOÁN 1)
Trước vào phòng mổ
Đánh giá đường thở, nhịn ăn; thuốc kháng acid
Hồi sức thai trong tử cung nếu phù hợp
Lập kế hoạch nhóm
Bảng kiểm WHO/bảng kiểm gây mê
Người hỗ trợ có kinh nghiệm: ai, cách gọi
Dụng cụ đặt ống khó/thất bại
Thảo luận trước: đánh thức hay tiếp tục (Bảng 1)
Khởi mê RSI
Kiểm dụng cụ đường thở, hút, đường truyền TM
Nâng đầu/kê dốc + đẩy tử cung trái
Tiền oxy đến FET O₂ ≥ 0,9; cân nhắc oxy qua mũi
Ấn sụn nhẫn 10 N, tăng lên tối đa 30 N
Liều thuốc khởi mê/giãn cơ phù hợp
Cân nhắc thông khí mặt nạ (Pmax 20 cmH₂O)
Đèn video
Có sẵn; cân nhắc dùng lần đầu hoặc lần 2
Nhịn ăn
Mổ chương trình: 6 giờ thức ăn, 2 giờ dịch trong
Kháng H₂ đêm trước và sáng mổ
Chuyển dạ
Nguy cơ thấp: ăn nhẹ
Nguy cơ cao/đã dùng opioid: dịch trong + kháng H₂ uống
Trước khởi mê
Natri citrat uống
Đường thở khó dự kiến
Ghi nhận trước sinh; kế hoạch xử trí riêng
PHỐI HỢP NHÓM
Sản khoa
BS sản khoa có kinh nghiệm thực hiện mổ
Sơ sinh
Báo nhóm sơ sinh về NKQ thất bại
Ê-kíp
Cả ê-kíp lập kế hoạch; nêu rõ mức khẩn cấp
KẾT THÚC
☰ MỤC LỤC
‹‹‹QUAY LẠI
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 64, tr. 421–429v1.0 (bản thử) · 11/2026
65
GÂY TÊ TỦY SỐNG CAO
CHẨN ĐOÁN
Ngực cao (T1-T4)
Nhịp tim chậm, tụt HA
Cổ thấp (C6-C8)
Dị cảm/yếu chi trên, khó thở
Cổ cao (C3-C5)
Yếu vai, khó thở
Nội sọ
Nói líu, an thần, mất ý thức, ngừng thở
Nghi catheter dưới nhện
Giảm đau, phong bế vận động và/hoặc tụt HA khởi phát nhanh
Phát hiện sớm
Kiểm tra mức phong bế; theo dõi liên tục mạch, HA; trò chuyện
BẮT ĐẦU
GỌI HỖ TRỢBS GÂY MÊ CẤP CAO/THỨ HAI + PHỤ TÁ GÂY MÊ + BS SẢN CẤP CAO + HỘ SINH + XE CẤP CỨU
XỬ TRÍ NGAY
Oxy
Oxy 100% qua mặt nạ
Catheter NMC
Nếu có: ngừng mọi truyền thuốc
Tư thế
Thử tư thế đầu cao (Trendelenburg ngược)
Đánh giá
Đường thở – hô hấp – tuần hoàn – thần kinh
Người nhà
Giải thích ngắn; nhờ nhân viên đưa ra ngoài
RỐI LOẠN TUẦN HOÀN
Tử cung
Nghiêng trái/đẩy tử cung sang trái
Dịch
Đường truyền TM cỡ lớn; bolus dịch TM nhanh
Nhịp chậm
Atropine bolus 500 mcg
Tụt HA
Ephedrine bolus 6 mg
Phenylephrine bolus 100 mcg
Metaraminol bolus 500 mcg
Kháng trị
Epinephrine bolus 50-100 mcg
Mục tiêu
Duy trì HATT mẹ (máu nhau thai không tự điều hòa)
☰ MỤC LỤC
Tiếp tục
trang sau
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 65, tr. 431–435v1.0 (bản thử) · 11/2026
65
GÂY TÊ TỦY SỐNG CAO
SUY HÔ HẤP HOẶC MẤT Ý THỨC
Khởi mê
RSI, đặt NKQ, thông khí
Theo quy trình mê toàn thân tại khu sinh của BV
Gây mê
Người bệnh có thể vẫn nhận biết dù có vẻ mất ý thức
Liều
Rối loạn tim mạch → liều thuốc khởi mê nhỏ hơn
NKQ thất bại
Không trông chờ tự thở trở lại
Theo quy trình NKQ thất bại (xem Đặt nội khí quản khó và thất bại, #64)
Duy trì
Mê + thông khí đến khi phong bế thoái lui đủ
Có thể cần chuyển hồi sức tích cực
Sinh
Đường thở đã bảo đảm → cân nhắc sinh ngay
THAI
Thai bị ảnh hưởng?
Có → MLT cấp cứu
Không → hội ý BS sản khoa
Hô hấp, tuần hoàn ổn
Theo dõi sát
CĐ PHÂN BIỆT
  1. Sản giật (xem Tiền sản giật nặng và sản giật, #39)
  2. Xuất huyết dưới nhện
PHỐI HỢP NHÓM
Ghi chép
Chính xác, chi tiết
Rút kinh nghiệm
Họp với tất cả nhân viên có mặt
Đào tạo ê-kíp khu sinh: họp ca bệnh đa chuyên khoa
Người bệnh
Giải thích diễn biến cho người bệnh, gia đình
Đề nghị hỗ trợ tâm lý liên tục
KẾT THÚC
☰ MỤC LỤC
‹‹‹QUAY LẠI
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 65, tr. 431–435v1.0 (bản thử) · 11/2026
66
HÍT SẶC DỊCH DẠ DÀY
CHẨN ĐOÁN

Lâm sàng

Dịch dạ dày trong hầu miệng
Khò khè, ho, khó thở, tím tái
Phù phổi, hạ HA
Giảm oxy máu
Có thể tiến nhanh thành ARDS nặng, tử vong

Lưu ý

Có thể không triệu chứng rõ: chỉ giảm SpO₂ + hình ảnh học
Liên quan chặt với đường thở khó
Thường gặp cả khi rút NKQ
Nguy cơ: mê toàn thân, mổ cấp cứu, béo phì, trào ngược
BẮT ĐẦU
XỬ TRÍ NGAY
Đường thở
Bảo vệ bằng đặt NKQ
Chất hít
Lấy mảnh lớn bằng hút và/hoặc nội soi phế quản
Thông khí
CPAP + PEEP ít nhất 5 cmH₂O
Không khuyến cáo
Rửa phổi
Kháng sinh dự phòng
Corticosteroid thường quy
GIAI ĐOẠN MUỘN
Bảo vệ phổi
Chiến lược như ARDS
Áp lực bình nguyên < 30 cmH₂O
Thể tích khí lưu thông thấp 6 mL/kg
Nguy cơ khác
Giảm thiểu nhiễm khuẩn huyết, xuất huyết dạ dày
Dự phòng thuyên tắc huyết khối
☰ MỤC LỤC
Tiếp tục
trang sau
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 66, tr. 437–445v1.0 (bản thử) · 11/2026
66
HÍT SẶC DỊCH DẠ DÀY
DỰ PHÒNG BẰNG THUỐC
Mục tiêu
pH dạ dày > 2,5; thể tích thấp nhất có thể
Kháng acid
Sodium citrate 0,3 M 30 mL uống
Kháng H₂
Famotidine 20 mg uống hoặc TM
Tăng nhu động
Metoclopramide 10 mg uống hoặc TM
Giảm thể tích dạ dày trong 15 phút; lưu ý ngoại tháp
PPI
Omeprazole 40 mg uống hoặc TM
Chỉ ưu tiên khi chống chỉ định kháng H₂
Hiệu quả
Kháng acid + kháng H₂ hơn kháng acid đơn độc
Đơn độc: kháng acid > kháng H₂ > PPI
PHÂN TẦNG DỰ PHÒNG CHO MLT
Chương trình – trục thần kinh
Không dùng thường quy
Chuyển mê toàn thân → cân nhắc kháng H₂ + metoclopramide TM
Chương trình – mê toàn thân
Kháng H₂ + metoclopramide uống đêm trước và sáng mổ
Khẩn – trục thần kinh
Kháng H₂ + metoclopramide TM
Khẩn – mê toàn thân
Sodium citrate 20 phút trước khởi mê (cấp cứu: tại phòng mổ)
Kháng H₂ + metoclopramide TM
Bằng chứng
Không ủng hộ thường quy: chuyển dạ thường, MLT chương trình
ERAS: khuyến cáo mạnh kháng acid + kháng H₂ (bằng chứng yếu)
ỐNG DẠ DÀY
Loại
Ống miệng-dạ dày 14-18 French
Tránh ống mũi-dạ dày (dễ chảy máu mũi)
Thời điểm
Cân nhắc khi kết thúc mổ, trước thoát mê (vd MLT khẩn)
Trước khởi mê: chỉ khi dạ dày căng giãn + tắc ruột
Lưu ý
Không lấy hết dịch → vẫn dự phòng thuốc
☰ MỤC LỤC
‹‹‹QUAY LẠI
Tiếp tục
trang sau
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 66, tr. 437–445v1.0 (bản thử) · 11/2026
66
HÍT SẶC DỊCH DẠ DÀY
SIÊU ÂM DẠ DÀY TẠI GIƯỜNG
Kỹ thuật
Nửa nằm 45°: nằm ngửa rồi nghiêng phải (RL)
Đầu dò cong 2-5 MHz; hang vị giữa gan trái và tụy
Độ 0
Rỗng: hang vị xẹp/"mắt bò" cả hai tư thế
Độ 1
Dịch trong chỉ thấy ở RL: thể tích thấp
Độ 2
Dịch thấy cả nằm ngửa và RL: thể tích cao hơn cơ bản
Đặc/rắn
Chất chứa tăng âm/không đồng nhất
Thể tích
mL = 27 + 14,6 × CSA (RL, cm²) − 1,28 × tuổi
CSA bình thường tối đa (đủ tháng, nhịn ăn): 10,3 cm²
KẾT THÚC
☰ MỤC LỤC
‹‹‹QUAY LẠI
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 66, tr. 437–445v1.0 (bản thử) · 11/2026
67
NGỘ ĐỘC TOÀN THÂN DO THUỐC TÊ (LAST)
CHẨN ĐOÁN

Thần kinh trung ương

Kích thích, lo âu, lú lẫn
Dị cảm quanh miệng, ù tai
Thay đổi tâm thần đột ngột, kích động nặng
Mất ý thức, co giật

Tim mạch

Hạ HA
Nhịp chậm xoang, block dẫn truyền
Nhịp nhanh thất, rung thất, vô tâm thu
Ngừng tim
Có thể xuất hiện một thời gian sau mũi tiêm đầu
Nguy cơ: tiêm nhầm vào TM, catheter NMC trong TM ngoài màng cứng
BẮT ĐẦU
GỌI HỖ TRỢLẤY BỘ CẤP CỨU LAST · CÂN NHẮC GỌI ĐỘI TUẦN HOÀN NGOÀI CƠ THỂ
XỬ TRÍ NGAY
Thuốc tê
NGỪNG tiêm/truyền thuốc tê ngay
Đường thở
Duy trì; đặt ống NKQ nếu cần
Thông khí
Oxy 100%; bảo đảm thông khí phổi đủ
Đường truyền
Xác nhận hoặc thiết lập đường TM
Co giật
Ưu tiên benzodiazepine
Hoặc thiopental/propofol liều nhỏ chia lần
Chỉ có propofol: liều thấp, vd từng liều 20 mg
Tim mạch
Đánh giá liên tục; trị kịp thời hạ HA, nhịp chậm
Lipid
Cân nhắc nhũ tương lipid 20% sớm, sau xử trí đường thở
Xét nghiệm
Cân nhắc lấy máu; không trì hoãn điều trị
☰ MỤC LỤC
Tiếp tục
trang sau
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 67, tr. 447–453v1.0 (bản thử) · 11/2026
67
NGỘ ĐỘC TOÀN THÂN DO THUỐC TÊ (LAST)
NGỪNG TUẦN HOÀN
CPR
Bắt đầu CPR; tiếp tục suốt thời gian dùng lipid
Lipid
DÙNG nhũ tương lipid 20% (phác đồ trang sau)
Epinephrine
Liều thấp hơn thường lệ; khởi đầu ≤ 1 mcg/kg
Tránh
Thuốc tê (kể cả lidocaine trị loạn nhịp)
Chẹn beta, chẹn kênh calci, vasopressin
Lưu ý
Loạn nhịp có thể rất kháng trị
Propofol không thay thế nhũ tương lipid
Cân nhắc tuần hoàn ngoài cơ thể nếu có
Hồi phục có thể mất > 1 giờ
CHƯA NGỪNG TUẦN HOÀN
Điều trị thông thường
Hạ HA, nhịp chậm, loạn nhịp nhanh
Lipid
Cân nhắc nhũ tương lipid 20%; propofol không thay thế
Loạn nhịp
Không dùng lidocaine
NHŨ TƯƠNG LIPID 20% – AAGBI 2010
Bolus
1,5 mL/kg TM trong 1 phút (70 kg: 100 mL)
Đồng thời truyền
15 mL/kg/giờ (70 kg: 1000 mL/giờ)
Sau 5 phút
Chưa ổn định/tuần hoàn xấu đi → bolus nhắc cùng liều
Cách 5 phút; tối đa 3 bolus kể cả bolus đầu
Tăng truyền
Gấp đôi 30 mL/kg/giờ, bất kỳ lúc nào sau 5 phút
(70 kg: 2000 mL/giờ)
Đến khi
Tuần hoàn ổn định, đầy đủ hoặc đạt liều tối đa
Tối đa
Không vượt 12 mL/kg (70 kg: 840 mL)
☰ MỤC LỤC
‹‹‹QUAY LẠI
Tiếp tục
trang sau
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 67, tr. 447–453v1.0 (bản thử) · 11/2026
67
NGỘ ĐỘC TOÀN THÂN DO THUỐC TÊ (LAST)
NHŨ TƯƠNG LIPID 20% – ASRA 2020
Trên 70 kg
Bolus ~100 mL trong 2-3 phút
Truyền ~250 mL trong 15-20 phút
Dưới 70 kg
Bolus ~1,5 mL/kg trong 2-3 phút
Truyền ~0,25 mL/kg/phút (cân nhắc bơm nếu < 40 kg)
Chưa ổn định
Lặp lại bolus; tăng gấp đôi tốc độ truyền
Ổn định
Tiếp tục ≥ 15 phút sau khi huyết động ổn định
Tối đa
12 mL/kg
Ghi chú
Thứ tự, cách truyền không quyết định
Dùng một phác đồ đã được cơ sở thẩm định; không ghép liều/thời gian hai phiên bản
THEO DÕI SAU LAST
Thời gian
2-6 giờ: ức chế tim có thể tái diễn
2 giờ sau co giật
4-6 giờ sau mất ổn định tim mạch
Nơi theo dõi
Khu đủ thiết bị, nhân lực đến khi ổn định
Viêm tụy
Khám định kỳ; amylase hoặc lipase hằng ngày trong 2 ngày
Báo cáo
www.lipidrescue.org; dùng lipid → www.lipidregistry.org
LIỀU TỐI ĐA & DỰ PHÒNG
Lidocaine
3 mg/kg; có epinephrine 7 mg/kg
Bupivacaine
2 mg/kg (có/không epinephrine)
BNF: 150 mg trong 4 giờ, đến 400 mg trong 24 giờ
Levobupivacaine
2 mg/kg; nên cân nhắc thay bupivacaine racemic
Ropivacaine
3 mg/kg
Liều tích lũy
Chuyển dạ → mổ; bổ sung thất bại; phong bế thân mình
Hệ thống
Đầu nối NRFit (không Luer); sẵn Intralipid, bộ LAST
KẾT THÚC
☰ MỤC LỤC
‹‹‹QUAY LẠI
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 67, tr. 447–453v1.0 (bản thử) · 11/2026
68
PHẢN VỆ
CHẨN ĐOÁN

Đường thở – hô hấp

Phù mặt, phù đường thở, khàn tiếng
Thở rít thanh quản, co thắt phế quản
Thở nhanh, khò khè, tím, SpO₂ < 92%

Tuần hoàn

Nhịp nhanh, hạ HA, sốc
Tái, da lạnh ẩm, choáng váng, lơ mơ
Ngừng tim
Khởi phát cấp, thường vài phút sau tiếp xúc dị nguyên
Da-niêm (ban đỏ, mày đay, phù mạch): có thể vắng khi nặng
BẮT ĐẦU
GỌI HỖ TRỢXỬ TRÍ THEO ABCDE
XỬ TRÍ NGAY
Tác nhân
Loại bỏ tác nhân rõ ràng (vd ngừng kháng sinh)
Ngừng dịch keo TM nếu nghi là nguyên nhân
Tư thế
Vấn đề đường thở/hô hấp: ngồi thẳng
Trụy tim mạch: nằm phẳng, nâng chân
Oxy
Oxy lưu lượng cao, sau đó chỉnh phù hợp
Epinephrine
Càng sớm càng tốt
TB
Epinephrine 1:1000 500 mcg (0,5 mL) TB
Lặp mỗi 5 phút đến khi cải thiện
TM
Chỉ người quen dùng: 50 mcg TM theo đáp ứng (0,5 mL 1:10000)
Một số người bệnh cần truyền epinephrine
Thai
Duy trì HA mẹ là ưu tiên tuyệt đối
Dịch
Dịch tinh thể 500-1000 mL thử thách; có thể cần lượng lớn
Đường thở
Cân nhắc đặt NKQ sớm khi khàn tiếng, sưng lưỡi/môi, phù hầu miệng
Theo dõi
ECG 3 chuyển đạo, SpO₂, HA không xâm lấn
☰ MỤC LỤC
Tiếp tục
trang sau
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 68, tr. 455–458v1.0 (bản thử) · 11/2026
68
PHẢN VỆ
ĐIỀU TRỊ HÀNG HAI
Chlorphenamine
10 mg TB hoặc TM chậm
Hydrocortisone
200 mg TB hoặc TM chậm
PHÂN ĐỘ NAP6
Độ 1
Phát ban, ban đỏ và/hoặc sưng phù
Độ 2
Hạ HA hoặc co thắt phế quản không nặng (không cần điều trị)
Độ 3
Hạ HA nặng, co thắt phế quản nặng
Sưng phù gây/đe dọa suy đường thở
Độ 4
Cần CPR
Độ 5
Tử vong
Tác nhân sản khoa
Giãn cơ (suxamethonium, atracurium), chlorhexidine
THAI
Epinephrine
Lo ngại co mạch tử cung-nhau chưa có cơ sở
Duy trì HA mẹ sẽ cải thiện tình trạng thai
SAU CẤP CỨU
Tryptase
Lấy ngay, lúc 2 giờ và 24 giờ sau khởi phát
Ống EDTA hoặc ống tách huyết thanh
Chuyển khám
BS miễn dịch: xét nghiệm, tư vấn thêm
Thử thuốc cùng nhóm
Vd nghi atracurium → thử rocuronium, vecuronium, suxamethonium
Thai phụ
Không thử dị ứng khi mang thai → hoãn đến sau sinh
Không mang thai: thử da lý tưởng 6 tuần sau
KẾT THÚC
☰ MỤC LỤC
‹‹‹QUAY LẠI
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 68, tr. 455–458v1.0 (bản thử) · 11/2026
69
TĂNG THÂN NHIỆT ÁC TÍNH (MH)
CHẨN ĐOÁN

Nhận biết sớm (không rõ nguyên nhân)

EtCO₂ tăng VÀ
Nhịp tim nhanh VÀ
Nhu cầu oxy tăng
Gây mê trước bình thường không loại trừ MH
Thay đổi nhiệt độ là dấu hiệu muộn

Dấu hiệu lâm sàng

Co thắt cơ cắn
Giảm SpO₂
Bất ổn tim mạch, rối loạn nhịp
Cứng cơ toàn thân
Sốt
Tác nhân khởi phát: suxamethonium, thuốc mê bay hơi
BẮT ĐẦU
GỌI HỖ TRỢTUYÊN BỐ CẤP CỨU · BÁO ĐỘNG TOÀN Ê-KÍP PHÒNG MỔ
XỬ TRÍ NGAY
Tác nhân khởi phát
NGỪNG mọi tác nhân khởi phát
Ngừng mọi thuốc mê bay hơi
Thông khí
Lắp hệ thống thở sạch
Tăng thông khí O₂ 100% lưu lượng cao
Máy không có bình bốc hơi, hoặc lọc than hoạt tính ở nhánh hít vào và thở ra
Mê, giãn cơ
Propofol TM ± opioid; giãn cơ không khử cực
Phẫu thuật
Dừng/kết thúc sớm nhất có thể
Dantrolene
Lấy và dùng dantrolene ngay (liều bên dưới)
Làm mát
Làm mát chủ động, tránh co mạch
Phân công
Phân công cụ thể theo kế hoạch trong bộ dụng cụ MH
DANTROLENE
Bolus đầu
Dantrolene 2,5 mg/kg TM ngay
Lặp lại
1 mg/kg TM khi cần
Lưu đồ ghi tối đa 10 mg/kg
Có thể cần >10 mg/kg tùy đáp ứng (MHAUS)
Không đáp ứng → xét chẩn đoán khác
Pha
Mỗi lọ 20 mg pha với 60 mL nước vô khuẩn
☰ MỤC LỤC
Tiếp tục
trang sau
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 69, tr. 459–464v1.0 (bản thử) · 11/2026
69
TĂNG THÂN NHIỆT ÁC TÍNH (MH)
LÀM MÁT
Trong
Dịch lạnh TM
Rửa khoang cơ thể (vd bàng quang)
Ngoài
Khăn trải ướt; túi đá ở nách, bẹn
Thiết bị kiểm soát nhiệt độ mục tiêu (như sau ngừng tim)
RỐI LOẠN CHUYỂN HÓA
Tăng kali máu
Calcium chloride, glucose/insulin, NaHCO₃⁻
Loạn nhịp
Magnesium / amiodarone / metoprolol
TRÁNH thuốc chẹn kênh calci: tương tác dantrolene
Toan chuyển hóa
Tăng thông khí, NaHCO₃⁻
Tăng myoglobin
Lợi tiểu kiềm hóa cưỡng bức: mannitol/furosemide + NaHCO₃⁻
Sau đó có thể cần điều trị thay thế thận
DIC
Huyết tương tươi đông lạnh, tủa lạnh, tiểu cầu
CK
Định lượng CK huyết tương sớm nhất có thể
THEO DÕI
Liên tục
Nhiệt độ trung tâm và ngoại vi
EtCO₂, SpO₂, ECG, HA xâm lấn, CVP
XN lặp lại
Khí máu động mạch; urê, điện giải (kali)
Công thức máu (hematocrit, tiểu cầu); đông máu
SAU CƠN
Nơi theo dõi
ICU; lặp dantrolene khi cần
Biến chứng
Theo dõi tổn thương thận cấp
Theo dõi hội chứng chèn ép khoang
Định lượng lại CK
Gia đình
Tư vấn người bệnh và gia đình
Chẩn đoán
Chuyển Trung tâm Chẩn đoán MH
Xác nhận: nghiệm pháp co cứng cơ in vitro (IVCT) hoặc gen RYR1
☰ MỤC LỤC
‹‹‹QUAY LẠI
Tiếp tục
trang sau
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 69, tr. 459–464v1.0 (bản thử) · 11/2026
69
TĂNG THÂN NHIỆT ÁC TÍNH (MH)
SẢN PHỤ NHẠY CẢM MH
Đối tượng
Tiền sử gia đình MH; từng phản ứng khi gây mê
Tiêu cơ vân, CK tăng dai dẳng không rõ nguyên nhân
Đột biến RYR1; gia đình tử vong không rõ sau gây mê
Cấp cứu, thiếu thông tin
Xử trí như người nhạy cảm MH
Trước sinh
Chuyển phòng khám gây mê sản nguy cơ cao
Báo BS gây mê sản phụ trách khu sinh
MLT (mẹ hoặc thai nhạy cảm)
Ưu tiên gây tê trục thần kinh
Nếu cần gây mê toàn thân
Tránh suxamethonium và thuốc mê bay hơi
TIVA bằng propofol (và opioid)
Rocuronium 1 mg/kg (cân nặng lý tưởng)
Sẵn sugammadex 16 mg/kg
Chỉ cha nhạy cảm
Tránh tác nhân khởi phát qua nhau thai đến khi sinh
Suxamethonium: EMHG chưa đồng thuận
CĐ PHÂN BIỆT
  1. Nhiễm khuẩn huyết
  2. U tủy thượng thận
  3. Bão giáp
  4. Bệnh cơ
PHỐI HỢP NHÓM
Lưu đồ MH
Luôn sẵn có ở mọi khu phòng mổ
Bộ dụng cụ MH
Biết nơi cất; dùng bảng phân công kèm theo
KẾT THÚC
☰ MỤC LỤC
‹‹‹QUAY LẠI
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 69, tr. 459–464v1.0 (bản thử) · 11/2026
70
NGỪNG TIM MẸ
CHẨN ĐOÁN
Không đáp ứng + không thở hoặc chỉ thở ngáp
Xử trí theo lưu đồ ALS + các điều chỉnh cho thai phụ
BẮT ĐẦU
GỌI HỖ TRỢĐỘI HỒI SỨC + BS SẢN + GÂY MÊ + SƠ SINH
XỬ TRÍ NGAY
CPR
CPR 30:2, hạn chế gián đoạn
Gắn máy khử rung/theo dõi
Vị trí tay
Nửa dưới xương ức; có thể cần cao hơn
Tử cung (từ 20 tuần)
Đẩy tử cung bằng tay sang trái
Hoặc nghiêng trái 15-30° nếu nằm mặt phẳng cứng
Đường truyền
TM/trong xương (IO) phía trên cơ hoành
Vd TM hố khuỷu, IO xương cánh tay
Đường thở
Oxy; đặt NKQ sớm (nguy cơ hít sặc cao)
Có thể khó (xem Đặt nội khí quản khó và thất bại, #64)
Theo dõi dạng sóng EtCO₂
Có đường thở nâng cao: ép tim liên tục
Sốc được (VF/VT vô mạch)
1 lần sốc điện → CPR ngay 2 phút
Không sốc được (PEA/vô tâm thu)
CPR ngay 2 phút
Adrenaline
Mỗi 3-5 phút
MLT KHI NGỪNG TIM
Chuẩn bị
Chuẩn bị MLT ngay khi mẹ ngừng tim
Mục tiêu
Lấy thai trong vòng 5 phút sau ngừng tim
Nếu hồi sức ban đầu thất bại
Thai <20 tuần
MLT không cần thiết
Thai 20-23 tuần
MLT để hồi sức mẹ (giảm tắc TM chủ dưới)
Thai >24 tuần
MLT để hồi sức cả mẹ và thai
☰ MỤC LỤC
Tiếp tục
trang sau
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 70, tr. 465–469v1.0 (bản thử) · 11/2026
70
NGỪNG TIM MẸ
NGUYÊN NHÂN THAI KỲ
Xuất huyết
Trước hoặc sau sinh; phác đồ xuất huyết ồ ạt
Cầm máu (xem Xuất huyết sản khoa khối lượng lớn, #21)
Ngộ độc magnesium
Đang truyền magnesium + thiểu niệu
Calcium chloride 10% 10 mL TM
Tim mạch
Bệnh cơ tim chu sản, phình/bóc tách ĐM chủ
Hội chứng vành cấp: có thể nôn, đau thượng vị
Can thiệp ĐM vành qua da là đầu tay
Thuyên tắc ối
Trụy mạch đột ngột → DIC; điều trị hỗ trợ
(xem Thuyên tắc ối, #24)
Thuyên tắc phổi
Tiêu sợi huyết: cân nhắc kỹ, nhất là khi đang MLT
Nên dùng nếu không ROSC và nhiều khả năng PE
(xem Thuyên tắc phổi, #42)
Do vô cảm
Phong bế trục thần kinh cao (xem Gây tê tủy sống cao, #65)
Khó đặt NKQ (#64)
SAU ROSC
Tiếp cận ABCDE; kiểm soát oxy hóa, thông khí
ECG 12 chuyển đạo; trị nguyên nhân khởi phát
Kiểm soát nhiệt độ/hạ thân nhiệt điều trị
4H – 4T

4H

Thiếu oxy
Giảm thể tích tuần hoàn
Hạ/tăng kali, rối loạn chuyển hóa
Hạ thân nhiệt

4T

Huyết khối mạch vành hoặc phổi
Chèn ép tim
Độc chất
Tràn khí màng phổi áp lực
KẾT THÚC
☰ MỤC LỤC
‹‹‹QUAY LẠI
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 70, tr. 465–469v1.0 (bản thử) · 11/2026
71
HỒI SỨC TRONG TỬ CUNG
CHẨN ĐOÁN

CTG gợi ý suy thai

Nhịp giảm muộn
Nhịp giảm biến đổi không điển hình
Nhịp chậm kéo dài

Máu da đầu thai

pH < 7,2
Lactat > 4,9 mmol/L
→ IUR rồi nhanh chóng cho sinh
BẮT ĐẦU
GỌI HỖ TRỢBS GÂY MÊ + SẢN KHOA CẤP CAO
XỬ TRÍ NGAY
Tư thế
Nằm nghiêng trái hoàn toàn
FHR không cải thiện: nghiêng phải hoặc gối-ngực
Giảm co
Ngừng oxytocin
Lấy viên đặt âm đạo prostaglandin ra ngay
Thuốc giảm co
Terbutaline 250 mcg tiêm dưới da
Có thể gây nhịp nhanh mẹ và thai
Đờ tử cung sau MLT: chủ động thuốc tăng co
Thay thế
GTN xịt dưới lưỡi 800 mcg (2 nhát)
Ngoài chỉ định cấp phép; theo dõi sát HA
Tránh GTN nếu hạ HA
Dịch
Truyền nhanh 1000 mL tinh thể cân bằng
Hạn chế dịch, bệnh tim, tiền sản giật: bolus 250 mL
Hạ HA
Phenylephrine 50 mcg TM bolus
Hoặc ephedrine 3-6 mg TM; chuẩn độ theo HA
Oxy
Không thường quy cho mẹ
Chỉ khi mẹ thiếu oxy/tiền oxy hóa GMTT
Truyền ối
Không thực hiện
☰ MỤC LỤC
Tiếp tục
trang sau
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 71, tr. 471–474v1.0 (bản thử) · 11/2026
71
HỒI SỨC TRONG TỬ CUNG
NGUYÊN NHÂN
Mẹ
Thiếu oxy; hạ HA (chèn ép ĐM chủ-TM chủ, gây tê trục)
Bệnh tim, thiếu máu, toan chuyển hóa
Tử cung
Kích thích quá mức, vỡ tử cung
Nhau thai
Bong sớm/nhau bong non, thoái hóa mạch, nhồi máu
Dây rốn
Sa dây rốn (#18), dây quấn cổ, thắt nút
Thai
Nhiễm trùng, dị tật, thiếu máu, xuất huyết
Loại trừ ngay
Nhau bong non, sa dây rốn
Nhiễm khuẩn huyết, xuất huyết
CHUYỂN MỔ
Không để gì trì hoãn chuyển phòng mổ khi đã quyết định MLT
Tiếp tục IUR khi chuyển và khi khởi mê/gây tê
Gắn lại CTG tại phòng mổ, duy trì lâu nhất có thể
Đánh giá lại thai + chuyển dạ → chọn vô cảm, cách sinh
IUR tạo thời gian cho liều bổ sung NMC/gây tê tủy sống, tránh GMTT
(xem Mổ lấy thai khẩn và cấp cứu, #19)
KẾT THÚC
☰ MỤC LỤC
‹‹‹QUAY LẠI
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 71, tr. 471–474v1.0 (bản thử) · 11/2026
72
HỒI SỨC SƠ SINH
ĐÁNH GIÁ (30 GIÂY)
Hô hấp
Đều / thở ngáp / không thở
Nhịp tim
Nhanh / rất chậm / không có
Bình thường 120-150 lần/phút; nghe bằng ống nghe
Trương lực
Tốt / giảm / mềm nhẽo
Cần can thiệp
Không thở đều hoặc thở ngáp sau lau khô, kích thích
BẮT ĐẦU
GỌI HỖ TRỢTRỢ GIÚP NẾU CẦN
XỬ TRÍ NGAY
Giữ ấm
Lau khô, bỏ khăn ướt, che phủ
Bấm giờ/ghi thời điểm sinh
Mở đường thở
Đầu tư thế trung gian; khăn gấp dưới vai
Tránh ngửa cổ quá mức; có thể cần đẩy hàm
Làm nở phổi
5 nhịp thổi, mỗi nhịp 2-3 giây
Dùng khí trời, chưa dùng oxy
Mặt nạ đúng cỡ, giới hạn áp lực 30 cmH₂O
Hoặc bóng tự phồng 500 mL, van xả 30 cmH₂O
Vài nhịp đầu ngực có thể chưa nở
Theo dõi
Cân nhắc SpO₂ bàn tay/cổ tay phải
Đánh giá lại
Hô hấp, nhịp tim, trương lực
Nhịp tim tăng = khí đã vào phổi
☰ MỤC LỤC
Tiếp tục
trang sau
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 72, tr. 475–482v1.0 (bản thử) · 11/2026
72
HỒI SỨC SƠ SINH
ĐIỀU TRỊ
Ngực không di động
Kiểm tra lại tư thế đầu trung gian
Đẩy hàm ± canuyn miệng-hầu; 2 người giữ
Tìm tắc nghẽn hầu miệng hoặc khí quản
Lặp lại 5 nhịp thổi làm nở phổi
Ngực nở, vẫn ngừng thở
Thông khí 30-40 lần/phút
Đánh giá lại mỗi 30 giây
Ép ngực
Nhịp tim <60 lần/phút hoặc không có
Chỉ sau khi đã làm nở phổi thành công
Kỹ thuật
Hai tay ôm ngực, 2 ngón cái 1/3 dưới xương ức
Sâu 1/3 đường kính trước-sau; để ngực nở lại
Tỷ lệ
3 ép : 1 thổi; đánh giá nhịp tim mỗi 30 giây
Thuốc
Vẫn <60 lần/phút: cân nhắc đường TM + thuốc
Hiếm khi cần; BS sơ sinh hướng dẫn
Adrenaline, sodium bicarbonate, dextrose 10%
SAU HỒI SỨC
Glucose
Theo dõi ở trẻ non tháng/đã hồi sức tích cực
Duy trì đường huyết bình thường
Hạ thân nhiệt
Cân nhắc: gần đủ/đủ tháng + HIE vừa-nặng
Theo dõi
Tiếp tục SpO₂; ECG nếu có
SpO₂ TRƯỚC ỐNG
2 phút
60%
3 phút
70%
4 phút
80%
5 phút
85%
10 phút
90%
KẾT THÚC
☰ MỤC LỤC
‹‹‹QUAY LẠI
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 72, tr. 475–482v1.0 (bản thử) · 11/2026
73
COVID-19 Ở THAI PHỤ
Khuyến cáo lịch sử đến 6/2021 – đối chiếu quy trình hiện hành
BẮT ĐẦU
NHẬN BIẾT
Triệu chứng
Sốt, mệt, ho, đau cơ, khó thở
Đau họng, tiêu chảy, buồn nôn, nôn
Đau đầu, đau ngực, mất khứu/vị giác
Xét nghiệm
Giảm lympho bào; tăng LDH
X-quang ngực
Thâm nhiễm từng đám hai bên
Không triệu chứng
Có thể đến khi chuyển dạ/sau sinh
Triệu chứng trùng thai kỳ → CĐPB ở mọi thai phụ
RT-PCR
Ngoáy tỵ hầu
Độ nhạy 71-98%; âm tính giả 2-29%
Thận trọng PCR âm ở PUI có triệu chứng/tiếp xúc
PHÒNG HỘ – TỔ CHỨC
Khẩu trang
N95/FFP2 cho thủ thuật tạo khí dung
Thử độ vừa khít/kiểm tra độ kín
MLT
Ưu tiên N95 đã thử vừa khít
Nguy cơ chuyển GMTT, thủ thuật tạo khí dung
Tiếp xúc <2 m
PPE như khi giảm đau trục thần kinh
Áo choàng
Dài tay, chống thấm; cởi sau mỗi tiếp xúc
Không đi lại khu sinh chung khi mặc PPE
Bố trí
Phòng cách ly áp lực âm
Phòng mổ chỉ định; khay/xe vật tư riêng
Nhóm dự phòng; đa chuyên khoa sớm
Phơi nhiễm không PPE
Tự cách ly, theo dõi, xét nghiệm theo quy trình
☰ MỤC LỤC
Tiếp tục
trang sau
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 73, tr. 483–492v1.0 (bản thử) · 11/2026
73
COVID-19 Ở THAI PHỤ
CHUYỂN DẠ – SINH ĐƯỜNG ÂM ĐẠO
Trước sinh
Một nhân viên đánh giá gây mê toàn diện
Non tháng: bàn nguy cơ steroid, magnesium, indomethacin
Theo dõi
Sinh hiệu thường xuyên; SpO₂ mục tiêu ≥ 95%
Vào-ra nghiêm ngặt; hạn chế dịch nếu có triệu chứng
Suy hô hấp
Khí máu ĐM; xác định mức chăm sóc, thông khí
Oxy mũi lưu lượng cao/thông khí không xâm lấn: có thể cân nhắc
Một số không khuyến khích do phát tán khí dung
Đặt NKQ sớm có kiểm soát, phòng lây không khí
Khẩu trang
Sản phụ luôn đeo khẩu trang thủ thuật
Nhân viên: áo không thấm, găng, N95, bảo vệ mắt
Giảm đau
Gây tê trục thần kinh sớm
Tránh nặng hô hấp; giảm GMTT khi MLT
Tiểu cầu
Có thể giảm (<150 × 10⁹/L)
Cân nhắc trục thần kinh ở 70-100 × 10⁹/L
Ngừng
N₂O giảm đau chuyển dạ
Oxy lưu lượng cao khi suy thai
Opioid TM
Tránh remifentanil/fentanyl giảm đau chuyển dạ
Lo ức chế hô hấp, can thiệp đường thở
MỔ LẤY THAI
Vô cảm
Chưa có catheter tốt: CSE, đủ thời gian
Tránh chuyển từ tủy sống một lần sang GMTT
PUI
Mọi nhân viên phòng mổ đeo N95
Phenylephrine
Truyền TM dự phòng (hoặc bolus)
Giảm nôn → giảm khí dung
Dexamethasone
Tránh: steroid liều cao làm nặng COVID-19
☰ MỤC LỤC
‹‹‹QUAY LẠI
Tiếp tục
trang sau
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 73, tr. 483–492v1.0 (bản thử) · 11/2026
73
COVID-19 Ở THAI PHỤ
SAU SINH
Đờ tử cung
Carboprost: co thắt phế quản, phát tán khí dung
Hàng 2: oxytocin liều cao hơn ± methylergonovine
(xem Đờ tử cung, #22)
Truyền máu
Cân bằng với quá tải dịch, phổi xấu đi
NSAID
Dùng nếu không/ít triệu chứng (còn tranh luận)
Magnesium sulfate
Có triệu chứng: cân nhắc nguy cơ-lợi ích
Ức chế thần kinh trung ương; phù phổi khi ngộ độc
PDPH
Điều trị thông thường (xem Đau đầu sau chọc màng cứng, #51)
CCĐ vá máu: sốt, rối loạn đông máu
Hoãn vá máu khi đang bệnh cấp
Tránh phong bế hạch chân bướm–khẩu cái
Bú mẹ
Mẹ cách trẻ ít nhất 2 m
Cho bú/vắt sữa: vệ sinh tay, khẩu trang, găng
PHỐI HỢP
Giao tiếp
Sản – gây mê – sơ sinh – điều dưỡng
Tránh chuyển mổ không kiểm soát, MLT cấp cứu GMTT
Chuẩn bị
Thực hành mặc/cởi PPE; mô phỏng
KẾT THÚC
☰ MỤC LỤC
‹‹‹QUAY LẠI
Nguồn: Quick Hits in Obstetric Anesthesia (bản dịch Việt v1.5), chương 73, tr. 483–492v1.0 (bản thử) · 11/2026
CHỮ VIẾT TẮT
A5Biên độ 5 phút (FIBTEM)CCĐChống chỉ định
AAGBIHiệp hội BS Gây mê Anh & IrelandCEITruyền ngoài màng cứng liên tục
ACCPHội BS Lồng ngực Hoa KỳCICOKhông đặt được ống, không oxy hóa được
ACE-IThuốc ức chế men chuyển angiotensinCKCreatine kinase
ACOGHội Sản Phụ khoa Hoa KỳCLChiều dài cổ tử cung
ADPChọc thủng màng cứng ngoài ý muốnCMVCytomegalovirus
AFEThuyên tắc ốiCNSHệ thần kinh trung ương
ALSHồi sinh nâng cao (Advanced Life Support)COCung lượng tim
APGARĐiểm đánh giá trẻ sơ sinhCOVID-19Bệnh coronavirus 2019
APHXuất huyết trước sinhCPAPÁp lực dương liên tục đường thở
APSHội chứng kháng phospholipidCPRHồi sinh tim phổi
APTTThời gian thromboplastin từng phần hoạt hóaCRPProtein C phản ứng
aPTTThời gian thromboplastin từng phần hoạt hóaCSADiện tích mặt cắt ngang hang vị
ARBThuốc chẹn thụ thể angiotensinCSEGây tê tủy sống–ngoài màng cứng phối hợp
ARDSHội chứng suy hô hấp cấp tiến triểnCSFDịch não tủy
ASRAHội Gây tê vùng và Y học Đau Hoa KỳCTThời gian đông máu (ROTEM)
AST/ALTAspartate/alanine aminotransferaseCTCCổ tử cung
BCTBệnh cơ timCTGTheo dõi tim thai–cơn co tử cung
BISChỉ số lưỡng phổCTMCông thức máu
BMIChỉ số khối cơ thểCTPAChụp CT động mạch phổi
BNFDanh mục thuốc quốc gia AnhCVPÁp lực tĩnh mạch trung tâm
BPPTrắc đồ sinh vật lýCYP2D6Isoenzym cytochrome P450 2D6
BSBác sĩCĐChẩn đoán
BVBệnh việnCĐPBChẩn đoán phân biệt
CBGGlucose máu mao mạchDASHội Đường thở Khó (Anh)
Biên soạn: BS. Nguyễn Trung Kiênv1.0 (bản thử) · 11/2026
CHỮ VIẾT TẮT
DCDAHai bánh nhau, hai buồng ốiFET O₂Phân suất oxy cuối thì thở ra
DDAVPDesmopressinFFNFibronectin thai
DDIThời gian từ quyết định đến lấy thaiFFPHuyết tương tươi đông lạnh
DICĐông máu nội mạch lan tỏaFFP2Mặt nạ lọc hạt loại 2
DMĐái tháo đườngFHRNhịp tim thai
DOACThuốc chống đông đường uống trực tiếpFIBTEMXét nghiệm ROTEM đánh giá fibrinogen
DVTHuyết khối tĩnh mạch sâuFONTiếp cận đường thở mặt trước cổ
EBPVá máu ngoài màng cứngFRCDung tích cặn chức năng
EBVVirus Epstein–BarrGCỡ kim (gauge)
ECGĐiện tâm đồGAD-2Thang sàng lọc rối loạn lo âu lan tỏa 2 câu
ECMOOxy hóa máu qua màng ngoài cơ thểGBSLiên cầu khuẩn nhóm B
ECVNgoại xoay thaiGDMĐái tháo đường thai kỳ
ED95Liều hiệu quả ở 95% quần thểGGTGamma-glutamyl transferase
EDTAEthylenediaminetetraacetic acidGMTTGây mê toàn thân
EFPhân suất tống máuGTNGlyceryl trinitrate
EFWCân nặng thai ước tínhGTTNghiệm pháp dung nạp glucose
EMACơ quan Dược phẩm châu ÂuGĐGiai đoạn (chuyển dạ)
EMHGNhóm Tăng thân nhiệt ác tính Châu ÂuHAHuyết áp
ERASTăng cường hồi phục sau phẫu thuậtHATBHuyết áp trung bình
EREMMorphine ngoài màng cứng phóng thích kéo dàiHATTHuyết áp tâm thu
EtCO₂CO₂ cuối thì thở raHbHaemoglobin
EVEMở rộng phong bế bằng thể tích ngoài màng cứngHCHội chứng
EXTEMXét nghiệm ROTEM đường đông máu ngoại sinhHDUĐơn vị chăm sóc tăng cường
FBCCông thức máuHELLPTan máu, tăng men gan, giảm tiểu cầu
FDACục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa KỳHIEBệnh não thiếu oxy–thiếu máu cục bộ
Biên soạn: BS. Nguyễn Trung Kiênv1.0 (bản thử) · 11/2026
CHỮ VIẾT TẮT
HITGiảm tiểu cầu do heparinLMAMặt nạ thanh quản
HIVVirus suy giảm miễn dịch ở ngườiLMWHHeparin trọng lượng phân tử thấp
HRTần số timLVADThiết bị hỗ trợ thất trái
HSVVirus herpes simplexMACNồng độ phế nang tối thiểu
H₂Thụ thể histamine H₂MCDAMột bánh nhau, hai buồng ối
IABPBóng đối xung nội động mạch chủMCMAMột bánh nhau, một buồng ối
ICDMáy chuyển nhịp – khử rung cấy đượcMEOWSThang điểm cảnh báo sớm sản khoa sửa đổi
ICUĐơn vị hồi sức tích cựcMHTăng thân nhiệt ác tính
INRTỷ số chuẩn hóa quốc tếMHAUSHội Tăng thân nhiệt ác tính Hoa Kỳ
IOĐường trong xươngMLTMổ lấy thai
IOLKhởi phát chuyển dạMOET, ALSO, PROMPTCác khóa huấn luyện cấp cứu sản khoa (Anh)
ITTrong khoang dưới nhện (tủy sống)MRIChụp cộng hưởng từ
ITPGiảm tiểu cầu miễn dịchMSUMẫu nước tiểu giữa dòng
IUĐơn vị quốc tếmUMiliđơn vị
IUFDThai chết trong tử cungN95Khẩu trang lọc hạt (không kháng dầu)
IUGRThai chậm tăng trưởng trong tử cungNaNatri
IURHồi sức trong tử cungNaClNatri clorid
IVCTNghiệm pháp co cứng cơ in vitroNAP6Dự án Đánh giá Quốc gia lần 6 (Anh)
IVHXuất huyết não thấtNIBPHuyết áp không xâm lấn
KPCDKhởi phát chuyển dạNICEViện Quốc gia về Sức khỏe và Chăm sóc (Anh)
KQKết quảNICUHồi sức sơ sinh
LASTNgộ độc toàn thân do thuốc têNKQNội khí quản
LDHLactate dehydrogenaseNMCNgoài màng cứng
LDMHỗn hợp thuốc tê–opioid liều thấpNOACThuốc chống đông đường uống mới
LFTsXét nghiệm chức năng ganNSAIDThuốc kháng viêm không steroid
Biên soạn: BS. Nguyễn Trung Kiênv1.0 (bản thử) · 11/2026
CHỮ VIẾT TẮT
NSTNghiệm pháp không đả kíchPTSDRối loạn stress sau sang chấn
N₂ONitrous oxide (dinitơ oxit)PTVPhẫu thuật viên
OAAHội Gây mê Sản khoa (Anh)PUINgười đang được đánh giá nghi nhiễm
OAA/DASHội Gây mê Sản khoa / Hội Đường thở khó (Anh)PVRSức cản mạch phổi
OPKiểu thế chẩm sauPĐPhác đồ
ORACLEThử nghiệm kháng sinh trong sinh nonQLPhong bế cơ vuông thắt lưng
OSANgưng thở tắc nghẽn khi ngủQLBPhong bế cơ vuông thắt lưng
PASPhổ nhau cài răng lượcQTcKhoảng QT hiệu chỉnh
PCAGiảm đau do người bệnh tự kiểm soátRCoAHội Gây mê Hoàng gia (Anh)
PCCPhức hợp prothrombin cô đặcRCOGHội Sản Phụ khoa Hoàng gia Anh
PCEAGiảm đau NMC do người bệnh tự kiểm soátRhDRhesus D
PCRPhản ứng chuỗi polymeraseRLRối loạn
PDPHĐau đầu sau chọc màng cứngROSCTái lập tuần hoàn tự nhiên
PEThuyên tắc phổiROTEMĐo đàn hồi đông máu xoay vòng
PEAHoạt động điện vô mạchRSIKhởi mê/đặt NKQ trình tự nhanh
PEEPÁp lực dương cuối thì thở raRT-PCRPCR phiên mã ngược
PgE2Prostaglandin E2RYR1Gen thụ thể ryanodine cơ xương
PIEBBolus NMC ngắt quãng được lập trìnhS:DTỷ số tâm thu:tâm trương
PPCMBệnh cơ tim chu sảnSADDụng cụ đường thở trên thanh môn
PPEPhương tiện phòng hộ cá nhânSFHBề cao tử cung
PPHBăng huyết sau sinhSLELupus ban đỏ hệ thống
PPIThuốc ức chế bơm protonSOAPHội Gây mê Sản khoa và Chu sinh
PPROMVỡ ối trước chuyển dạ ở thai non thángSpO₂Độ bão hòa oxy mạch nảy
PROMVỡ ối nonSVRSức cản mạch hệ thống
PTThời gian prothrombinTACKhâu vòng CTC qua đường bụng
Biên soạn: BS. Nguyễn Trung Kiênv1.0 (bản thử) · 11/2026
CHỮ VIẾT TẮT
TAPPhong bế mặt phẳng cơ ngang bụngt½Thời gian bán thải
TBTiêm bắpUĐơn vị
TCTử cungUAĐộng mạch rốn
TCNTam cá nguyệtUFHHeparin không phân đoạn
TCPCNối tĩnh mạch chủ–động mạch phổi toàn phần (Fontan)V/QThông khí/tưới máu
TEGĐo đàn hồi cục máuVAPSThang điểm đau tương tự thị giác
TENSKích thích thần kinh bằng điện qua daVASThang điểm đau nhìn
THATăng huyết ápVBACSinh đường âm đạo sau mổ lấy thai
THRIVETrao đổi khí qua mũi lưu lượng cao, làm ấm, làm ẩmVFRung thất
TIVAGây mê tĩnh mạch hoàn toànVHAXét nghiệm cầm máu đàn hồi nhớt (TEG, ROTEM, Quantra)
TKThần kinhVKVi khuẩn
TLThắt lưngVO₂Tiêu thụ oxy
TMTĩnh mạchVRIIITruyền insulin TM tốc độ thay đổi
TMCBThiếu máu cục bộ (cơ tim)VTNhịp nhanh thất
TOLACThử chuyển dạ sau mổ lấy thaiVTEHuyết khối thuyên tắc tĩnh mạch
TQThanh quảnVWDBệnh von Willebrand
TRALITổn thương phổi cấp liên quan truyền máuvWFYếu tố von Willebrand
TSGTiền sản giậtWHOTổ chức Y tế Thế giới
TSMTầng sinh mônXNXét nghiệm
TTSGây tê tủy sốngĐMĐộng mạch
TTTSHội chứng truyền máu song thaiĐMC-TMCĐộng mạch chủ – tĩnh mạch chủ
TVSSiêu âm qua âm đạoĐTĐĐái tháo đường
TXAAcid tranexamicĐĐMĐại động mạch
Biên soạn: BS. Nguyễn Trung Kiênv1.0 (bản thử) · 11/2026
LƯU Ý SỬ DỤNG
Sổ tay là công cụ hỗ trợ nhận thức trong cấp cứu gây mê sản khoa, không thay thế đánh giá lâm sàng, y lệnh của bác sĩ gây mê hồi sức, phác đồ của Bộ Y tế hay quy trình của cơ sở y tế. Liều và ngưỡng giữ theo sách nguồn (thực hành Vương quốc Anh, nội dung năm 2022); cần đối chiếu với phác đồ tại khoa trước khi áp dụng. Nội dung rút gọn từ bản dịch tiếng Việt (bản hiệu đính v1.5, bản xem thử chưa được chuyên gia thẩm định) của sách Quick Hits in Obstetric Anesthesia (R. Fernando, P. Sultan, S. Phillips chủ biên; Springer Nature 2022); chương và trang sách ghi ở chân mỗi thẻ. Sách nguồn không phân mức khuyến cáo: chữ đậm là hành động then chốt hoặc liều chính; chữ đỏ là điều không được làm hoặc chống chỉ định; "cân nhắc", "có thể" giữ đúng mức độ của nguồn. Bố cục mô phỏng định dạng Stanford Emergency Manual (cogaids.stanford.edu), không phải ấn phẩm của Stanford.
Biên soạn: BS. Nguyễn Trung Kiênv1.0 (bản thử) · 11/2026